Oproep Merkel, Macron, Johnson aan Iran: blijf in atoomakkoord

De drie Europese leiders roepen Iran bovendien op geen geweld te gebruiken. Ook dringen zij aan op de-escalatie aan beide kanten.
Dit weekend werd Qassem Soleimani in de Iraanse stad Mashhad door duizenden herdacht.
Dit weekend werd Qassem Soleimani in de Iraanse stad Mashhad door duizenden herdacht. Foto Mehdi Jahanghiri/AFP

De regeringsleiders van het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Frankrijk hebben maandag een verklaring laten uitgaan waarin zij Iran oproepen zich aan de afspraken uit het atoomakkoord te houden. Ook dringen Boris Johnson, Angela Merkel en Emmanuel Macron er bij Iran op aan geen geweld te gebruiken.

Zondagavond verklaarde Teheran dat het zich niet langer zou houden aan het akkoord uit 2015, waarin staat dat Iran afziet van het ontwikkelen van nucleaire wapens. De Europese regeringsleiders roepen Iran nu op „maatregelen in te trekken” die niet in lijn zijn met het nucleaire akkoord. De VS trokken zich al eerder eenzijdig terug uit het akkoord.

Na de liquidatie van de Iraanse generaal-majoor Qassem Soleimani door de Verenigde Staten vrijdag, dreigt Teheran met vergeldingsacties. Omgekeerd liet de Amerikaanse president Donald Trump via Twitter weten dat wanneer Iran Amerikaanse doelen aanvalt, de VS „snel, volledig en wellicht buitenproportioneel” terug zullen slaan. Eerder had hij al gedreigd met aanvallen op tientallen Iraanse locaties, mocht Teheran de liquidatie vergelden.

‘De-escalatie noodzakelijk’

De Franse president Macron stelt dat „de-escalatie nu noodzakelijk is” en roept alle partijen op verder met „terughoudendheid en verantwoordelijkheid” te handelen.

„Het is duidelijk dat elke oproep tot vergelding of represailles zal leiden tot meer geweld in de regio”, laat de Britse premier Johnson weten. Johnson en Trump hebben inmiddels telefonisch contact gehad over de situatie, details over dat telefoontje zijn niet bekendgemaakt.

Lees ook: Iran en VS laten de crisis verder escaleren

Ondertussen proberen Amerikaanse politici Trump te beteugelen. Huis-voorzitter Nancy Pelosi heeft zondag een resolutie aangekondigd die de militaire macht van Trump moet indammen. De resolutie houdt in dat „de militaire vijandigheden met betrekking tot Iran binnen dertig dagen stoppen”, tenzij het Congres anders beslist. Eerder had haar partijgenoot Tim Kaine in de Amerikaanse Senaat al een vergelijkbaar voorstel gedaan.

Uitvaart

Pelosi wil daarmee de volksvertegenwoordiging de macht teruggeven over militaire acties, die ze volgens haar hoort te hebben. De aanval op Soleimani werd uitgevoerd zonder dat het Congres hiervan op de hoogte was. Om de aanval te legitimeren, gebruikte Trump een resolutie uit 2002, die eigenlijk werd opgesteld in aanloop naar de oorlog in Irak, maar sindsdien vaker door presidenten is ingezet voor oorlogsacties, meldden Amerikaanse media. Naar verwachting stemt het door Democraten overheerste Huis in met de resolutie van Pelosi. In de overwegend Republikeinse Senaat wordt het lastiger om aan een meerderheid te komen.

In Iran begon maandagochtend (Nederlandse tijd) onder massale belangstelling de uitvaart van Soleimani, waarbij onder meer de hoogste geestelijk leider, ayatollah Khamenei, aan het woord was. Eerder op de dag liet een dochter van de gedode generaal van zich horen. Zij stelde dat de Verenigde Staten en Israël „een donkere dag” tegemoet gaan vanwege de dood van haar vader. „Gestoorde Trump, denk niet dat alles nu over is nu mijn vader zich geofferd heeft”, sprak Zeinab Soleimani op de Iraanse staatstelevisie.