Spanningen VS-Iran

Iran vuurt raketten af op Amerikaanse doelen, geen slachtoffers

We sluiten dit blog af. Alle ontwikkelingen in de nasleep van de liquidatie van de Iraanse generaal-majoor Qassem Soleimani en raketaanvallen van woensdagochtend zijn hier te volgen.

Lees hier het nieuwe blog: KLM mijdt luchtruim boven Irak en Iran na raketaanval

Iran vuurt raketten af op Amerikaanse doelen in Irak, geen slachtoffers

Iran heeft als vergelding voor het doden van generaal Soleimani woensdagochtend raketaanvallen uitgevoerd op Amerikaanse doelen in Irak. Er zijn vooralsnog geen meldingen van slachtoffers. Volgens persbureau Reuters zijn zeker tien raketten afgevuurd op luchtmachtbasis al-Asad in het westen van Irak en een basis nabij de stad Erbil, dat in het noorden ligt.

Kort na de aanval tweette president Trump dat „alles goed is”. Hij zou woensdagochtend Amerikaanse tijd met een verklaring komen.

Lees hier meer over de aanval: Amerikaanse troepen in Irak getroffen door raketaanval, geen slachtoffers gemeld
Twitter avatar realDonaldTrump Donald J. Trump All is well! Missiles launched from Iran at two military bases located in Iraq. Assessment of casualties & damages taking place now. So far, so good! We have the most powerful and well equipped military anywhere in the world, by far! I will be making a statement tomorrow morning.

Trump trekt dreigement in Iraans cultureel erfgoed aan te vallen

De Verenigde Staten zullen het cultureel erfgoed van Iran toch niet aanvallen als Iran met vergeldingsacties komt voor de Amerikaanse droneaanval op de Iraanse topmilitair Qassem Soleimani. Dat heeft de Amerikaanse president Trump dinsdag gezegd tegen verslaggevers in het Witte Huis. Hij komt daarmee terug van een uitspraak van zaterdag, toen hij zei dat de VS ruim vijftig Iraanse doelen op het oog had, waaronder culturele monumenten.

Op het dreigement van Trump kwam in binnen- en buitenland veel kritiek. Volgens internationaal oorlogsrecht moet cultureel erfgoed worden ontzien bij militaire aanvallen en ook het Pentagon nam afstand van Trumps uitspraken. De Amerikaanse president is nu zelf ook teruggekomen van zijn dreigement en zegt de wet te zullen gehoorzamen.

„Weet je wat”, zei Trump tegen de verslaggevers. „Als dat de wet is, gehoorzaam ik graag de wet”. Wel voegde hij daaraan toe: „Maar denk er eens over na. Ze vermoorden onze mensen, ze blazen onze mensen op en dan moeten we heel zachtaardig zijn voor hun culturele instellingen.”

De VS verwachten dat Iran de moord zal vergelden, zei de Amerikaanse minister van Defensie Mark Esper dinsdag. Esper zegt dat Washington een diplomatieke oplossing zoekt, maar dat Iran de situatie moet deëscaleren. Volgens Esper was de moord op Soleimani noodzakelijk. Het is volgens de defensieminister „meer dan eerlijk om te zeggen” dat de aanval die de Iraanse generaal volgens hem wilde uitvoeren op Amerikaanse doelen, eerder binnen dagen dan binnen weken op til stond.

Lees ook: Kan IS van het conflict profiteren? En zeven andere vragen

Iraanse minister krijgt geen Amerikaans visum en kan niet naar Veiligheidsraad

De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Mohammed Javad Zarif, kan niet naar de Verenigde Staten reizen om te spreken bij een bijeenkomst van de VN Veiligheidsraad. Zarif kreeg naar eigen zeggen via de secretaris-generaal van de VN António Guterres te horen dat er niet genoeg tijd was om een visum te regelen. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo had Guterres daar op diens beurt van op de hoogte gebracht, aldus persbureau AP.

Zarif was een tijd geleden door de VN uitgenodigd om te komen spreken bij een ministersbijeenkomst aanstaande donderdag. Dit was voor Zarif een kans geweest om de Amerikaanse droneaanval in Irak te bespreken waarbij de Iraanse generaal-majoor Qassem Soleimani werd omgebracht.

