Raketbeschieting

Teruglezen: ‘Zes doden bij nachtelijke luchtaanval op konvooi Irak’

De Verenigde Staten hebben donderdagnacht met een raket de zeer invloedrijke Iraanse generaal Qassem Soleimani gedood. Verwacht wordt dat die daad grote gevolgen heeft voor de nu al gespannen situatie in het Midden-Oosten. Volg dit blog voor de laatste updates.

Dit blog gaat dicht

We sluiten dit blog over de Amerikaanse aanval op de Iraanse generaal Qassem Soleimani af. De VS en Iran hebben na de uitschakeling van Soleimani dreigende taal naar elkaar geuit. President Trump zei tot alles bereid te zijn om zijn land te verdedigen, terwijl zijn Iraanse ambtsgenoot Hassan Rohani beloofd heeft wraak te nemen. De internationale gemeenschap riep de partijen op tot kalmte en terughoudendheid.

'Zes doden bij nachtelijke luchtaanval op konvooi Irak'

Bij luchtaanvallen op door Iran gesteunde Iraakse milities ten noorden van Bagdad zijn volgens een bron binnen het Iraakse leger zeker zes doden gevallen, meldt Reuters. Ook raakten drie mensen ernstig gewond. Het zou gaan om een aanval op een konvooi van drie voertuigen, waarvan er twee volledig zijn uitgebrand.

In een korte verklaring bevestigt het Iraakse leger dat er een aanval heeft plaatsgevonden, zonder aantallen doden en gewonden te noemen. Volgens het leger gaat het om een konvooi van medisch personeel.

De Iraakse staatstelevisie stelt dat de Verenigde Staten de luchtaanvallen hebben uitgevoerd. Een legerwoordvoerder ontkent dat op Twitter juist stellig. De aanval vond volgens de bron binnen het Iraakse leger plaats om 1.12 uur lokale tijd vlakbij het kamp Taji.

FACT: The Coalition @CJTFOIR did NOT conduct airstrikes near Camp Taji (north of Baghdad) in recent days.

— OIR Spokesman Col. Myles B. Caggins III (@OIRSpox) January 4, 2020

Update 09.06 uur: In de loop van zaterdagochtend is onduidelijkheid ontstaan over de luchtaanval op een medisch konvooi ten noorden van Bagdad. In navolging van de Amerikanen, hebben ook het Iraakse leger en de militie Popular Mobilization Forces twijfels opgeworpen. Volgens Bagdad heeft de aanval überhaupt niet plaatsgevonden, terwijl PMF zegt dat de gebruikte raketten niet door de Verenigde Staten waren afgevuurd.

Trump: we handelden niet om een oorlog te beginnen

President Trump zegt dat het doden van generaal-majoor Qassem Soleimani niet bedoeld was om een oorlog te beginnen. De Verenigde Staten handelden juist „om een oorlog te voorkomen”, aldus Trump in zijn eerste directe reactie op het incident. Hij zei in zijn buitenverblijf in Mar-a-Lago, Florida bereid te zijn „al het nodige te doen om Amerikanen te beschermen”.

Volgens Trump was het noodzakelijk Soleimani uit te schakelen omdat hij „doortrapte” aanvallen voorbereidde op Amerikaanse diplomaten en militairen in het Midden-Oosten. „We betrapten hem op heterdaad en schakelden hem uit.”

Trump bevestigde dat Soleimani op zijn bevel is gedood en benadrukte dat de Verenigde Staten niet uit zijn op de val van het regime in Teheran. „Ik heb diep respect voor het Iraanse volk.” Hij hekelde de steun van Iran aan strijdgroepen in diverse landen in het Midden-Oosten. „Dat moet nu ophouden.”

De recente aanvallen op een Amerikaanse basis in Irak en de Amerikaanse ambassade in Bagdad „werden geregisseerd door Soleimani”, aldus Trump. Hij houdt Soleimani ook verantwoordelijk voor het neerslaan van de protesten in Iran eind vorig jaar.

