‘De Iraanse bevolking zit tussen de wolven en de leeuwen’

Iraanse diaspora Nederlandse Iraniërs zijn het over bijna alles oneens. Maar dat Trump dreigt Iraans cultureel erfgoed te treffen, dat kan niet.

Iraanse demonstranten op de Dam in Amsterdam vieren de liquidatie van Qassem Soleimani.
Iraanse demonstranten op de Dam in Amsterdam vieren de liquidatie van Qassem Soleimani. Foto Koen van Weel/ANP

Sahar Nahrvar (39) voelde zich raar de afgelopen dagen. Terwijl zij veilig in haar Haagse appartement zat, was voor haar Iraanse familie, van Las Vegas tot Teheran, het wereldnieuws ineens dichtbij. „Ik heb twee Amerikaanse neven in de luchtmacht. Als het tot een oorlog komt, moeten zij straks misschien vechten tegen mijn neven in Iran.”

Nahrvar kwam op haar negende naar Nederland, maar nog steeds volgt ze, net als veel andere Iraniërs in de diaspora, de Iraanse politiek nauwgezet. „Je achtergrond is geen kledingstuk dat je kunt uittrekken. Je blijft je altijd bezighouden met de cultuur, de taal, de mensen daar.”

Met haar familie discussieert Nahrvar op Facebook over de recente gebeurtenissen. „Sommigen zeggen: dit is een aanval op Iran, anderen zeggen juist: gelukkig, we zijn van die man af. Het punt is: ik zie ze allemáál als vijanden van het Iraanse volk, Amerika én de Revolutionaire Garde. De Iraanse bevolking zit tussen de wolven en de leeuwen.”

Sinds in 1979 de Iraanse Revolutie uitbrak en de theocratie werd gevestigd, hebben veel Iraniërs het land verlaten. Ze gingen bij voorkeur naar metropolen waar al veel andere Iraniërs woonden, zoals Londen, Los Angeles of San Francisco, maar niet iedereen had het voor het uitkiezen – zo kwamen ze ook in Nederland terecht.

Voor 1979 was er slechts een handjevol Iraniërs in Nederland: tapijtverkopers en enkele studenten, vertelt socioloog Shervin Nekuee (51), die op zijn negentiende vanuit Teheran naar Nederland kwam. Inmiddels zijn er ruim 35.000 Iraanse Nederlanders. De Iraniërs die hierheen kwamen waren „grotendeels stedelijk, seculier en redelijk opgeleid”, zegt Nekuee: „Die groep is gevlucht uit een geïslamiseerd land, en voelt zich thuis in de seculiere Nederlandse samenleving.”

Per ongeluk in Nederland

„De Iraanse gemeenschap in Nederland is een ontzettend gemengde groep”, vertelt Sahand Sahebdivani (39). „In de jaren tachtig kwamen hier veel linksige mensen heen. Later zijn er apolitieke migranten bijgekomen. Die gingen bijvoorbeeld weg vanwege de economische malaise of kwamen hier om te studeren.” Zelf woont hij per ongeluk in Nederland. In 1983 miste hij op driejarige leeftijd met zijn familie op Schiphol het vliegtuig naar Montreal. De familie besloot in afwachting van de volgende vlucht een kijkje te nemen in Amsterdam, maar kwam toen niet meer langs de douane. Sahebdivani praat er laconiek over. Ja, hij had een heel ander leven kunnen leiden in Canada. Maar nu is hij professioneel verhalenverteller en oprichter van cultureel centrum Mezrab in Amsterdam.

Door sociale media is de Iraanse diaspora meer met elkaar verbonden geraakt, vertelt religiewetenschapper Pooyan Tamimi Arab (36). Zijn familie woont verspreid over de wereld, van de VS tot Maleisië. Zelf woont hij sinds zijn vijfde in Nederland. Toen in 2009 in Iran een opstand tegen het regime uitbrak, kwam hij via Facebook in contact met Iraniërs in andere landen. „Je zag toen dat mensen die al jaren niet meer zo met Iran bezig waren, weer meer betrokken raakten.” Met veel van die mensen heeft hij nog steeds contact.

De politieke discussie onder Iraniërs is transnationaal, zegt Tamimi Arab. Je kunt dus niet zeggen dat ‘de Iraanse gemeenschap in Nederland’ er een bepaalde visie op nahoudt. Bovendien: „Iraniërs, of ze nou in Iran, Nederland of de VS wonen, zijn onderling verdeeld. Behalve over een paar basisdingen. Toen Trump zei dat ook Iraans cultureel erfgoed een doelwit kan zijn, was iedereen het met elkaar eens: dat kan niet!”

Er wordt onder Iraanse Nederlanders „zwaar heen en weer gediscussieerd”, zegt ook Sahand Sahebdivani. „Je hebt een kleine groep aanhangers van het regime, die zijn sowieso tegen Amerika. Maar veel van de tegenstanders van het regime zijn ook heel kritisch over Amerika’s rol in het Midden-Oosten. En dan heb je nog een kleine groep die het goed vindt wat Amerika daar doet.”

Angst voor sancties

Ook hij volgt de discussie via Facebook. „Op mijn wall gaat het nu over niets anders. Mensen denken niet direct aan oorlog, maar zijn wel bang voor de tegenreactie van de Iraanse regering. En voor meer en heftiger sancties. Die kunnen het leven van alledag daar nog moeilijker maken dan het al is.”

Zelf maakt hij zich ook zorgen om de gevolgen van Soleimani’s dood voor de recente demonstraties in Irak tegen corruptie en Iraanse invloeden. „Die zijn nu tenietgedaan. Geen enkele sjiiet durft meer te demonstreren, want die wordt dan voor gek of verrader uitgemaakt.”

Ook Shervin Nekuee is bezorgd dat de ontwikkelingen de positie van het Iraanse regime versterken. „De laatste maanden was er een grote opstand in veel Iraanse steden. Nu zul je zien dat er weer een stilte zal vallen. Dat is de tragiek van de situatie op dit moment.”

De kunst is, zegt Pooyan Tamimi Arab, om kritiek te hebben op Trump zonder de mensenrechtenschendingen van het Iraanse regime uit het oog te verliezen. Niet iedereen beheerst die kunst. „Het Iraanse regime heeft vorige maand nog honderden, misschien wel duizend demonstranten gedood. Maar veel westerse linkse denkers hebben nu vooral kritiek op Trump.”