Het is niet duidelijk of de visumaanvraag van Zarif officieel is geweigerd. Een weigering is mogelijk in strijd met de afspraken die bestaan tussen de VN en de VS, waar het hoofdkantoor van de VN staat. In principe mogen de VS visumaanvragen die bedoeld zijn voor bezoeken aan de VN niet weigeren.

Minister Mohammed Javad Zarif eind december in de Chinese hoofdstad Beijing. Foto Noel Celis/EPA

Ambassades VS waarschuwen Amerikanen in buitenland

Amerikaanse ambassades in Frankrijk, Marokko en Algerije hebben dinsdag een veiligheidswaarschuwing uitgevaardigd voor Amerikanen in die landen. Zo waarschuwt de ambassade in Frankrijk dat de „verhoogde spanning in het Midden-Oosten mogelijk veiligheidsrisico's voor Amerikaanse burgers in het buitenland teweegbrengt”.

De ambassade van de Verenigde Staten in Algerije en in Marokko hebben vergelijkbare waarschuwingen op hun website staan. De ambassades adviseren Amerikanen onder meer op hun omgeving te letten, zich niet opvallend te gedragen en alert te blijven als zij zich op toeristische locaties bevinden. De Amerikaanse ambassade in Tanzania liet maandag al een veiligheidswaarschuwing uitgaan.

Ondertussen heeft Canada in navolging van de NAVO besloten een deel van zijn vijfhonderd militairen en ondersteunend personeel uit Irak weg te halen. Zij worden uit veiligheidsoverwegingen tijdelijk naar Koeweit gebracht, schrijft de Canadese generaal Jonathan Vance in een brief aan familieleden van de militairen, die op Twitter werd geplaatst.

De Britse militairen blijven vooralsnog wel in Irak, aldus minister van Defensie Ben Wallace. Als de Iraakse regering daarom verzoekt, zullen zij zich echter ook verplaatsen. Wel hebben de Britten volgens Wallace maatregelen getroffen om de Britse belangen in het Midden-Oosten te beschermen. Een deel van het Britse personeel is van Bagdad verplaatst naar het dertig kilometer noordelijker gelegen Taji.

Twitter avatar CanadianForces Canadian Forces A letter from General Jonathan Vance, Chief of the Defence Staff, to Canadians about our deployed personnel in the Middle East. #OpIMPACT https://t.co/Y0IdmZdo9f

Uitvaart Soleimani hervat, 56 doden door verdrukking

De uitvaart van de door een Amerikaanse drone omgebrachte Iraanse generaal-majoor Qassem Soleimani is dinsdagmiddag hervat, meldt het Iraanse nieuwsmedium ISNA. Het lichaam van Soleimani is verplaatst naar een begraafplaats in zijn geboorteplaats Kerman.

De uitvaart werd dinsdag uren uitgesteld nadat zeker 56 mensen door verdrukking waren omgekomen tijdens het begin van de ceremonie. Het is vooralsnog onduidelijk wat die stormloop heeft veroorzaakt. Tienduizenden geïnteresseerden waren afgekomen op de begrafenis.

NAVO trekt deel personeel terug uit Irak

De NAVO haalt een deel van zijn personeel weg uit Irak. Het gaat om trainers van militairen, meldt persbureau Reuters. „We nemen alle voorzorgsmaatregelen die nodig zijn om onze mensen te beschermen”, aldus een NAVO-functionaris tegen het persbureau. „Dit omvat de tijdelijke verplaatsing van sommige personeelsleden naar verschillende locaties zowel binnen als buiten Irak.”

De NAVO-missie in Irak bestaat uit enkele honderden trainers, adviseurs en ondersteunend personeel uit lidstaten en niet-partnerlanden. Het gaat zowel om militairen als om burgerpersoneel.