President Trump tijdens zijn verklaring in Mar-a-Lago, zijn buitenverblijf in Florida. Foto Jim Watson/AFP

Hoogste militair VS: Soleimani plande aanval tegen VS

Er was „dwingende” informatie en duidelijk bewijs dat Qassem Soleimani de komende dagen, weken en maanden een „significante geweldcampagne” tegen de VS aan het plannen was, zegt de hoogste Amerikaanse militair Mark Milley tegen CNN. De Verenigde Staten hebben tot dusver geen bewijs van specifieke dreigingen gegeven.

Volgens de generaal was er „absoluut” sprake van dreiging, maar zou die nog dagen of misschien weken op zich laten wachten. Als de VS geen actie hadden ondernomen zouden ze „verwijtbaar nalatig” zijn geweest, zei Milley.

De VS zijn zich „volledig bewust van de strategische risico's en consequenties” van het doden van Soleimani, aldus de generaal. Het risico van niets doen zou groter zijn geweest dan het risico van actie ondernemen.

De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Javad Zarif noemde het doden van Soleimani een „laffe terroristische actie van de Amerikanen”, schrijft CNN. Hij noemde het „een enorme blunder van de Amerikanen, en ze zullen daar de gevolgen van ondervinden zonder dat wij enige actie ondernemen.”

'VS sturen drieduizend extra militairen naar Midden-Oosten'

De Verenigde Staten sturen circa drieduizend extra militairen naar het Midden-Oosten. Dat melden internationale persbureaus op basis van anonieme overheidsbronnen. Het is niet duidelijk of de oplopende spanningen aanleiding zijn voor het sturen van de extra troepen.

Op Nieuwjaarsdag stuurden de VS 750 extra militairen naar de regio na een bestorming van de Amerikaanse ambassade in Irak. De Amerikaanse minister van Defensie Mark Esper kondigde toen al aan dat extra troepen werden voorbereid om hen te versterken. De militairen worden gestationeerd in Koeweit, zeggen bronnen tegen persbureau Reuters.

Sinds mei vorig jaar zijn er ongeveer 14.000 extra Amerikaanse militairen naar het Midden-Oosten afgereisd. In totaal hebben de VS tussen de 63.000 en 84.000 militairen in het Midden-Oosten, berekende The New York Times eind vorig jaar.

Ook oproep tot terughoudendheid van Saoedi-Arabië

Saoedi-Arabië heeft betrokken landen ook opgeroepen tot „terughoudendheid om te voorkomen dat geweld escaleert” in de regio. Volgens persbureau Reuters is dat bericht via de staatstelevisie naar buiten gebracht.

Saoedi-Arabië een is een belangrijke bondgenoot van de Verenigde Staten. Vorig jaar beschuldigde het Amerikaanse veiligheidsapparaat Iran ervan Saudi-Arabië te hebben aangevallen, toen olie-installaties van het bedrijf Aramco werden getroffen door een droneaanval.

Iraanse veiligheidsraad: zware gevolgen voor rekening VS na strategische misstap

Er staat de Verenigde Staten „harde wraak” te wachten na de liquidatie van Al Quds-leider Soleimani. Dat laat de Iraanse nationale veiligheidsraad weten na enkele uren van beraad. In een verklaring omschrijft het de Amerikaanse aanval als een „criminele daad” en „de grootste strategische misstap in de regio” die het land duur zal komen te staan, citeert persbureau Reuters.

VN-chef Guterres herinnert wereldleiders aan tol vorige oorlogen in Golfregio

Wereldleiders moeten er nu alles aan doen om de gemoederen te temperen, volgens de secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Een woordvoerder van Antonio Guterres laat weten dat de VN-chef „zich altijd heeft ingezet voor de-escalatie in de regio”. De verklaring sluit af met omineus klinkende woorden: „De wereld kan niet nog een oorlog in de Golfregio aan.”

Er zijn vrijdag overigens nog geen concrete aanwijzingen van de escalatie waarvoor zo gevreesd wordt. Vooralsnog zijn in Iran drie dagen van nationale rouw aangekondigd. Wel heeft ayatollah Khamenei, de hoogste leider van Iran, 's ochtends direct een opvolger van de gedode Qassem Soleimani aangewezen.

