Met de Dakar Rally wil Saoedi-Arabië zijn reputatie verbeteren

Dakar Rally De Dakar Rally is voor het eerst in het omstreden Saoedi-Arabië. Door grote sportevenementen te ‘hosten’ werkt het land aan eerherstel. Kritiek is er amper.

De Saoedische coureur Yasir Seaidan met zijn Russische copiloot Alexy Koetsmitsj tijdens de eerste etappe van de Dakar Rally 2020, tussen Jeddah en Al Wajh.
De Saoedische coureur Yasir Seaidan met zijn Russische copiloot Alexy Koetsmitsj tijdens de eerste etappe van de Dakar Rally 2020, tussen Jeddah en Al Wajh. Foto Franck Fife/AFP

De ironie wil dat de Dakar Rally zondag is gestart met twaalf vrouwelijke coureurs in Saoedi-Arabië, een land waar activisten die strijden voor het recht van vrouwen om een auto te mogen besturen in de gevangenis zitten. Een exemplarische contradictie voor de nieuwe locatie van ’s werelds zwaarste en meest prestigieuze rally voor auto’s, vrachtwagens, quads en motoren. Maar kritiek klinkt er amper.

Natuurlijk, de woestijn lonkt als strijdtoneel voor rallyrijders en dankzij financiële injecties van de overheid stroomt het geld als zandkorrels door vele handen. Maar er is ook het nodige aan te merken op het Saoedische regime, zeker wat de naleving van mensenrechten betreft. Critici van het Arabische koninkrijk vinden het amoreel in zo’n land een internationale competitie te houden en tegelijkertijd bij te dragen aan imagoverbetering van het conservatief-islamitische land.

Maar kritische geluiden over de keus voor Saoedi-Arabië als terrein voor de 42ste Dakar Rally hoor je fragmentarisch en hooguit op fluistertoon. Terwijl buurland Qatar sinds de toewijzing van het WK voetbal van 2022 wereldwijd wordt beschimpt vanwege mensenrechtenschendingen, ontbrak brede afkeuring bij sportevenementen in Saoedi-Arabië. Zoals bij het demonstratietoernooi voor toptennissters, een golftoernooi, de Formule E-race en het gevecht om de wereldtitel boksen tussen Andy Ruiz en Anthony Joshua.

De coureurs Nasser Al-Attiyah (Qatar) en Matthieu Baumel (Frankrijk) in hun Toyota tijdens de eerste etappe.

Foto Bernat Armangue/AP

Vanwaar die relatieve stilte? Emile Affolter, woordvoerder van Amnesty International Nederland: „Eerlijk gezegd heb ik daar geen verklaring voor. Opmerkelijk, omdat de Dakar Rally veel publiciteit genereert. Maar het is moeilijk te voorspellen wanneer algemene verontwaardiging ontstaat.” Die ervaring heeft ook James M. Dorsey, professor aan de Rajaratnam School of International Studies in Singapore en kenner van het Midden-Oosten. Hij denkt dat het vooral met de tak van sport te maken heeft. Niet gemotoriseerde sporten, maar voetbal wekt nu eenmaal bij de meeste mensen emoties op.

Afkeuring

Een bredere afkeuring van het Saoedische beleid zou volgens rapporten van Amnesty International, Human Rights Watch en MENA Rigths Group gewenst zijn. Want ondanks lichte verbeteringen als afschaffing van het voogdijschap en het recht op autorijden, is er volgens deze mensenrechtenorganisaties nog veel mis. Bijvoorbeeld als het gaat om de vrijheid voor vrouwen en de uitgesproken vijandige behandeling van activisten, tot gevangenisstraffen en martelingen aan toe. Het bekendste slachtoffer is advocate Loujain al-Hathloul, aanvoerster van een groep die meer vrouwenrechten bepleit. De tegenstrijdigheid: terwijl Saoedische vrouwen iets meer vrijheid hebben, zit zij met drie collega’s achter de tralies.

Niet alleen vrouwen hebben het zwaar in Saoedi-Arabië maar ook de verspreiders van het vrije woord, met de Saoedische journalist Jamal Khashoggi als meest prominente slachtoffer. De columnist van de Amerikaanse krant The Washington Post, verklaard criticus van kroonprins en machthebber Mohammed bin Salman, werd vijftien maanden geleden vermoord in het Saoedische consulaat in Istanbul. Zijn lichaam werd in stukken gezaagd, weggevoerd en nooit teruggevonden.

Khalid al Qassimi uit de Verenigde Arabische Emiraten in actie in de eerste etappe.

Foto Andre Pain/EPA

Een moord met overheidsbemoeienis? Mohammed bin Salman, kortweg MbS genoemd, ontkent de opdrachtgever te zijn geweest. Om die bewering te onderstrepen zijn onlangs in Saoedi-Arabië vijf verdachten voor de moord op Khashoggi ter dood veroordeeld en kregen drie anderen langdurige celstraffen opgelegd. Over een faire rechtszaak bestaat internationaal grote twijfel. Onder anderen bij Midden-Oosten-deskundige Dorsey, die wijst op de ondoorzichtige rechtsgang en onduidelijkheid over de betrokkenheid van alle verdachten bij de lugubere afrekening. De moord op Khashoggi, die wereldwijd wél woede opriep, is volgens Dorsey de voornaamste reden voor een grote operatie die moet leiden tot eerherstel van Saoedi-Arabië. En sport speelt daarin een sleutelrol.