Frankrijk, dat ongeveer tweehonderd militairen gestationeerd heeft in Irak, is „niet van plan” personeel terug te trekken, melden anonieme bronnen aan persbureaus AFP en Reuters. Franse soldaten dragen bij aan trainingsmissies van Iraakse soldaten en maken onderdeel uit van de internationale coalitie tegen de Islamitische Staat (IS), onder leiding van de Verenigde Staten. Wel hebben de Fransen hun veiligheidsmaatregelen aangescherpt voor de ongeveer 160 Franse militaire trainers die in Irak werken, aldus minister van Defensie Florence Parly.

Twitter avatar florence_parly Florence Parly 4. Après les événements survenus à Bagdad, nous avons dès vendredi dernier renforcé le niveau de protection de nos 160 militaires français déployés en Irak. Tout est mis en œuvre pour assurer leur sécurité.

Dodental door verdrukking bij begrafenis Soleimani loopt op tot zeker vijftig

Het dodental ten gevolge van de verdrukking die dinsdag ontstond bij Soleimani's begrafenis is opgelopen tot vijftig. Dat meldt persbureau AFP. Het aantal gewonden ligt nog altijd boven de tweehonderd, van wie een klein deel er ernstig aan toe is. Wat de verdrukking heeft veroorzaakt, is onduidelijk.

Tienduizenden belangstellenden waren op de uitvaart afgekomen in Soleimani's geboorteplaats Kerman. De begrafenis van de vorige week door een Amerikaanse droneaanval omgekomen generaal is voorlopig uitgesteld.

Amerikaanse scheepvaart gewaarschuwd voor Iraans geweld

De U.S. Maritime Administration heeft dinsdag een formele waarschuwing uitgedaan naar alle Amerikaanse schepen die in het Midden-Oosten varen. Sinds de dood van Qassem Soleimani vrijdag is er een „verhoogd risico op Iraanse actie tegen Amerikaanse maritieme activiteiten”. De vijfde vloot van de Amerikaanse marine, opgesteld in de wateren bij Bahrein, zei in een eerder stadium „op iedere mogelijke dreiging” te kunnen reageren.

In 2019 zijn bij het passeren van de Straat van Hormuz olietankers aangevallen. De Verenigde Staten houden daar de Iraanse Revolutionaire Garde – waarvan Soleimani een invloedrijk generaal was – voor verantwoordelijk. De Straat van Hormuz is van levensbelang voor de internationale oliebranche. 20 procent van alle wereldwijde handel passeert de nauwe waterweg.

Naar aanleiding van de aanvallen op tankers vorig jaar vaart aan het einde van januari een Nederlands fregat naar de Golf, om daar te assisteren in een door Frankrijk geleidde internationale missie. Het kabinet herhaalde maandag in een Kamerbrief dat die missie vooralsnog door zal gaan.

Een lid van de Iraanse Revolutionaire Garde vorig jaar aan boord van de Stena Impero. De tanker onder Britse vlag werd in beslag genomen. Foto Mortheza Akoondi/Mehr News Agency

Doden en gewonden bij begrafenis Soleimani

Tijdens de processie voor Al Quds-generaal Qassem Soleimani zijn dinsdag tientallen doden en gewonden gevallen. Tijdens de optocht door Kerman, Soleimani's geboorteplaats, is verdrukking ontstaan. Dat meldt de Iraanse staatstelevisie, die het hoofd van de nationale medische hulpdiensten Pirhossein Koulivand aanhaalt. De begrafenis van Soleimani is volgens persbureau Isna voorlopig uitgesteld.

Er zijn ten minste 40 mensen om het leven gekomen en 213 mensen gewond geraakt. Hoe de fatale verdrukking ontstond, is nog onduidelijk. Op video's die op Twitter circuleren, is te zien hoe verspreid over een straat verschillende lichamen liggen. Sommigen zijn afgedekt met jassen, bij anderen proberen hulpdiensten reanimatie toe te passen.

De rouwstoet van Soleimani eerder op dinsdag in het centrum van Kerman. Foto Erfan Kouchari/Tasnim News

Dreigende taal tijdens uitvaart Soleimani

In de Iraanse stad Kerman hebben zich dinsdag duizenden mensen verzameld voor de begrafenis van Qassem Soleimani. De rouwenden gaan in het zwart gekleed en dragen foto’s van Soleimani bij zich. De generaal-majoor wordt later op de dag begraven in zijn geboorteplaats in het zuidoosten van het land.

