Publiekelijk is hij veroordeeld, nu begint de strafzaak

Proces-Weinstein De rechtszaak tegen filmproducent Harvey Weinstein begint maandag. De aanklachten van twee vrouwen staan centraal.

Weinstein strompelt december 2019 de New Yorkse rechtbank binnen. Hij heeft rugklachten, zegt zijn advocaat.
Weinstein strompelt december 2019 de New Yorkse rechtbank binnen. Hij heeft rugklachten, zegt zijn advocaat. Foto Mark Lennihan / AP

Voorovergebogen over een looprekje strompelt Harvey Weinstein begin december de rechtbank in New York binnen. Het pak van de gevallen filmbons hangt scheef en aan de achterpoten van het rekje zitten twee tennisballen, zodat het beter voortglijdt. Weinsteins advocaat ontkent na die voorbereidende zitting meteen dat de manier van binnenkomen een doorzichtige poging is om sympathie te oogsten: haar 67-jarige cliënt kampt met ernstige rugklachten. Evengoed duiken in roddelbladen een paar dagen later amateurfoto’s op van Weinstein in het wild – zonder rekje.

Als maandag in New York het strafproces tegen hem daadwerkelijk begint, zal Weinstein opnieuw onder een vergrootglas liggen. De #metoo-beweging werd groot door de talloze beschuldigingen aan zijn adres: in de publieke opinie is hij al veroordeeld. Maar juridisch moet hij nog terechtstaan. Daartoe zijn vijf aanklachten in verschillende gradaties van seksueel geweld tegen hem ingebracht, namens twee vrouwen. Een van hen, een vrouw die anoniem is gebleven, zegt in een New Yorks hotel door hem verkracht te zijn in maart 2013. De ander, productie-assistente Mimi Haleyi, zegt dat Weinstein haar in 2006 in zijn appartement in Manhattan onderwierp aan seksuele handelingen. Een jury zal zich zeker zes weken lang over de zaak buigen. Als die hem schuldig bevindt, kan hij de rest van zijn leven in de cel verdwijnen.

Harvey Weinstein in januari 2019 bij de rechtbank in New York, na een verzoek om van advocaat te veranderen.

Foto Justin Lane / Epa

Nadat hij zich in mei 2018 aangaf bij de politie, is Weinstein vrij op een miljoenenborgtocht en moet hij een enkelband dragen. Los van dit proces lopen nog onderzoeken in Los Angeles en Londen. Ook onderhandelen advocaten van Weinsteins voormalige bedrijf met tientallen vrouwen over een miljoenenschikking. Dat betreft een separate zaak onder burgerlijk recht, waarin hij geen schuld zal hoeven bekennen.

Lees ook het interview met Megan Twohey, een van de journalisten die het misbruik van Weinstein openbaarde:„Bronnen waren doodsbang om te praten”

Dat laatste is hij ook niet van plan in het aanstaande strafproces. Sinds hij als een van de machtigste mannen van Hollywood twee jaar geleden in opspraak kwam, toonde hij geen teken van spijt. Vorige maand, daags na een rugoperatie, gaf hij in het ziekenhuis een interview aan The New York Post waarin hij vooral zichzelf als slachtoffer presenteerde. „Ik ben een vergeten man. Ik ben van mijn kracht beroofd door alles wat is gebeurd”, klaagde hij. Vrouwen in de filmindustrie zouden hem dankbaar moeten zijn, pochte hij. „Ik heb meer films uitgebracht van vrouwelijke regisseurs en over vrouwen dan enige andere filmmaker, en dan heb ik het over dertig jaar geleden. Niet over nu, nu het in de mode is. Ik was de eerste!”

Geen deemoed

Met dezelfde strijdbare houding wil hij maandag zijn proces ingaan. De afgelopen twee jaar versleet hij een reeks topadvocaten die hem aanraadden enige deemoed te tonen. Weinstein houdt echter vol dat alle seks die hij met vrouwen had, met wederzijdse instemming plaatsvond. Hoogstens is hij een „dinosaurus die nieuwe omgangsvormen moet leren”, liet hij zijn toenmalige advocate Lisa Bloom verklaren kort na zijn val in oktober 2017.

