Reportage

Vrouwen staan centraal in proces Weinstein

Proces-Weinstein Op de eerste dag van het strafproces tegen Weinstein blijkt dat het juridisch gevecht hard zal worden – tot buiten de rechtszaal.

Van boven naar beneden: Gloria Allred tijdens het proces tegen O.J. Simpson in 1995, met haar dochter Lisa Bloom in 2018 en met een van de Weinstein-slachtoffers, Mimi Haleyi, tijdens een persconferentie.
Van boven naar beneden: Gloria Allred tijdens het proces tegen O.J. Simpson in 1995, met haar dochter Lisa Bloom in 2018 en met een van de Weinstein-slachtoffers, Mimi Haleyi, tijdens een persconferentie. Foto's Vince Bucci/AFP Matt Slocum/AP Mike Coppola/Getty

Op de eerste dag van het proces tegen de man wiens val een mijlpaal was in de #metoo-revolutie, zijn het drie vrouwen die de show stelen. Als Harvey Weinstein maandagochtend iets na negen uur de rechtszaal in New York binnen schuifelt, loopt zijn hoofdadvocaat Donna Rotunno twee passen achter hem. Op een van de voorste rijen zit dan al de feministische steradvocaat Gloria Allred. En ook Weinsteins aanklager is een vrouw: assistent-hoofdofficier Joan Illuzzi-Orbon.

Deze openingszitting zal nog geen twee uur duren, maar uit de eerste beschietingen tussen aanklagers en verdediging vallen al enkele conclusies te trekken. Hun juridisch gevecht – dat zeker zes weken zal duren – gaat keihard worden en zal niet alleen binnen, maar ook buiten de rechtszaal worden gevoerd. En bij dit proces kan niet alleen een ooit oppermachtige Hollywood-baas levenslang krijgen, maar wordt ook een balans opgemaakt van de #metoo-beweging zelf.

Najaar 2017 onthulden The New York Times en The New Yorker hoe Weinstein drie decennia lang vrouwen seksueel intimideerde, aanrandde en verkrachtte – en klachten daarover afkocht onder draconische zwijgcontracten. Hoewel ruim tachtig van zijn veronderstelde slachtoffers zich al in de media uitspraken, is de zaak in New York uiteindelijk opgebouwd rond de verklaringen van slechts twee van hen.

Lees ook: Publiek is hij al veroordeeld, nu begint zijn strafzaak
Dat de hoofdadvocaat Donna Rotunno als enige vrouw binnen de meerkoppige advocatenploeg van Harvey Weinstein de leiding heeft gekregen, is zeker geen toeval. Foto Jeenah Moon

Schuifelend achter een looprekje

De verdachte zelf zwijgt maandag – op een kort ‘goedemorgen’ tegen de rechter na. Net als bij een hoorzitting vorige maand over de hoogte van zijn borgsom (nu 2 miljoen dollar), maakt hij zijn entree schuifelend achter een looprekje. Zodra de met rugklachten kampende Weinstein (67) dit gevaarte heeft geparkeerd bij het verdachtenhekje, zijgt hij neer in een stoel. De vooral met pers gevulde zaal kijkt uit op zijn kalende kruin, enorme oren en dikke nekplooien.

Weinstein oogt zo als een gebroken man en zijn advocate Rotunno uit de vrees dat haar cliënt vanwege alle negatieve publiciteit „al veroordeeld is voordat het proces begonnen is”. In haar thuisstad Chicago pleitte ze de afgelopen jaren verscheidene mannen vrij die beschuldigd waren van seksueel wangedrag. Rotunno maakt pas relatief kort deel uit van Weinsteins juridische team. Dat ze als enige vrouw binnen de meerkoppige advocatenploeg de leiding heeft gekregen, is zeker geen toeval.

Zo stelde Rotunno zelf eerder dat zij als vrouw de getuigende vrouwen beter zal kunnen ondervragen. „Ik zeg niet dat ik me meer kan veroorloven”, vertelt ze na afloop buiten aan de pers. „Maar als vrouw heb ik wel een ander effect op de luisterende partij.”