De verzamelde rouwstoet riep anti-Israëlische en Amerikaanse leuzen. Ook werden de vlaggen verbrand van die twee landen, vijanden van het Iraanse regime. Tijdens de ceremonie klonk eveneens dreigende taal. De leider van de Iraanse Revolutionaire Garde Hossein Salami beloofde plekken waar Amerikanen en bondgenoten zich verzamelen aan te zullen vallen.

“We zullen op stevige en gedecideerde wijze wraak nemen”, wordt Salami geciteerd door staatspersbureau Fars. “We zullen de plek die ze dierbaar is in vuur en vlam zetten en ze weten waar dat is.” Daarop scandeerde het aanwezige publiek volgens persbureau AP de leus “dood aan Israël”.

Sinds Soleimani vrijdag om het leven kwam bij een Amerikaanse raketbeschieting in de buurt van de Iraakse hoofdstad Bagdad, is zijn lichaam achtereenvolgens langs onder meer Bagdad, Najaf en Teheran gevoerd. In de Iraanse hoofdstad verzamelden zich maandag volgens de Iraanse autoriteiten meer dan een miljoen mensen. Dinsdag wordt het lichaam van de generaal-majoor nog langs de voor sjiieten heilige stad Qom geleid.

Foto Atta Kenare/AFP Een bus met daarop de kist van Soleimani ging stapvoets door het centrum van Kerman, zijn geboorteplaats.

Minister Bijleveld: begrip voor liquidatie Soleimani

Minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA) heeft maandag namens het kabinet begrip getoond voor de Amerikaanse raketbeschieting die het leven kostte aan de Iraanse generaal Qassem Soleimani. Gevraagd naar de implicaties daarvan zei ze in talkshow Op1 wel dat in Irak sindsdien een „fragiele situatie” is ontstaan en dat escalatie dreigt.

Bijleveld en haar collega's Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) en Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, D66) hebben het kabinetsstandpunt maandag verder uitgelegd in een gezamenlijke brief aan de Tweede Kamer. Daarin staat onder meer dat Nederland maandag bij de Verenigde Staten heeft geïnformeerd naar de juridische gronden waarop Soleimani is uitgeschakeld.

Zelfverdediging

Dat de VS daarvoor onder meer zelfverdediging hebben aangevoerd, begrijpt Bijleveld. „Juist gezien wat er al gebeurd is.” In aanloop naar de aanval op Soleimani werd de Amerikaanse ambassade in Bagdad bestormd en een Amerikaanse basis bij Kirkuk beschoten. Beide waren het werk van Iraakse milities die werden aangestuurd door Soleimani en zijn Al Quds-brigade. Bijleveld: „Wij hebben begrip voor het feit dat het is gebeurd. Als je kijkt naar wie Soleimani was, dat was een echte boef.”

Niettemin is de fragiele situatie die nu in het Midden-Oosten is ontstaan zeer gevaarlijk, zei de minister. Ook voor de daar aanwezige Nederlandse militairen die onder de vlag van de internationale coalitie tegen Islamitische Staat lokale soldaten trainen. Zij zijn nu overigens niet aan het werk. Gezien de veiligheidssituatie in Irak heeft de commandant van die coalitie het werk zaterdag tot nader order opgeschort.

Minister van Defensie @MinBijleveld over de situatie in het Midden-Oosten na de dood van #Soleimani: “Nederland heeft begrip voor het handelen van de Verenigde Staten.” #Op1 pic.twitter.com/KUJ2Rd5mGd

— Op1 (@op1npo) January 6, 2020

Duitsland haalt troepen weg uit Irak

Duitsland hevelt een deel van de troepenmacht die het in Irak heeft gestationeerd tijdelijk over naar Koeweit en Jordanië. Dat hebben ministers Heiko Maas (Buitenlandse Zaken, SPD) en Annegret Kramp-Karrenbauer (Defensie, CDU) maandag aan de Duitse Bondsdag geschreven. „Onze hoogste prioriteit is de veiligheid van onze eigen mensen.” Duitsland heeft ongeveer 120 militairen in Irak die in het kader van de internationale coalitie tegen Islamitische Staat lokale collega's trainen. Hoeveel van hen tijdelijk verhuisd worden, is niet duidelijk.

