Necrologie

Soleimani had een heldenstatus in Iran, hij maakte het land machtiger

Qassem Soleimani (1957-2020) Qassem Soleimani gaf twee decennia lang vorm aan de politiek van het Midden-Oosten en maakte Iran tot een van de belangrijkste spelers.

Soleimani (derde van rechts) op een herdenkingsdienst van de dochter van de profeet.
Soleimani (derde van rechts) op een herdenkingsdienst van de dochter van de profeet. Foto HO/ KHAMENEI.IR / AFP

Begin 2008 ontving de Amerikaanse generaal David Petraeus een opmerkelijke boodschap van zijn Iraanse tegenspeler in Irak. „Generaal Petraeus”, begon de tekst, „u moet weten dat ik, Qassem Soleimani, voor Iran het beleid controleer voor wat betreft Irak, Libanon, Gaza en Afghanistan.” Met andere woorden: als Petraeus iets wilde van Iran, moest hij bij generaal Soleimani zijn en niemand anders.

Dat was geen grootspraak. Ruim twee decennia gaf Soleimani (1957) vorm aan het Iraanse beleid in het Midden-Oosten, tot hij deze vrijdag in alle vroegte door een Amerikaanse drone op het vliegveld van de Iraakse hoofdstad Bagdad werd gedood. Door de jaren heen wist de commandant van de Al Quds-brigade, een elite-eenheid die zich bezighoudt met inlichtingenwerk, sabotage en inmenging in de politieke en militaire zaken van andere staten, de invloed van zijn land in de regio aanzienlijk uit te breiden.

Al ruim voor de kleine man met het zilvergrijze haar en de doordringende blik aan zijn einde kwam was er in Riad, Washington en Jeruzalem serieus overwogen Soleimani uit de weg te ruimen. „Hij weet heel goed dat het niet onmogelijk is dat hij wordt vermoord”, verklaarde het hoofd van de Israëlische Mossad, Yossi Cohen, nog in oktober vorig jaar. In die landen werd er met een mengeling van afschuw en respect over hem gesproken.

Lees ook: dit vragenstuk over de dood van Soleimani.

Onbeperkt toegang tot de opperste leider

Zijn machtige positie ontleende Soleimani deels aan de onbeperkte toegang die hij genoot tot Irans opperste leider: ayatollah Ali Khamenei. Hij kon altijd het geld en de middelen krijgen die hij nodig achtte voor missies in het buitenland. Ook in eigen land werd hij soms ingeschakeld voor lastige klussen, zoals het onderdrukken van de hevige onrust in Teheran na de omstreden presidentsverkiezingen van 2009.

Soleimani was geen man die erg op de voorgrond trad. In gezelschappen ging hij dikwijls tamelijk onopvallend in een hoek zitten om gesprekken te voeren. Hoewel hij een vrome moslim was, werd hij volgens mensen uit zijn omgeving meer gedreven door vaderlandsliefde en een nooit verflauwende strijdlust, dan door strenge godsdienstige gevoelens.

De generaal stond bekend als zeer loyaal aan zijn manschappen en ging dikwijls persoonlijk op bezoek bij familie van gesneuvelde kameraden. Hij was een keiharde werker die om 4.00 uur opstond en, als het even kon, om 21.30 uur ging slapen. Hij beperkte zich ook niet tot zijn kantoor en schrok er niet voor terug om persoonlijk poolshoogte te nemen op het slagveld. Hij was echter ook gehuwd, nam zijn vrouw mee op missies, en had vijf kinderen.

Geen oorlog op Iraans grondgebied

Zoals meer mannen van zijn generatie stond bij Soleimani alles in het teken van het vermijden van een nieuwe oorlog op Iraans grondgebied na de rampzalige verwoestingen die tussen 1980 en 1988 werden aangericht tijdens de oorlog met buurland Irak. Dat nooit weer, was ook zijn parool. Zo bouwde hij doelbewust stap voor stap de invloed van Iran in de regio uit.