'Bezorgdheid' bij Poetin, Macron

Er komen meer waarschuwingen voor escalaties door wereldleiders. Volgens persbureau AFP is zowel de Russische president Vladimir Poetin als zijn ambtsgenoot Emmanuel Macron „bezorgd” over de mogelijke ontwikkelingen na de dood van de Iraanse generaal. De twee spraken elkaar vrijdagmiddag via de telefoon. Volgens Poetin is er een kans dat „de situatie ernstig verslechtert”.

Dat is ook de strekking van een verklaring die vrijdagmiddag is uitgestuurd door het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken.

Trainingskampen Ajax en PSV in Qatar gaan door

Voor Ajax en PSV is de dreigende escalatie in het Midden-Oosten geen reden om hun trainingskamp naar Qatar af te zeggen. Beide eredivisieclubs stappen morgen op het vliegtuig en verblijven tot en met 12 januari in Qatar.

De ontwikkelingen in Irak en Iran zijn „geen agendapunt” voor Ajax, zegt een woordvoerder tegen NRC. De Amsterdamse club laat zich „altijd informeren” over de situatie in een ander land en voor het trainingskamp in Qatar is dat niet anders.

PSV laat weten dat de club vrijdag contact heeft gezocht met het ministerie van Buitenlandse Zaken en diens reisadvies volgt. De Eindhovense club ziet „geen reden” zich zorgen te maken, aldus een woordvoerder. Er is geen negatief reisadvies afgegeven voor Qatar, wel gelden veiligheidsrisico's wegens politieke spanningen in de regio.

Ajax en PSV kregen eerder vanwege de mensenrechtensituatie in Qatar kritiek dat zij daar een trainingskamp beleggen. Beide clubs spelen in Qatar een oefenwedstrijd tegen Club Brugge uit België. De Eindhovenaren oefenen daarnaast tegen het Belgische KAS Eupen.

Lees ook dit interview over Ajax' trainingskamp in Qatar: ‘Ajax verkoopt principes voor een paar ton’

Den Haag: Tweede Kamerleden veroordelen Amerikaanse aanval

Kamerleden uit zowel oppositie als coalitie hebben vrijdag de Amerikaanse aanval op de Iraanse generaal Qassem Soleimani veroordeeld. Ze vrezen dat de aanval leidt tot verdere escalatie van het conflict tussen de Verenigde Staten en Iran en dringen daarom aan op bemiddeling.

Hoewel VVD-Kamerlid Sven Koopmans de Amerikaanse woede „begrijpt”, noemt hij de aanval op de militair leider van Iran een „ongekende stap”. De Amerikaanse president Donald Trump kiest daarmee voor „enorme escalatie”, zegt SP’er Sadet Karabulut. D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma noemt de aanval „ongekend en onverantwoord”. Minder fel is minister Blok (Buitenlandse Zaken, VVD), die de aanval niet veroordeelt maar wel „zorgelijk en ernstig” noemt. Hij wijst in zijn reactie op de destabiliserende rol van Iran en Soleimani op het Midden-Oosten.

De Kamerleden en minister Blok vrezen dat de aanval het Midden-Oosten verder destabiliseert. Karabulut: „Een oorlog met Iran, waar door sommige krachten binnen de Amerikaanse regering op wordt aangedrongen, zal desastreus zijn voor Iranïers, voor Irak, voor de hele regio en voor Europa.” Koopmans denkt dat de Amerikaanse aanval het oplossen van conflicten in de regio bemoeilijkt. „Het Midden-Oosten heeft geen behoefte aan extra conflicten.”

Vanuit de Tweede Kamer wordt dan ook aangedrongen op de-escalatie, met een rol voor Europa. Zo wil D66’er Sjoerdsma dat de EU gaat bemiddelen in het conflict. Koopmans wijst op een eerdere poging van Frankrijk om te bemiddelen in het conflict tussen Iran en de Verenigde Staten over het nucleaire programma van Iran. Karabulut wil een „krachtig signaal” van de Nederlandse regering, ook hoopt ze dat de Verenigde Naties de twee landen tot de-escalatie maant.