Maas tegen de zender ZDF: „Als internationale strijdkrachten nu op stel en sprong uit Irak vertrekken, is de strijd tegen IS ten einde. Dan kan IS terugkomen en dan wordt het alleen maar instabieler in Irak. We hebben ontzettend hard gewerkt aan de stabiliteit van Irak en dat zou dan voor niets zijn.” Vrijdag kwam bij een raketaanval ten noorden van Bagdad de machtige Iraanse generaal Qassem Soleimani om het leven.

Maas en Karrenbauer houden in hun brief aan het parlement de deur open voor voortzetting van de missie, maar dat staat of valt volgens hen met de bereidwilligheid van de Iraakse regering om nog langer buitenlandse militairen te huisvesten. „Duitsland blijft bereid troepen in te zetten, mits de omstandigheden dat toestaan en Irak dat wenst.” Zondag stemde het Iraakse parlement in met een resolutie die de regering oproept de overeenkomst met de Verenigde Staten te beëindigen. Er verblijven zo'n 5.000 Amerikanen in Irak.

Een Duitse en Koerdische militair tijdens een training in Irak. Foto Ahmed Jaul/EPA

Pentagon verwerpt Trumps dreigement om cultureel erfgoed Iran aan te vallen

De Amerikaanse minister van Defensie Mark Esper heeft maandag afstand genomen van dreigementen van president Donald Trump om Iraans cultureel erfgoed te bombarderen, in weerwil van internationaal oorlogsrecht.

Volgens Esper zullen de Verenigde Staten „de wetten van gewapend conflict volgen", zei hij op het Pentagon. Gevraagd of dat betekent dat hij culturele doelwitten uitsloot, zei Esper: „Dat zijn de wetten van gewapend conflict.”

Sinds de Amerikaanse aanval waarbij de Iraanse topgeneraal Qassem Soleimani vrijdag werd omgebracht, heeft Trump twee maal gedreigd dat de VS culturele monumenten in Iran zullen aanvallen als Iran vergeldingsacties onderneemt. Hij uitte dat dreigement zaterdag op Twitter, en herhaalde het de volgende dag tegenover journalisten.

Het dreigement leidde tot kritiek van wetenschappers en experts, en tot zorg onder militairen. Zij wezen op een verbod om burgerlijke, culturele en religieuze doelen aan te vallen, behalve onder uitzonderlijke, bedreigende omstandigheden.

Volgens het Cultuurgoederenverdrag van Den Haag uit 1954 moeten landen „alle mogelijke stappen ondernemen” om cultureel erfgoed tijdens gewapende conflicten te beschermen en moeten ze afzien van „vijandige handelingen tegen zulk erfgoed". Landen mogen plekken van culturele waarde niet gebruiken voor militaire doeleinden, waardoor ze een doelwit zouden worden.

Het Pentagon heeft een lijst met potentiële doelwitten in Iran. Hoewel die niet openbaar is, bestaat hij zo goed als zeker voornamelijk uit militaire doelen. Doelwitten worden grondig beoordeeld door het Pentagon.

Het dreigement van Trump is fel bekritiseerd door zijn politieke tegenstanders. De Democratische senator Tim Kaine noemde het „waarschijnlijk een schending van internationaal recht". Zondag distantieerde minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo zich al van het dreigement. „We zullen ons gedragen binnen het stelsel", zei hij.

Het monumentale mausoleum van de voormalige geestelijke leider van Iran, ayatollah Khomeini, bij Teheran in januari 2019. Foto Ebrahim Noroozi / AP

Pentagon ontkent plan om Irak te verlaten

De Verenigde Staten hebben geen plannen om hun troepen terug te trekken uit Irak. Dat heeft de Amerikaanse minister van Defensie Mark Esper maandag in Washington gezegd, meldt Reuters.

Esper deed zijn uitspraak naar aanleiding van mediaberichten over een uitgelekte brief van het Amerikaanse leger, waarin de Iraakse regering werd geïnformeerd over de herpositionering van Amerikaanse troepen ter voorbereiding van hun vertrek uit het land.

