Lastiger toegang tot archief Joodse gedeporteerden

Ophef Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier ophef in de wetenschap. Deze week: Het Nationaal Archief.

Foto Koen van Weel/ANP

Het Nationaal Archief in Den Haag heeft een conflict over toegang tot een archief met een zestal onafhankelijke onderzoekers, Kamp Westerbork en het Joods Cultureel Kwartier in Amsterdam. Twistpunt is de toegang tot de kaartenbak van de Joodse Raad, die alle namen en persoonlijke gegevens bevat van alle Nederlandse joden die in de Tweede Wereldoorlog zijn gedeporteerd.

Lees over het onderzoek van Lion Tokkie: ‘Amsterdam medeverantwoordelijk voor deportatie 36.000 mensen’

Jarenlang is de kaartenbak in beheer geweest van het Rode Kruis. Onder voorwaarden konden onderzoekers na goedkeuring van hun onderzoeksplan de gedigitaliseerde kaartenbak raadplegen via www.archieven.nl. Het Rode Kruis beschouwt het beheer van het archief niet meer als zijn taak en heeft de kaartenbak twee jaar geleden overgedragen aan het Nationaal Archief. Dat is sindsdien bezig geweest om het archief te bestuderen en naar zijn eigen systemen om te zetten. „Onlangs kregen we te horen dat het archief per 1 januari niet meer toegankelijk is. Pas 1 maart is het weer toegankelijk en dan beperkt, vanwege de Algemene verordening gegevensbescherming”, zegt Lion Tokkie, bezig met een onderzoek naar de joodse werkkampen, die als voorportaal van de deportaties zijn gebruikt. Ook moeten ze volgens hem opnieuw een onderzoeksplan indienen, waarop pas na zes weken een reactie volgt. Verder moeten ze ter plekke in het Nationaal Archief onderzoek doen en kunnen ze maar een beperkt aantal naamkaarten per keer aanvragen. „Bij mij gaat het om meer dan honderdduizend namen”, vult Aline Pennewaard aan, die aan de Universiteit van Haifa bezig is met een promotieonderzoek naar de treintransporten.

Brieven schrijven

Tokkie is meteen begonnen brieven te schrijven aan de minister, Kamerleden en het Koninklijk Huis. Bij het Nationaal Archief vinden ze dat jammer, aldus een woordvoerder. Volgens hen zijn ze nog bezig om tot een oplossing te komen. Veel is nog onduidelijk, maar er gaat wel iets veranderen en de AVG speelt zeker een rol. Joodse organisaties zouden hebben gevraagd om afscherming van persoonlijke gegevens. Opvallend: de hele kaartenbak staat al online bij ITS/Arolsen Archives in Duitsland, weliswaar slecht leesbaar omdat hij van een microfilm komt, maar toch. Bij het Nationaal Archief bestuderen ze nog hoe dat kan, de AVG is immers een Europese regel. Wel weten ze dat de onderzoekers pas per 1 maart met de nieuwe regeling te maken krijgen. „Dus als ze nu hun onderzoeksplan indienen kan dat voor die tijd goedgekeurd zijn.”

Lees over de concentratie en afvoer van Joden vanaf 1942: In de val van het werkkamp gelokt