Machtsstrijd aan top Vlaamse publieke omroep

Bezuiniging VRT Het is crisis in de top van de Vlaamse openbare omroep VRT. De directieleden zijn het niet eens over de te volgen koers voor de komende jaren.

De Reyerstoren in Brussel, sinds jaar en dag het symbool van de VRT.
De Reyerstoren in Brussel, sinds jaar en dag het symbool van de VRT. Foto Jasper Jacobs/HH

Over het jaar 2020 is veel onduidelijk bij de Vlaamse openbare omroep VRT. Wat wel zeker is: het wordt een woelig jaar. In de laatste week van 2019 kwam de raad van bestuur bijeen om een hoogoplopend conflict op te lossen. Ze kwamen er niet uit.

Sinds eind september het regeerakkoord van de Vlaamse regering werd gepubliceerd, is het onrustig bij de omroep. De regering stelde onder andere voor om voor de uitzendrechten van sportevenementen niet meer op te bieden. Ook zal de VRT moeten meewerken aan de ‘Vlaamse Netflix’, een betalend streamingplatform dat begin dit jaar gelanceerd moet worden en waarover nu al veel twijfels zijn. Er komt een „kwaliteitscontrole op de neutraliteit” van programma’s, en de VRT moet zich richten op het „versterken van de Vlaamse identiteit”.

In het akkoord schrijft de regering: „De VRT moet verder evolueren naar een moderne, slanke en slagkrachtige media-organisatie.” Ofwel: er moet nog meer bezuinigd worden. Volgens de minister gaat het om zo’n 12 miljoen euro. De VRT had een andere berekening. Tegen 2024 zal de omroep zo’n 40 miljoen euro minder hebben, zegt de VRT. De vakbonden schatten in dat 250 banen zullen verdwijnen. In december voerde het VRT-personeel actie tegen de plannen.

Vijfjaarplannen

Uitdagingen genoeg dus voor de omroep, maar de grootste bevindt zich binnen de VRT zelf. Binnenkort moet de directie met de Vlaamse regering om de tafel over de zogeheten beheersovereenkomst: de plannen voor de komende vijf jaar, waarbij ook wordt bepaald hoeveel geld waarvoor vrijkomt. Maar de VRT-top zelf is het oneens over hoe die onderhandelingen gevoerd moeten worden.

Directeur media en productie Peter Claes, de nummer twee van de VRT, wilde de leiding nemen om deze onderhandelingen te voeren. Maar de andere directieleden zagen dat minder zitten. Er zouden klachten zijn over Claes’ managementstijl. Hij zou „ondoorzichtig, eigengereid en intimiderend” zijn, meldden bronnen aan De Standaard. Belangrijker nog is dat Claes de besparingen haalbaar heeft genoemd, terwijl de rest van de directie een nieuwe golf besparingen te schadelijk vindt.

Eind november moesten twee ‘neutrale’ mensen aangetrokken worden om de gesprekken in goede banen te leiden. Een paar weken geleden barstte alsnog de bom. Topman van de VRT Paul Lembrechts, die zijn personeel eerder beloofde „alles op alles te zetten om de besparingen terug te schroeven”, vroeg om Claes te ontslaan. De raad van bestuur weigerde dat: bij eerdere evaluaties, onder meer door Lembrechts zelf, scoorde Claes te goed om ontslag te rechtvaardigen.

Patstelling

Het resultaat is een patstelling. De vier leden van het directiecomité zijn pro-Lembrechts. Ook de vakbonden kiezen Lembrechts kant. Maar onder andere de productiehuizen, een deel van de raad van bestuur en een aantal prominente VRT’ers nemen het op voor Claes. Met zijn vertrek zou te veel ervaring bij de omroep verloren gaan.

Vlak voor de jaarwisseling moest er een doorbraak komen. De raad van bestuur kwam drie uur lang bijeen. Claes zou sneuvelen, of Lembrechts. Maar uiteindelijk besloot de raad geen van beide en stelde een externe bemiddelaar aan, die met iedereen in gesprek moet gaan om het vertrouwen te herstellen. Deadline: onbekend.

De huidige raad van bestuur zou ongetwijfeld graag hebben dat het voor 20 januari geregeld is. Dan heeft de huidige raad zijn laatste vergadering. Erna wordt een nieuwe raad aangesteld, die de zaken niet bepaald simpeler zal maken.

De raad van bestuur wordt samengesteld door de Vlaamse regering, waarbij rekening wordt gehouden met de verdeling van de politieke fracties in het parlement. Sinds de verkiezingen in mei vond daar een fikse verschuiving plaats: de helft van de raad zal bestaan uit mensen van de rechts-conservatieve N-VA en van het radicaal-rechtse Vlaams Belang. Die twee partijen staan erom bekend dat ze de openbare omroep minder genegen zijn.