Twitter avatar swsjoerdsma Sjoerd Wiemer Sjoerdsma Prioriteit van het kabinet moet nu de veiligheid van Nederlanders in de regio zijn. Prioriteit van de EU is om te de-escaleren. Zo kan FR/NL militaire en diplomatieke missie in Hormuz juist nu belangrijk zijn, maar ook extra risicovol. Dat laatste moet het kabinet opnieuw wegen.

Nederland is momenteel zijdelings betrokken bij het conflict met Iran: eind vorig jaar werd besloten deel te nemen aan een Franse militaire missie in de Straat van Hormuz met een marineschip. In dat gebied, dat grenst aan de zuidkust van Iran, werden de afgelopen tijd meerdere olietankers beschoten en geënterd. Sjoerdsma en Karabulut willen dat Nederland deelname aan de missie heroverweegt. Sjoerdsma: „Die missie kan juist nu belangrijk zijn, maar ook extra risicovol. Dat laatste moet het kabinet opnieuw wegen.” Koopmans wil eerst „de ontwikkelingen aanzien”.

Het ministerie van Defensie heeft al laten weten dat de deelname aan de missie, die naar verwachting volgende maand start, vooralsnog gewoon doorgaat.

'Soleimani had al duizenden Amerikanen aangevallen'

De Verenigde Staten hadden aanwijzingen voor een „aanstaande aanval” tegen Amerikaanse burgers in het Midden-Oosten, en zouden met de luchtaanval in Bagdad die dreiging hebben weggenomen. Dat is de verklaring die door de Amerikaanse regering wordt gegeven voor de operatie van donderdagavond.

Qassem Soleimani heeft in afgelopen jaren „duizenden Amerikanen gedood of zwaar gewond”, aldus president Donald Trump. De omgekomen generaal-majoor had wat hem betreft „vele jaren geleden al moeten worden uitgeschakeld”. De Amerikaanse president schrijft in nieuwe tweets dat de leider van de Al Quds-brigade „gehaat en gevreesd” was door Iraniërs zelf. Volgens Trump zou Soleimani achter het geweld zitten tegen de Iraanse demonstranten die in november de straat op gingen.

De Iraanse staats-tv meldt dat de Amerikaanse luchtaanval behalve aan Soleimani, aan nog tien anderen het leven heeft gekost. Vijf van die slachtoffers zouden militairen of militieleden zijn geweest.

Nederlandse reisadvies aangescherpt

Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft vrijdagmiddag formeel het reisadvies voor Irak aangescherpt. Dat luidt nu: „Verlaat Bagdad als dat op een veilige manier kan.” Net als in de waarschuwing die vrijdagochtend al werd uitgestuurd, noemt het ministerie de veiligheidssituatie „onvoorspelbaar”.

Twitter avatar 247BZ 24/7 BZ Reisadvies #Irak: als gevolg van de recente ontwikkelingen is het reisadvies voor Irak aangepast. Meer informatie:
https://t.co/FAQjVDhABt

Trump: 'Iran heeft nooit een oorlog gewonnen, maar geen onderhandeling verloren'

De Amerikaanse president Donald Trump heeft een eerste publieke reactie gegeven op de luchtaanval in Bagdad: „Iran heeft nooit een oorlog gewonnen, maar heeft nooit een onderhandeling verloren!”, luidt het bericht dat hij op Twitter heeft gezet.

Wat hij daarmee precies bedoelt, is nog niet duidelijk. Het is opvallend dat hij de tweet schreef kort nadat zijn minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo op de televisiezender Fox aangaf te willen de-escaleren. „We zijn niet uit op oorlog”, zei Pompeo.

