Opinie

Wraak is geen Midden-Oostenbeleid, ook niet bij Qassem Soleimani

Iran

Commentaar

Op consistentie is het Amerikaanse Midden-Oostenbeleid niet te betrappen. Een paar maanden geleden, in oktober 2019, beloofde president Donald Trump niet alleen Amerikaanse troepen uit Syrië terug te trekken, hij beloofde ook een einde aan de militaire betrokkenheid van de VS in de regio. „De slechtste beslissing ooit in de geschiedenis van ons land”, zoals hij die militaire aanwezigheid in het Midden-Oosten noemde, moest worden teruggedraaid.

In de nacht van donderdag op vrijdag bleek dat Amerika het oude machtsspel in het Midden-Oosten met geweld blijft spelen. De drone-aanval in Bagdad op de Iraanse generaal Qassem Soleimani was bovendien van een zeldzame roekeloosheid. De dood van Soleimani, het militaire en strategische gezicht van Iran, kan tot een escalatie leiden.

De kans dat Iran een directe confrontatie met de VS zoekt is klein. Maar er zijn talloze manieren om Amerika op indirecte wijze dwars te zitten, in Irak, of in Syrië. Ook Israël, een belangrijke bondgenoot, kan de gevolgen ondervinden. Iran steunt talloze regeringen en gewapende groepen, die de regio verder kunnen destabiliseren.

Dat Soleimani vele vijanden had in het Midden-Oosten, en een bloedig cv op zak had, is niet de kwestie. Als hoofd van de elitebrigade Al Quds was hij het brein achter de grote Iraanse bemoeienis met landen als Irak en Syrië. Dat Bashar al-Assad nog altijd president van Syrië is, kan deels worden toegeschreven aan de bemoeienis van Soleimani. Het Pentagon beschuldigt Soleimani van betrokkenheid bij een al langer gaande escalatie in Irak, waarbij onder meer de Amerikaanse ambassade in Bagdad door pro-Iraanse milities werd bestormd. Maar wraak is geen beleid.

Alles wijst erop dat de dood van Soleimani ondoordacht en impulsief is uitgevoerd. Het Amerikaanse Congres is vooraf niet ingelicht. Evenmin gebeurde dat met Amerika’s bondgenoten, die nu overhaast moeten reageren, bijvoorbeeld door landgenoten uit Irak te evacueren.

Het is te simpel dit op het grillige karakter van Trump af te schuiven. De Amerikaanse Midden-Oostenpolitiek zwalkt al decennia tussen verschillende, vaak tegengestelde, ideeën – met rampzalige gevolgen. De Amerikaanse inval in Irak, in 2003, leidde niet alleen tot de val van dictator Saddam Hussein, maar ook tot sektarisme en burgeroorlog. Indirect speelden de VS met deze oorlog Iran in de kaart. Dat Soleimani zich jarenlang vrij kon bewegen in Irak, is veelzeggend voor de groeiende Iraanse invloed in dat land.

Ook in de Syrische burgeroorlog veranderde de Amerikaanse strategie, in het voordeel van Iran. Aan het begin was het afzetten van Assad het doel. Maar gaandeweg werd het verslaan van Islamitische Staat belangrijker. Dat maakte Iran, dat hetzelfde doel had, tot een halve bondgenoot van de VS. Irans bondgenoot Assad zit stevig in het zadel. Opnieuw: Amerika zwalkt, Iran profiteert.

Barack Obama sloot, samen met de internationale gemeenschap, een nucleaire deal met Iran. Hoe imperfect ook, de deal maakte een einde aan Irans nucleaire ambities. Trump haalde in 2018 de Amerikaanse handtekening weg onder het akkoord en viel terug op een oud wapen om Iran te beteugelen: sancties.

Deze strategie heeft niets goeds opgeleverd, en heeft een militaire confrontatie alleen maar dichterbij gebracht. Iran luistert niet plotseling naar Amerikaanse eisen omdat een sanctieregime wordt aangescherpt. Die strategie is al ineffectief sinds 1979. Trump, die trots is op zijn vermogen deals te sluiten, zei dat hij een nieuw akkoord met Iran zou uitonderhandelen. Daar is tot vandaag niets van gebleken.

Met unilaterale stappen brengen de VS hun Europese bondgenoten keer op keer in verlegenheid. De EU, mede-ondertekenaar van de Iran-deal, hoopte het akkoord in ieder geval tot november, de Amerikaanse presidentsverkiezingen, in leven te houden. De kans dat dat nog lukt is nu een stuk kleiner geworden.

Nederland doet bovendien vanaf dit jaar mee aan een Europese coalitie, door Frankrijk geleid, die de veiligheid van de scheepvaart in de Straat van Hormuz moet beschermen. De Nederlandse marine stuurt een fregat. De risico’s van deze missie, die losstaat van Amerikaanse belangen, zijn een stuk groter geworden. Het is een herinnering aan het kabinet dat de trans-Atlantische belangen steeds verder uit elkaar lopen. Het is noodzakelijk dat Nederland daarom met de Europese bondgenoten optrekt om een gezamenlijke visie op het Midden-Oosten uit te dragen. De dood van Soleimani herinnert Europa eraan dat het vooral op zichzelf is aangewezen.