Volgens critici is ze aangesteld omdat ze als vrouw minder kwetsbaar zou zijn voor verwijten van victim blaming. Zo verwierf ze de afgelopen weken bekendheid met enkele scherpe uitlatingen over de klagende vrouwen. Sommigen van hen hadden achteraf wellicht spijt van de seks met Harvey Weinstein, stelde ze in Vanity Fair. „Maar spijtseks is nog geen verkrachting.” Er was wel degelijk sprake „van liefhebbende, intieme relaties” en er is correspondentie tussen Weinstein en de vrouwen die dit zal bewijzen, kondigde ze aan.

In een e-mailinterview met tv-zender CNN stelde de advocate daarnaast dat een van de getuigen à charge (Sopranos-actrice Annabella Sciorra) „al haar hele leven met acteren de kost verdient”, daarmee insinuerend dat haar aanstaande getuigenis ook toneel zou zijn, aldus Illuzzi-Orbon.

Sciorra’s advocate is Gloria Allred, een bekende feministe in de VS. Zij staat meerdere vrouwen bij die slachtoffers zeggen te zijn geweest van Weinstein. Ook Allred trekt deze dag veel media-aandacht. Niet in de laatste plaats omdat ze een enigszins dubbel imago heeft.

Zo hielp Allred bij meerdere civiele schikkingen tussen Weinstein en slachtoffers met het opstellen van de omstreden zwijgcontracten, een praktijk die ze verdedigt omdat het in veel gevallen de enige manier zou zijn om genoegdoening te krijgen. Dubieuzer is dat haar dochter Lisa Bloom (eveneens advocaat) een schimmige rol speelde bij het heimelijk tegenwerken van journalistiek onderzoek naar Weinstein.

Maandag spreekt Allred op de trappen van de rechtbank liever over de vrouwenzaak. Het proces tegen Weinstein markeert volgens haar een „tijdperk van de empowerment van vrouwen”. En ze haalt uit naar Weinsteins verdediging die met uitlatingen over de komende getuigenissen „de vijver met potentiële juryleden probeert te vergiftigen”.

Ook aanklager Illuzzi-Orbon hekelt in de rechtszaal recente uitlatingen in de pers door Weinsteins verdediging. Zijn advocaten zouden gedurende het hele proces daarom geen verklaringen mogen afleggen over de rechtsgang, bepleit ze. „De vrouwen worden hierdoor verder geïntimideerd.”

Zo’n spreekverbod met de media wil rechter Burke echter niet opleggen. Wel roept hij beide partijen dringend op hun toon te matigen – onder meer nadat de aanklager de verdachte uitmaakt voor „roofdier”. „Het zal al lastig genoeg worden om een evenwichtige jury te krijgen”, stelt hij met gevoel voor understatement. „Niks van dit alles helpt ons hierbij.”

Actrice Rose McGowan spreekt tijdens een persconferentie buiten de rechtbank in New York. Foto Jason Szenes / EPA

Jury niet gegijzeld

Ook over die jury en de selectie ervan breken eerste schermutselingen uit. De verdediging stelt voor om de juryleden gedurende het hele proces in gijzeling te nemen, opdat ze niks over de zaak kunnen horen of lezen in de media. Zeker nu Weinsteins juridische problemen zich verdiepen: aanklagers in Los Angeles onthulden uitgerekend deze maandag hun tenlastelegging tegen hem. De rechter wijst het verzoek niettemin af: de juryleden mogen gewoon thuis slapen.

Deze dinsdag begint hun selectie. Om tot een dozijn juryleden te komen, zijn tweeduizend kandidaten opgeroepen. De hoop is dat er zeker vijfhonderd komen opdraven (juryplicht is niet erg populair onder Amerikanen). Beide partijen zullen kandidaten mogen ondervragen. Een belangrijke, maar ook schier onmogelijke vereiste in deze emblematische zaak: ze mogen eigenlijk geen voorkennis hebben over de verdachte of de voorliggende beschuldigingen.