Dat Trump ontevreden was over eerdere afspraken die werden gemaakt met het Iraanse regime, is wel bekend. Zo was hij fel gekant tegen het nucleaire akkoord dat in 2015 werd gesloten tussen de VS, vijf andere wereldmachten, de EU en Iran. Die deal was bedoeld om het Iraanse kernwapenprogramma te beperken, maar volgens Trump hield Teheran zich niet aan de afspraken. Hij trok de VS daarom terug uit dat akkoord en stelde nieuwe sancties in tegen Iran. Sindsdien staan Washington en Teheran op gespannen voet met elkaar.

Twitter avatar realDonaldTrump Donald J. Trump Iran never won a war, but never lost a negotiation!

De Amerikaanse president zou donderdagavond (lokale tijd) zelf het bevel hebben gegeven tot de luchtaanval in Bagdad tegen de Iraanse Al Quds-brigade.

Amerikaanse werknemers oliemaatschappijen weg uit Irak

Tientallen Amerikaanse burgers die voor buitenlandse oliemaatschappijen in Irak werken, staan volgens Reuters op het punt om vrijdag massaal Irak te verlaten. Eerder op de dag riep het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken Amerikanen in Irak op om het land zo snel mogelijk te ontvluchten: „Via het vliegveld als dat nog mogelijk is, en anders over land en via buurlanden.”

De Amerikanen waren actief in de havenstad Basra in het zuiden van het land, waar tientallen oliebedrijven gevestigd zijn.

Betogers in Teheran

In Iran is tijdens het vrijdaggebed in meerdere plaatsen gepreekt tegen de Verenigde Staten, melden internationale persbureaus. Volgens Reuters zijn in Teheran ook duizenden mensen de straat op gegaan om te betogen tegen de Amerikaanse operatie waarbij Al Quds-leider Qassem Soleimani omkwam. De generaal genoot als oorlogsheld veel aanzien in het land. Hij stond bekend als de rechterhand van opperste leider ayatollah Ali Khamenei.

In Kermam, een stad in het zuidoosten van Iran en de geboorteplaats van Soleimani, zijn veel mensen aan het demonstreren, is te zien op beelden die een lokaal tv-station circuleert.

Beelden van een betoging in de Iraanse hoofdstad Teheran, waar volgens Reuters duizenden mensen aan deelnemen:

Amerikaanse minister Pompeo: belangen van de VS in het Midden-Oosten beschermd

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo heeft vrijdagochtend (lokale tijd) als eerste kopstuk van de regering-Trump gereageerd op de dood van Qassem Soleimani. In ontbijtprogramma Fox and Friends wilde hij niet verder gaan dan bevestigen dat generaal-majoor van de Iraanse Al Quds-brigade om het leven is gekomen door toedoen van Amerikaanse raketten.

Volgens de topdiplomaat is Washington niet uit op oorlog met Iran maar wil het ook niet toekijken hoe „Amerikaanse levens in gevaar worden gebracht”. Het risico van niets doen tegen aanvallen van door Iran gesteunde milities was simpelweg te groot, aldus Pompeo. De gevaren uit Iraanse hoek concentreerden zich op het Midden-Oosten, voegde Pompeo er tegenover CNN aan toe. Het Amerikaanse vasteland liep geen risico.

Volgens de minister heeft de regering-Trump op voorhand alle mogelijke maatregelen genomen om Amerikaanse belangen in het Midden-Oosten te beschermen en is het risico op vergelding in de vorm van cyberaanvallen meegenomen. Op Twitter voegde hij eraan toe dat het besluit om over te gaan op een aanval is overlegd met collega's uit China, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland. De Verenigde Staten stonden volgens Pompeo in hun recht met een aanval op het konvooi van Soleimani.

Democratische tegenhangers in het Amerikaanse Congres denken daar anders over. Volgens Adam Schiff, voorzitter van de parlementaire inlichtingencommissie, is het Huis van Afgevaardigden vooraf niet op de hoogte gesteld of om toestemming gevraagd.

Minister Stef Blok: Soleimani zorgde voor instabiliteit

Minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) heeft vrijdagmiddag gereageerd op de onrust in Irak. Net als ambtsgenoot Dominic Raab (Verenigd Koninkrijk) stelt hij: „Niemand is gebaat bij verdere escalatie.”

