Frauderen met zorggeld is simpel dankzij soepele regels

Zorgkosten Honderden miljoenen euro’s lekken weg door fraude met zorg, schat verzekeraar DSW. Het is wachten op maatregelen.

De spoedeisende hulp in Harderwijk.
De spoedeisende hulp in Harderwijk. Foto ANP XTRA / Koen van Weel

Rechtbank Midden Nederland, eind november: „Gevangenisstraf van 3,5 jaar wegens pgb-fraude. [...] Voldoende bewijs dat meer zorg werd gedeclareerd dan door de organisatie werd verleend. Oplichting voor een bedrag van 4,6 miljoen euro. ”

Rechtbank Den Haag, ook eind november: „Gevangenisstraf van 18 maanden voor valsheid in geschrift door verantwoordingsformulieren met betrekking tot het pgb te vervalsen.”

Het is maar een greep uit de recente veroordelingen van ‘zorgverleners’ die werden vervolgd. Veruit de meeste zorgbedrijfjes die frauderen, of sjoemelen met uren en declaraties, kómen niet voor de strafrechter. De kleine zorgverzekeraar DSW probeert altijd het geld en de onderzoekskosten terug te vorderen. „Op fraude mag nooit een bonus staan. We doen in beginsel altijd aangifte. Wie er voor de strafrechter komt bepaalt het OM”, zegt directeur Aad de Groot.

Fraude met persoonsgebonden budgetten (pgb’s) kent hij al langer. Nieuw en groeiend is volgens hem fraude in de wijkverpleging. De Groot: „We hadden in 2018 vierduizend kleine ‘zorgverleners’ in de wijkverpleging, vorig jaar waren dat er negenduizend. Iedereen kan zo’n bureau beginnen, je hebt er geen diploma voor nodig en er is geen screening. Het is veel te makkelijk om in dit verdienmodel te stappen.”

Lees ook over misstanden in een kleine Gelderse zorgboerderij: Verwaarlozing, intimidatie en honger in zorginstelling C&S

Donderdag zei officier van justitie Laurien van Haeringen namens het OM in actualiteitenprogramma Nieuwsuur dat het dweilen met de kraan open is. Van Haeringen: „We zouden ons de hele dag met zorgfraude bezig kunnen houden maar we hebben ook andere zaken te doen. Wij kunnen de kraan van de zorgfraude niet dichtdraaien.”

Ze bedoelde dat het te makkelijk is om te frauderen met een kleine ‘zorgonderneming’ – er is amper toezicht. Soms verzinnen fraudeurs fictieve patiënten en declareren ze ‘zorguren’ voor hen. Soms gaat het om bestaande patiënten voor wie meer uren worden afgesproken of gedeclareerd dan nodig zijn.

Sinds 2015 mag de wijkverpleegkundige zelf een ‘indicatie‘ stellen voor een patiënt, die zorg leveren en declareren. Vroeger kon alleen overheidsorgaan CIZ bepalen hoeveel en welke zorg iemand thuis nodig heeft. Om het soepeler en efficiënter te laten verlopen, kreeg de wijkverpleegkundige die taak erbij. Maar is een wijkverpleegkundige betrokken bij een frauduleuze ondernemer, dan verzint hij of zij een ‘zorgbehoefte’ en stuurt die rekening naar de verzekeraar. „Elk kwartier dat per week meer wordt geïndiceerd dan nodig is, levert op jaarbasis zo’n 5.000 euro op. Dat werkt fraude in de hand”, zegt De Groot. Volgens hem gaat het in totaal om honderden miljoenen euro’s fraude per jaar.

Kamerlid Vera Bergkamp (D66, Zorg) constateert dat ook: „Het moet veel moeilijker worden om een ‘zorgonderneming’ op te richten. Iedereen kan dat nu. De nieuwe Wet toetreding zorgaanbieders, die lang op zich heeft laten wachten, bespreken we eind januari in de Tweede Kamer. Die moet regelen dat elke ondernemer een vergunning moet aanvragen én een meldplicht krijgt. De Inspectie kan dan de vergunning intrekken als de ondernemer fraudeert of verkeerd declareert.”

Lees ook dit interview met Chris Oomen, voormalig voorzitter van DSW: ‘Misschien koop ik nog wel eens een ziekenhuis’

De Groot betwijfelt het effect van deze wet. „Hier wordt de indruk gewekt dat deze wet een einde maakt aan de fraude. Daarvan is allerminst sprake. Voor zorgondernemingen kleiner dan tien personen, de meeste van die zorgbureautjes, is ook onder deze wet geen vergunning nodig en geldt alleen de meldplicht.”

Voorlopig kan men vrijwel straffeloos frauderen met pgb’s of in de wijkverpleging. De Groot: „De ondernemer die onterecht declareert krijgt, als de zaak niet voor de rechter komt, geen boete, niets. Hij laat de zaak failliet gaan en kan gewoon opnieuw beginnen, onder een andere naam. We doen zelf onderzoek naar ongeveer twintig bedrijfjes, maar twijfelen aan een stuk of vierhonderd.”

Bergkamp vindt dat ook bemiddelingsbureaus die patiënten met een pgb koppelen aan zorgverleners, aan strengere regels moeten worden onderworpen.

Wrang is dat overheid en verzekeraars andere zorgverleners – van huisarts en verpleeghuis tot ziekenhuis – voortdurend wijzen op de stijgende zorgkosten. De Groot: „Die vele miljoenen euro’s aan fraude betalen wij met zijn allen, de premiebetalers.”