Volgens die brief zouden militairen van de coalitie onder leiding van de VS helikopters inzetten om Irak te verlaten. Het Iraakse parlement nam zondag een resolutie aan waarin werd opgeroepen tot het vertrek van alle buitenlandse troepen uit het land.

„Er is geen enkel besluit genomen om Irak te verlaten", zei Esper maandag tegen journalisten op het ministerie van Defensie in Washington. Ook zijn er volgens hem geen plannen in de maak om een vertrek voor te bereiden.

In de brief, getekend door William Seely, commandant van de militaire coalitie tegen Islamitische Staat onder leiding van de VS, werd gesteld dat militairen „zoals verzocht door het Iraakse parlement en de premier" zouden worden verplaatst „ter voorbereiding op voortbeweging".

De brief veroorzaakte maandag verwarring over de toekomst van de vijfduizend Amerikaanse troepen in Irak. Volgens de hoogste Amerikaanse generaal Mark Milley, voorzitter van de Joint Chiefs of Staff, ging het om een „kladdocument” dat „slecht geformuleerd” was. De tekst „impliceert terugtrekking, maar daar is geen sprake van", aldus Milley op het Pentagon. Het concept had niet in de openbaarheid moeten komen, zei hij.

VS passen reisadvies Israël aan wegens opgelopen spanningen

Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken waarschuwt Amerikanen die in Israël zijn of daar naartoe reizen. Wegens de opgelopen spanningen in het Midden-Oosten moet zij extra waakzaam zijn en „niet te veel op de voorgrond treden”, luidt het aangepaste reisadvies dat maandag is verspreid door de Amerikaanse ambassade in Israël.

Het advies geldt specifiek voor Israël, Jeruzalem, de Westelijke Jordaanoever en Gaza. „De ambassade moedigt Amerikaanse burgers met klem aan om waakzaam te blijven en passende maatregelen te nemen om hun beveiligingsbewustzijn te vergroten”, schrijft de ambassade in een verklaring waarin het waarschuwt voor veiligheidsincidenten, waaronder „raketvuur dat vaak zonder waarschuwing plaatsvindt”.

In de richtlijnen van het reisadvies staat verder onder meer dat Amerikanen bewust moeten zijn van hun omgeving, demonstraties moeten vermijden en hun reisdocumenten bij de hand moeten houden.

Sky News meldt maandag, op basis van diplomatieke bronnen, dat het Verenigd Koninkrijk het personeel op zijn ambassades in Iran en Irak heeft teruggebracht „naar een minimum”. Het gaat om een voorzorgsmaatregel, aldus die bronnen, er is geen specifieke informatie over een dreiging. In beide landen blijven de ambassadeurs aanwezig.

Vergaderingen EU, NAVO over diplomatie en deëscalatie

Binnen de Europese Unie en de NAVO is maandag overleg gevoerd over de moordaanslag op de Iraanse generaal-majoor Qassem Soleimani en de daarna opgelopen spanningen tussen Iran en de Verenigde Staten.

De Europese Commissie, die bijeenkwam in Brussel, verwacht dat Teheran „zeer snel” een uitnodiging om naar Brussel te komen, zal aannemen. De EU-buitenlandchef, Josep Borrell liet bij monde van een woordvoerder weten dat bij alle betrokken partijen „begrip” is dat verdere escalatie moet worden voorkomen.

Op Borrells agenda voor een ontmoeting met de Iraanse buitenlandminister Javad Zarif staat dan onder meer het gerommel rondom de Irandeal, het internationale akkoord over de beperkingen van het Iraanse atoomprogramma, waarop de EU toezicht houdt. Zondag kondigde Teheran aan dat het zich niet meer zal houden aan de beperkingen in dat verdrag (over het aantal centrifuges en de toegestane nucleaire verrijking), en dat pas weer zal doen als Amerikaanse sancties worden verlicht.

