‘Veel mis met helikopters Kustwacht’

Onderzoeksrapport De organisatie die drenkelingen moet redden, kent allerlei tekortkomingen, stelt een rapport.

Foto Sem van der Wal/ANP

Aan boord van de Nederlandse Kustwachthelikopters is te weinig ruimte om slachtoffers goed te kunnen behandelen. Er is „zeer weinig ruimte om te manoeuvreren rondom de patiënt” en het is zelfs „fysiek bijna onmogelijk om de tas met medische middelen te openen”. Verpleegkundigen maken zich bovendien zorgen over hun eigen veiligheid aan boord.

Deze en andere tekortkomingen blijken uit een vertrouwelijk en kritisch onderzoeksrapport in bezit van NRC. Het is opgesteld door veiligheidsdeskundigen van KLM, Schiphol en kenniscentrum voor de luchtvaart NLR.

De luchtvaartmaatschappij en de luchthaven hebben een gezamenlijk medisch bedrijf dat alle verpleegkundigen, apparatuur en geneesmiddelen voor de Kustwachthelikopters levert. Direct na het verschijnen van het rapport besluit het bedrijf hiermee te stoppen, blijkt nu. KLM laat desgevraagd weten dat de reddingsactiviteiten niet meer „in het productportfolio” passen.

De aanleiding voor het onderzoek was een ongeval van een verpleegkundige tijdens een trainingsvlucht. Zijn enkel raakte blijvend beschadigd. Het ongeval en de nasleep zorgden voor onrust onder het personeel op de vliegbasis. Minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur, VVD) kondigde eind vorig jaar een onderzoek aan naar de helikopterreddingen.

Landen zijn internationaal verplicht om mensen in nood op zee te zoeken en redden. Deze search and rescue-activiteiten worden in Nederland gecoördineerd door de Kustwacht en uitgevoerd door een Vlaams helikopterbedrijf, NHV. Volgens de minister was er „onvoldoende zekerheid over het functioneren van de SAR-dienstverlening”.

Op 24 oktober 2019 kregen de veiligheidsdeskundigen in Den Helder een demonstratie, ze zagen interne documenten in en interviewden medewerkers van NHV. Ze constateerden tal van tekortkomingen. De medische dossiers blijken in niet afgesloten kasten te staan en opiaten zijn voor iedereen toegankelijk. Medische preparaten liggen in een kast zonder temperatuurregeling.

De bemanning van de helikopters komt uit allerlei landen en spreekt „beperkt” Engels. Ze draaien meerdere 24-uursdiensten achter elkaar. „Onduidelijk is of dit past in de werk- en rusttijdenregeling”, staat in het rapport.

De verpleegkundigen, ofwel medics, kunnen zich tijdens de vlucht soms niet vastmaken. „Onder bepaalde omstandigheden moet de medic op de vloer van de helikopter zitten zonder zekering.” De hartmonitor hangt aan haken en blokkeert de nooduitgang. Ook vragen de onderzoekers zich af of medewerkers zich vrij voelen om fouten intern te bespreken.

Commerciële partij

NHV voert de zogeheten SAR-vluchten sinds 2015 uit. Het jaar ervoor won het bedrijf de aanbesteding, al voldeed het niet aan alle eisen. Het oorspronkelijke contract tussen de overheid en NHV loopt op 1 juli af, maar minister Van Nieuwenhuizen verlengde het voor twee jaar, omdat een nieuwe aanbesteding volgens haar deze zomer nog niet klaar is. Het onderzoek dat ze liet uitvoeren is naar verluidt deze week gereed.

Volgens NHV worden naar aanleiding van het KLM-rapport „de nodige acties genomen door de betrokken partijen”.

D66-Tweede Kamerlid Jan Paternotte noemt de bevindingen „schokkend en een acuut probleem voor de veiligheid op zee.” Hij wil uitleg van de minister. „Zoveel tekortkomingen bij werk waar mensenlevens op het spel staan vraagt om veel meer daadkracht.”

Lees ook de reconstructie: Kustwachthelikopters: redden met gebreken