Er wordt sindsdien veel geld gestoken in het hosten van grote sportevenementen, waaronder de Dakar Rally, die tot en met 17 januari duurt. Het afgelopen jaar zouden de Saoedi’s volgens onbevestigde berichten 650 miljoen dollar in sport hebben geïnvesteerd. Sportswashing wordt dat charme-offensief smalend genoemd. Dorsey: „Het is een poging tot reputatieherstel door de aandacht van dubieuze zaken af te leiden, onder het mom van: zie eens hoeveel er verandert, zie ons eens progressief zijn.”

Het parcours van ‘Dakar’ door de Arabische woestijn

Amaury Sport Organisation (ASO), de Franse organisatie van de Dakar Rally die voor vijf jaar een lucratief contract met Saoedi-Arabië afsloot, is niet te betrappen op enige kritiek over de nieuwe partner. Zwijgen over mensenrechten lijkt de afgesproken lijn. Dit tot weerzin van Amnesty International, dat bij partijen die intensieve contacten met de Saoedische overheid onderhouden, juist aandringt op het geven van statements. Affolter: „Wij zijn tegen een boycot en moedigen evenmin aan met een spandoek op het centrale plein van [hoofdstad] Riad te gaan demonstreren, maar heb het wel over mensenrechten. Ga niet alleen mooi weer spelen. Het slechtste wat je kunt doen, is zwijgen. En als kritiek niet wordt geapprecieerd, zij dat zo. Sportorganisaties moeten eens af van het idee dat het benoemen van gevoelige kwesties niet op prijs wordt gesteld.”

Nederlandse deelnemers positief

Maar ASO, tevens organisator van de Tour de France, loopt daarin bepaald niet voorop. En van de deelnemers aan de Dakar Rally is tot op heden evenmin veel kritiek op Saoedi-Arabië vernomen. Integendeel, de perceptie onder Nederlanders is overwegend positief, blijkt uit de persberichten. Gerard de Rooy, tweevoudig winnaar bij de trucks en dit jaar coach van de bemanning: „Jammer, dat ik deze eerste keer in Saoedi-Arabië niet kan rijden.” Of truckchauffeur Erik Zuurmond: „Mijn eerste indrukken zijn positief, zowel van het land als de mensen.” En Ben van de Laan, navigator op een truck: „Ik denk dat ‘het plaatje’ hier wel klopt.”

De Nederlander Erik van Loon met zijn Franse copiloot Sébastien Delaunay.

Foto Franck Fife/AFP

Woorden die prins Abdulaziz bin Turki al-Faisal, voorzitter van de Saoedische Sportautoriteit, zullen bevallen. Tegenover persbureau AP verweerde hij zich tegen eventuele kritiek door te opperen dat het niet uitmaakt wat Saoedi-Arabië doet. Stellig: „Ons werd altijd verweten dat we niets organiseerden, dat we ons niet openstelden naar de wereld. Nu doen we iets, en dan is het weer niet goed en wordt ons handelen denigrerend als sportswash bestempeld.”

Prins Khalid bin Sultan Abdullah al-Faisal, voorzitter van de Saoedische auto- en motorsportbond, vindt alle kritiek op zijn land zwaar overtrokken en vooral getuigen van desinformatie. „Gelukkig kunnen we met de Dakar Rally de wereld het ware gezicht van Saoedi-Arabië laten zien”, zei hij tegenover de Franse radiozender Europe 1. „De wereld heeft een verkeerd beeld, zoals ik dat had van Frankrijk. Ik dacht aanvankelijk dat de mensen er onbeleefd waren, maar eenmaal in Frankrijk bleek de bevolking heel vriendelijk. En van de Verenigde Staten dacht ik dat er mensen op straat werden doodgeschoten. Ik ben er geweest en leef nog. Het negatieve heeft altijd de overhand. Daarom willen wij de wereld met de positieve kanten van ons land laten kennismaken.”

Promotiecampagne

Het moet gezegd, daar wordt publicitair werk van gemaakt. Saoedi-Arabië heeft het communicatiebureau Hill+Knowlton ingeschakeld om de Dakar Rally te promoten met een internationale campagne. Op bekende plaatsen als de Burj Khalifa in Dubai, Times Square in New York en Leicester Square in Londen – evenals in Milaan, Madrid en Parijs – wordt de video The Home of The Dakar Rally vertoond. En op Eurosport afficheert het land zich als ‘The New Home of Sports’. Tot genoegen van bondsvoorzitter Khalid bin Sultan Abdullah al-Faisal. Hij prijst de campagne de hemel in, „omdat daarin de adembenemende natuur, de fascinerende woestijn en de onvoorwaardelijke gastvrijheid van Saoedi-Arabië worden getoond”. Dat de rest van de wereld het maar weet.

Wervende woorden, waar Affolter en Dorsey de nodige kanttekeningen bij plaatsen. Zij beoordelen Saoedi-Arabië op zijn daden. En die vallen volgens beiden behoorlijk tegen. Dorsey: „Met sportsponsoring wordt vooral de aandacht van mensenrechten afgeleid.” En Affolter: „Afgaande op de vrijheid van meningsuiting, de slechte omstandigheden in gevangenissen en de zeer beperkte ruimte voor kritiek gaat het steeds slechter met de mensenrechten. Dat zal op korte termijn niet veranderen, vrees ik, omdat Saoedi-Arabië in november voorzitter van de conferentie voor G20-landen is. Het hele jaar zal de pr-machine op volle toeren draaien. En denk niet dat kroonprins Mohammed bin Salman gevoelig is voor kritiek. Eventuele veranderingen schrijft hij altijd op zijn conto. Mohammed bin Salman beslist, en hij alleen, niet doordat mensen actie voeren.”