Persbureau AP citeert commissie-voorzitter Ursula von der Leyen, die maandag tijdens een werkbezoek in Duitsland sprak over het overleg dat de EU wil voeren met Iran: „De Europese Unie heeft de afgelopen jaren zeer betrouwbare dialoogkanalen opgebouwd met bijna alle actoren in de regio, die zij nu kan en moet gebruiken.” In een aparte persverklaring laat ze nog weten: „De EU heeft hierin een speciale verantwoordelijkheid.”

Borrell laat aan het einde van de week de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU-landen naar Brussel komen voor een extra vergadering.

Twitter avatar JosepBorrellF Josep Borrell Fontelles I called an extraordinary Foreign Affairs Council with our Member States on Friday afternoon, 10 January, to discuss recent developments on #Iraq and #Iran. EU will play its full role to seek de-escalation of tensions in the region.

In Brussel kwamen woensdag ook de NAVO-leden bijeen. Secretaris-generaal Jens Stoltenberg, die na het beraad van de ambassadeurs de pers te woord stond, riep Iran op tot „terughoudendheid en verantwoordelijk gedrag”. De NAVO-landen waren het er unaniem over eens dat Iran moet afzien van geweld en escalatie.

De VS, een NAVO-bondgenoot, hebben volgens Stoltenberg „de redenen” van de regering-Trump voor de luchtaanval in Bagdad uitgelegd. Hij omschreef de actie tegen Soleimani en zijn entourage als „een Amerikaans besluit”, maar wilde volgens persbureau AP niet verder ingaan op vragen over de implicaties van het unilaterale opereren van de VS.

Secretaris-generaal Jens Stoltenberg sprak maandag met de pers over de NAVO-vergadering over de deëscalatie na de moordaanslag op de Iraniër Soleimani. Foto Francois Lenoir/Reuters

Inwoners Teheran massaal op de been voor uitvaart Soleimani

Inwoners van de Iraanse hoofdstad Teheran zijn maandag massaal de straat op gegaan om de laatste eer te bewijzen aan generaal-majoor Qassem Soleimani, die vrijdag is omgekomen bij een Amerikaanse luchtaanval. Volgens Iraanse staatsmedia waren er miljoenen mensen op de been, meldt persbureau Reuters. Andere bronnen houden het op honderdduizenden rouwenden. De Iraniërs riepen leuzen als „dood aan Amerika”.

Tijdens de rouwceremonie in Teheran hield ayatollah Ali Khamenei, de hoogste leider van Iran, een gebed bij de doodskisten van Soleimani en de andere slachtoffers van de Amerikaanse aanval. Tijdens het gebed werd Khamenei even overmand door zijn emoties. Hij had een zeer hechte band met Soleimani, die volgens kenners de op één na machtigste man van Iran was, achter Khamenei.

Khamenei leidt het gebed op de rouwplechtigheid van Soleimani:

 

De opvolger van Soleimani als commandant van de elite-eenheid de Al Quds-brigade, Esmail Ghaani, beloofde tijdens de uitvaart dat Iran wraak zal nemen. „God de Almachtige heeft vergelding beloofd uit naam van de martelaar Soleimani”, zei hij op de staatstelevisie. „Er zal zeker actie worden ondernomen.”

Zarif

Minister van Buitenlandse Zaken Javad Zarif richtte zich op Twitter rechtstreeks tot president Trump, die persoonlijk het bevel gaf voor de aanval op Soleimani. „Heb je ooit zo'n zee van menselijkheid gezien, @realdonaldtrump?”, schrijft Zarif bij een reeks foto's van de mensenmassa in Teheran. „Het einde van de boosaardige aanwezigheid van de VS in West-Azië is begonnen”, aldus de minister.

Soleimani wordt dinsdag begraven in zijn geboorteplaats Kerman. Zijn lichaam wordt sinds zaterdag in een lange begrafenisoptocht langs een aantal voor sjiieten heilige steden gevoerd. De stoet voerde al langs Najaf en Kerbala. Voor het stoffelijk overschot van Soleimani aankomt in Kerman, gaat het eerst nog naar de heilige stad Qom. Daar zal het volgens de Iraanse tv met vijf uur vertraging aankomen, wegens de grote drukte in Teheran.