Paradoxaal genoeg werd hij daarbij geholpen door de Verenigde Staten die in 2003 Irans aartsvijand Saddam Hussein in Irak ten val brachten. Het bood Soleimani, die toen al vijf jaar de Al Quds brigade leidde, een schitterende kans om de Iraanse invloed in het goeddeels sjiitische Irak te vergroten. Hij ging daarbij meedogenloos te werk en liet via pro-Iraanse milities ook Amerikaanse militairen doden als het zo uitkwam. Dat werd nog eenvoudiger, nadat terreurgroep Islamitische Staat zijn schrikbewind in het noorden van Irak had gevestigd. Zij aan zij met de Amerikanen verdreven de pro-Iraanse milities IS vervolgens. Terloops versterkte Iran zo zijn positie in Irak.

Assad in Syrië in het zadel houden

Ook in Syrië speelde Soleimani een sleutelrol. Hij beschouwde het als een kwestie van levensbelang voor Iran om president Assad in het zadel te houden en was verantwoordelijk voor de substantiële militaire en financiële hulp die jarenlang vanuit Iran naar Syrië vloeide. Toen dat niet voldoende leek, was het Soleimani die in 2015 tijdens gesprekken in Moskou de Russen hielp overreden om ook militair te interveniëren ten faveure van Assad. Dat betekende de redding voor Assads regime.

Ook met het Libanese Hezbollah en Hamas op de Gazastrook hield Soleimani zich intensief bezig en in een later stadium met hulp aan de Houthi-rebellen in Jemen, die oorlog voerden met Irans aartsrivaal Saoedi-Arabië.

Soleimani was niet alleen een zeer effectieve militaire leider maar had daarnaast een scherp ontwikkeld politiek gevoel. Hij was veel onderweg in het Midden-Oosten en kende veel belangrijke mensen. Met velen wist hij een goede band op te bouwen. „Soleimani is een geweldige luisteraar”, verklaarde een Iraakse functionaris eens tegen het persbureau Reuters. „Hij dringt zich niet op. Maar hij krijgt altijd wat hij wil.”

Heldenstatus

Onder het bewind van de sjah wees nog niets erop dat Soleimani zo’n grote rol zou gaan spelen binnen en buiten zijn land. Hij werd geboren in Rabor, een landelijk plaatsje in het zuidoosten van het land. Al op zijn dertiende moest hij aan het werk om schulden van zijn vader af te helpen betalen. Later had hij enige tijd een bescheiden baantje bij het gemeentelijke waterbedrijf. Na de Islamitische Revolutie sloot hij zich, inmiddels 22 jaar oud, aan bij de Revolutionaire Garde.

Niet lang daarna brak de oorlog met Irak uit. Daarbij onderscheidde Soleimani zich al snel met gedurfde verkenningsmissies achter de Iraakse linies. Hij maakte snel promotie, terwijl om hem heen bosjes kameraden sneuvelden. Zelf raakte hij ook ten minste eenmaal gewond. Al voor zijn dertigste kreeg hij het bevel over een divisie. De traumatische ervaringen uit die tijd lieten hem echter nooit meer los. „Voor Qassem Soleimani, eindigde de oorlog tussen Iran en Irak nooit echt”, verklaarde Ryan Crocker, een andere Amerikaanse generaal die af en toe indirect contact met Soleimani had, al in 2012 in een interview met The New York Times. „Zijn strategische doel was een duidelijke overwinning over Irak en als dat niet mogelijk was, een zwak Irak te creëren en te beïnvloeden.”

Door zijn successen genoot Soleimani vooral in zijn latere jaren een bijna onaantastbare heldenstatus bij met name de aanhangers van de harde lijn in Iran. Nog maar enkele maanden geleden verleende Khamenei hem de hoogste militaire orde van het land. Nog nimmer was die aan iemand toegekend sinds het ontstaan van de Islamitische Republiek. Lang heeft Soleimani er niet van kunnen genieten.