Zijn huidige advocaten zullen het waarschijnlijk niet aandurven de vrouwen zelf aan te vallen. Waarschijnlijker is dat ze de onderzoeksmethodes van de New Yorkse politie in twijfel zullen trekken – zeker omdat de samenwerking met de aanklagers van het Openbaar Ministerie stroef verliep. De aanklagers beschikken niet over fysiek bewijs zoals DNA-materiaal of opnames, maar hebben hun zaak bijna geheel gebouwd op getuigenverklaringen.

Het OM wil aantonen dat de beschuldigingen in deze zaak slechts het topje van de ijsberg vormen. Er zijn meer dan tachtig vrouwen die zeggen in de afgelopen drie decennia slachtoffer te zijn geworden van Weinstein, variërend van seksuele intimidatie tot verkrachting. Weinstein zal in New York lang niet voor al deze beschuldigingen terechtstaan: het veronderstelde seksueel wangedrag had maar deels plaats in de staat New York – cruciaal, in een federaal systeem. Bovendien zijn sommige voorvallen verjaard of vallen ze – in het geval van intimidatie – niet onder het strafrecht.

Lees ook de recensie van het boek She Said, over het onderzoek van journalisten van The New York Times naar het misbruik van Weinstein

De aanklagers zullen ook pogen het decennialange karakter van misbruik bloot te leggen. Ze hebben hiertoe van de New Yorkse rechter toestemming gekregen zeker één vrouw op te roepen als getuige wier klacht niet in de tenlastelegging staat. Deze Annabella Sciorra (bekend van The Sopranos) zegt begin jaren negentig door Weinstein te zijn verkracht.

Media-onthullingen over Weinstein schetsten al hoe dwangmatig en langlopend zijn gedrag van „seksueel roofdier” moet zijn geweest. En dat dit volgens een vast patroon verliep. Vrouwen uit de filmwereld werden onder het mom van werkoverleg naar een hotel gelokt. Daar hoorden ze dat de vergadering in een suite was, waar ze hem aantroffen in hoogstens een badjas. Weinstein, die carrières kon maken en breken, vroeg om een massage of seks. Wie weigerde, dwong hij met een combinatie van bedreigingen, beloftes en fysiek geweld toch tot seks.

Spionnen en detectives

Eenzelfde patroon vormt de manier van omgang met de vrouwen die over deze intimidaties, aanrandingen en verkrachtingen durfden te klagen. Met hen werden schikkingen getroffen, waarbij de vrouwen in ruil voor geld een zwijgcontract moesten tekenen over het incident. Deze contracten kenden zeer strenge bepalingen en maakten dat Weinsteins veronderstelde wangedrag decennialang een publiek geheim kon blijven.

Verscheidene media deden wel onderzoek, en pas in oktober 2017 kregen journalisten Jodi Kantor en Megan Twohey van The New York Times en Ronan Farrow van The New Yorker het verhaal rond. De drie journalisten schreven twee zeer overtuigende boeken, respectievelijk She Said en Catch & Kill. Ze lezen als thrillers omdat ze ook de tegenwerking uit het Weinstein-kamp beschrijven: privédetectives en -spionnen, advocaten en reputatiemanagers proberen de journalisten te stoppen, ze intimideren bronnen en zetten dwaalsporen uit. Weinstein kende vele machtige mensen binnen de media en politiek en zette die tegen de journalisten op.

In hoeverre tijdens de rechtszaak ook deze doofpot en de zwijgcontracten aan bod komen, moet blijken. Veel slachtoffers hebben die hoop uitgesproken. De meesten durfden uiteindelijk met de pers te praten, in de hoop zo anderen voor een soortgelijk trauma te behoeden. Mannen als Weinstein zullen er altijd blijven, stelden ze, maar we kunnen zorgen dat het een volgende generatie vrouwen niet overkomt.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Harvey Weinstein voor de rechter

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.