Soleimani is de eerste persoon in de geschiedenis van het huidige Iran die een dergelijke uitvaartoptocht krijgt. Zelfs de grondlegger van de Islamitische Republiek, ayatollah Ruhollah Khomeini, viel die eer niet ten deel nadat hij in 1989 was overleden.

Merkel en Poetin ontmoeten elkaar zaterdag voor gesprek over Iran-crisis

Angela Merkel reist zaterdag naar Moskou voor een ontmoeting met Vladimir Poetin. Het gesprek tussen de Duitse bondskanselier en de Russische president zal volgens woordvoerder van beide regeringen onder meer gaan over de spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran. Dat melden internationale persbureaus.

Duitsland en Rusland hebben allebei belangen in het conflict. De landen zijn mede-ondertekenaars van het nucleair akkoord met Iran. Sinds de VS de deal in 2018 eenzijdig opzegden, proberen Moskou en Berlijn Iran te overtuigen het akkoord te respecteren. Duitsland riep Teheran maandag samen met Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk op zich aan de afspraken te houden, een halve dag nadat Iran had verklaard de beperkingen volledig te gaan negeren.

Rusland is daarnaast een belangrijke bondgenoot van Iran in het geopolitieke strijdtoneel van het Midden-Oosten. In Syrië steunen de Russen en de Iraniërs bijvoorbeeld het regime van president Bashar al-Assad, die daardoor het tij van de burgeroorlog in zijn voordeel heeft zien keren.

Merkel en Poetin, die de bondskanselier persoonlijk heeft uitgenodigd, zullen niet alleen de Iran-crisis bespreken. Ook Syrië, Libië en Oekraïne staan op de agenda. Merkel neemt haar minister van Buitenlandse Zaken Heiko Maas mee.

Vladimir Poetin en Angela Merkel tijdens een ontmoeting vorig jaar december in Parijs. Foto Thibault Camus/AP

Nederlandse trainingsmissie in Noord-Irak opgeschort

De Nederlandse trainingsmissie in het noorden van Irak is tijdelijk stilgelegd. Dat bevestigt het ministerie van Defensie maandag. Het besluit volgt op de opgelopen spanningen in de regio na de aanval op de Iraanse generaal-majoor Qassem Soleimani vrijdag.

De Nederlandse krijgsmacht is aanwezig in Noord-Irak als onderdeel van de door de VS geleide internationale coalitie in de strijd tegen terreurgroep Islamitische Staat. De commandant van de coalitie besloot zondag de trainingsmissies stil te leggen omdat daarvoor nog onvoldoende capaciteit over zou zijn nu de coalitiebases in het land zwaarder bewaakt moeten worden uit angst voor represailles.

In de noordelijke stad Erbil zijn zo'n veertig Nederlandse militairen aanwezig, zij geven training aan Koerdische strijdkrachten. De trainingsmissie in hoofdstad Bagdad was al eerder gestaakt, daar waren drie tot twaalf Nederlandse commandotroepen actief die Iraakse troepen trainen. Vooralsnog is Defensie nu nog niet van plan militairen uit de regio terug te halen.

Lees ook: Wat viel er tot nu toe voor in het conflict tussen de VS en Iran?

Fregat

In mei vorig jaar werd de missie in Irak ook al tijdelijk opgeschort vanwege internationale spanningen. Het personeel werd destijds niet teruggehaald. De Nederlandse inzet in Irak duurt tot 2021.

Nederland besloot al eerder om een marineschip naar de Perzische Golf te sturen, als onderdeel van een door Frankrijk geleide missie om de vaarroutes in de regio veilig te houden. Aan de tijdlijn van die missie verandert voorlopig niets, maakte Defensie vrijdag bekend. Het fregat vertrekt eind januari.

Welkom in dit blog. Hier houdt NRC alle ontwikkelingen bij in de nasleep van de liquidatie van de Iraanse generaal-majoor Qassem Soleimani door de Verenigde Staten op vrijdag. De Europese regeringsleiders Merkel, Macron en Johnson deden maandag een oproep aan Iran om zich te houden aan het atoomakkoord, en om het conflict niet verder te laten escaleren.

Lees ook: Iran en VS laten de crisis verder escaleren