Analyse

Trump trekt zich helemaal niet terug

Verenigde Staten Trump verbreekt de belofte dat hij de VS uit de „eindeloze oorlogen” terugtrekt. „Reken maar dat we honderden Amerikaanse levens hebben gered.”

De president die Amerikaanse troepen zou terugtrekken uit de „eindeloze oorlogen” in het Midden-Oosten, heeft een impliciete oorlogsverklaring aan Iran gestuurd. Bij de Amerikaanse raketaanval vrijdag op de luchthaven van Bagdad is het doelwit, generaal Qassem Soleimani, omgekomen. Iran heeft „harde wraak” gezworen voor deze „terroristische daad”.

De Amerikaanse regering maakte bekend nog eens 3.000 militairen naar de regio te sturen. Opgeteld bij de 3.500 militairen die enkele maanden geleden naar Saoedi-Arabië werden gedirigeerd om te helpen bij de verdediging van zijn olie-installaties tegen Iraanse raketaanvallen; opgeteld bij de 750 militairen die deze week naar Koeweit zijn gezonden. Trump verbreekt de belofte dat hij de VS uit de „eindeloze oorlogen” terugtrekt.

De reacties zijn negatief en bezorgd. Democratische politici zijn verontwaardigd dat de president de leiders in het Congres niet vooraf heeft ingelicht, zoals gebruikelijk. Secretaris-generaal van de VN, Antonio Guterres, schreef in een verklaring: „De wereld kan niet nog een oorlog in de Golfregio aan.” Alleen de Israëlische premier Netanyahu vindt dat de VS „het recht heeft zichzelf te verdedigen”. Daarmee echoot hij de Amerikaanse lijn: de aanval was „een resolute verdedigende actie”, schreef het ministerie van Defensie.

Lees ook: Trump riskeert met doden Soleimani een nóg sterker Iran

Minister Pompeo (Buitenlandse Zaken) noemde de aanval op tv een preventieve reactie op een „ophanden zijnde dreiging” van Iran. „Reken maar dat we honderden Amerikaanse levens hebben gered.” Bij CNN zei hij dat die dreiging zich zou hebben voorgedaan „in de regio, door strategische partners van Iran”. „Dit was een actie op basis van inlichtingen en gesteund door de hele regering.”

Dat roept twee vragen op die niet direct te beantwoorden zijn: welke inlichtingen liggen ten grondslag aan deze aanval? Wat is de Amerikaanse strategie?

In het verleden heeft Trump rapporten van Amerikaanse inlichtingendiensten over Iran verworpen. Hij vertrouwde liever op informatie van Netanyahu.

Trump zei steeds geen oorlog te willen met Iran. In juni blies hij een raketaanval af, een vergelding voor het neerhalen van een Amerikaanse verkenningsdrone. Kennelijk is de aanleiding ditmaal in zijn ogen geloofwaardiger: vorige week kwam in Irak een Amerikaans burger om bij een raketaanval door een Iraanse militie. Daarop vuurden de VS raketten af op doelen van die militie. Begin deze week werd de Amerikaanse ambassade in Irak belegerd door boze demonstranten, volgens de VS aangestuurd vanuit Teheran.

Nucleaire verdrag met Iran

Er is ook een groter verband. De VS zegde in 2018 het nucleaire verdrag met Iran op dat president Obama had gesloten om Iran van de ontwikkeling van kernwapens te weerhouden. Destijds werd nationaal veiligheidsadviseur John Bolton gezien als de drijvende kracht achter dit besluit. Bolton is sinds september 2019 geen veiligheidsadviseur meer, maar de harde lijn ten opzichte van Iran is behouden. Telkens werden nieuwe sancties afgekondigd. Buitenlandse Zaken stuurt wekelijks overzichten van Iraanse agressie in de regio. Minister Pompeo zei vrijdag tegen CNN dat „wij de laatste weken onze coalitie in de regio hebben versterkt, Saoedi-Arabië, de Emiraten. Alles is gericht op het indammen van Iraanse agressie.”

Misschien heeft de regering-Trump zorgvuldiger toegewerkt naar dit moment dan we dachten. Dan doemt een derde vraag op: wat is Trumps motief? Formeel heet het dat de VS de regio veilig proberen te maken, maar pogingen van eerdere presidenten om dat met militair geweld te bereiken, heeft Trump juist weggehoond.

Er zijn vlugge geesten die verwijzen naar de film Wag the dog, waarin een president een oorlog construeert om de aandacht van zijn binnenlandse problemen af te leiden – en Trump hééft binnenlandse problemen. Wie dat te machiavellistisch gedacht lijkt, moet even kijken naar de tweet die Donald Trump in oktober 2012 stuurde, aan de vooravond van de presidentsverkiezingen. „Laat Obama niet die Iran-kaart spelen, zodat hij een oorlog begint zodat hij wordt herkozen. Republikeinen, let op uw zaak!”