Hatidze Muratova (links) leeft nog traditioneel en in harmonie met de natuur, in ‘Honeyland’.

Interview

Een bijenfilm die niet over bijen gaat

Documentaire Documentaire ‘Honeyland’ volgt een van de laatste vrouwelijke bijenjagers in Noord-Macedonië die duurzaam met de honingoogst omgaat.

In Honeyland lijkt de tijd te hebben stilgestaan voor hoofdpersoon Hatidze, die in het ruige landschap op zoek is naar wilde honing met de bijen als (bijna) haar enige gesprekspartners. Volgende week wordt bekend of de Noord-Macedonische bijenfilm niet alleen kans maakt op een Academy Award voor Beste Documentaire, maar ook op een Oscar voor beste Internationale Feature (voorheen Beste Buitenlandse Film). Dat zou tamelijk uniek zijn, maar zegt ook iets over de onclassificeerbaarheid van de film, en over z’n betovering. Coregisseur Tamara Kotevska vertelde tijdens het afgelopen International Documentary Filmfestival Amsterdam (IDFA) het verhaal achter de film.

Hoe bent u in bijen geïnteresseerd geraakt?

„Niemand van ons wist iets van bijen. We waren ook niet bijzonder in bijen geïnteresseerd toen we deze film gingen maken. Je zou zelfs kunnen zeggen dat deze film niet over bijen gaat.”

Over wat dan?

„Het begon als een korte opdrachtfilm over natuurbehoud in de regio rondom de Bregalnitsa-rivier in Noord-Macedonië. We gingen de omgeving verkennen en ontdekten de bijenkorven in de rotsen bij de rivier. Zo kwamen we Hatidze op het spoor en raakten geïntrigeerd door haar manier van honing oogsten in harmonie met de natuur. We besloten om Hatidze te filmen en niet haar broers, omdat die een normaler leven leiden en de bijen en de honing erbij doen.”

Wacht, Hatidze heeft broers? De film wekt de indruk dat zij en haar moeder de laatste bijenjagers in de streek zijn.

„Hatidze is de laatste vrouw van haar familie die nog op deze traditionele bijen jaagt en voor wie het de enige bron van inkomsten is. Zij houdt zich in tegenstelling tot haar broers ook strikt aan de 50/50-regel. Haar motto is ‘de helft voor mij, de helft voor de bijen’. Daarom besloten we deze film op haar te richten.”

Voor de dramatische verhaallijn van uw film heeft u veel geluk gehad dat er nieuwe buren kwamen met wie Hatidze in conflict kwam.

„De buren zijn een nomadische familie die daar elke zomer komen. De eerste keer dat we daar aan het filmen waren negeerden we ze, omdat dit een streek is waar veel rondzwervende veeboeren zijn. Pas na vier maanden kwamen we erachter dat ze een lange geschiedenis met Hatidze hebben en niet alleen door de bijen. De littekens op haar gezicht zijn bijvoorbeeld veroorzaakt doordat ze is gebeten door hun Duitse herder. Maar omdat we ons op de bijen wilden focussen hebben we dat buiten het verhaal gelaten. Pas toen we hen beter leerden kennen hebben we besloten ze in de film te betrekken, en hebben we een jaar later hun aankomst gefilmd. Of beter gezegd: het is een combinatie van hun aankomst in het tweede en het derde jaar dat we daar hebben gefilmd.”

Lees hier de recensie van ‘Honeyland’

Hoe besluit je als documentairemaker welke keuzes je maakt en hoe transparant je daarover bent?

„Alles wat in de film gebeurt is onze keuze en onze verantwoordelijkheid als auteurs. In de montage hebben we materiaal van 100 draaidagen en 400 uur film tot één verhaal gesmeed. Omdat veel van het materiaal nog niet vertaald was – de buren spraken Turks – hebben we eerst een montage gemaakt die visueel klopte en zelfs zonder ondertitels te begrijpen zou moeten zijn. Uiteindelijk kwamen we op een heel klassieke dramatische structuur uit met een begin, een conflict, en een oplossing. Omdat we het filmmateriaal in een niet-chronologische manier monteerden moesten we soms scènes laten sneuvelen omdat de kinderen ander opeens een jaar jonger waren.”

Wat voor genre is de film uiteindelijk geworden? Documentair, fictie, hybride?

„Hoewel we soms een dialoog moesten wegknippen die naar dingen verwees die in de tijdlijn van de film nog moesten gebeuren, noemen we het zelf een ‘observerende documentaire’, omdat we van alles wat in de film gebeurt met de camera getuige waren. We hebben tijdens het filmen geen interventies gepleegd. Maar door de montage moet je misschien zeggen dat het een hybride is.”