Nederland heeft in de afgelopen dagen het geweld tegen de Amerikaanse ambassade in Irak en de coalitie tegen IS (waaraan Nederland deelneemt) veroordeeld, brengt Blok in herinnering. Volgens hem heeft Iran instabiliteit in de regio in de hand gewerkt, „en Soleimani had daar een rol in”.

Twitter avatar ministerBlok Stef Blok De situatie in Irak is zorgelijk en ernstig. Het is van groot belang dat de kalmte in de regio bewaard wordt. Niemand heeft baat bij verdere escalatie. Iran werkt instabiliteit in de regio in de hand en Soleimani had daar een rol in.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft volgens Blok contact met internationale partners en organisaties die in het land actief zijn. Hij noemt de veiligheid van Nederlanders die zich nu in Irak bevinden een prioriteit. Eerder op vrijdag raadde het ministerie Nederlanders aan te proberen Bagdad te verlaten.

De Nederlandse ambassade in de Iraakse hoofdstad is open en was ook afgelopen dagen actief, heeft NRC begrepen.

'Israël staat zij aan zij met de VS'

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft in verband met de gespannen situatie in het Midden-Oosten een werkbezoek aan Griekenland afgebroken. Tegen Israëlische journalisten verdedigde hij de Amerikaanse raketaanval die Qassem Soleimani en Abu Mahdi al-Muhandis het leven kostte. „De Verenigde Staten hebben elk recht zichzelf te verdedigen.”

Maandag had Netanyahu een telefonisch onderhoud met de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, waarin hij volgens zijn woordvoering Israëlische steun uitsprak voor de beschieting van Kataib Hezbollah. Vrijdag zei Netanyahu tegen de verzamelde pers dat Soleimani schuldig is aan de dood van veel onschuldige (Amerikaanse) slachtoffers en dat de generaal-majoor meer geweld voorbereidde. „Israël staat zij aan zij met de Verenigde Staten.”

Twitter avatar AmichaiStein1 Amichai Stein #BREAKING: Israeli PM Netanyahu on #Soleimani killing: US has the right to defend itself (video: @kann_news) https://t.co/joxmI2UwVu

Israël is de meeste trouwe bondgenoot die de Verenigde Staten in het Midden-Oosten hebben. Kabinetsleden van Netanyahu zijn volgens Reuters opgedragen niet met de pers te praten.

Update 2 januari 14.55 uuur: Een woordvoerder van het Israëlische leger laat aan NRC weten dat de Hermonberg is gesloten vanwege veiligheidsmaatregelen. Er zijn geen verdere maatregelen getroffen. Of het leger verder in paraatheid is gebracht, zoals sommige persbureaus eerder op vrijdag meldden, is niet bekend. Volgens The Times of Israel is de legerleiding bijeen gekomen voor een beraad.

Iraakse president vraagt om 'terughoudendheid', ook EU waarschuwt voor meer geweld

De nieuwe voorzitter van de Europese Raad, Charles Michel, voorziet een groot risico in Irak: dat „de cyclus van geweld, provocaties en vergeldingsmaatregelen” alleen maar verder escaleert. Dat moet „tot elke prijs worden vermeden”, schrijft hij in een verklaring. Hij vreest dat meer geweld anders zal overslaan naar andere landen in de regio.

Dat is van belang voor Irak zelf, een land dat volgens Michel „zeer fragiel” is: „Te veel wapens en te veel milities vertragen het proces naar een terugkeer naar het normale dagelijkse leven voor de Iraakse burgers.”

De president van Irak, Barham Salih, lijkt zich precies te willen focussen op die ordehandhaving in zijn land. Hij heeft opgeroepen tot „terughoudendheid”, zo meldt persbureau AFP. Premier Adil Abdul Mahdi wil het parlement bijeenroepen in een spoedberaad, om „de juiste maatregelen te nemen op een manier die de waardigheid, veiligheid en soevereiniteit van Irak waarborgt”.

Is een stap naar 'regime change' gemaakt?

Een opvallende reactie van John Bolton, de voormalig nationale veiligheidsadviseur van de Amerikaanse president Donald Trump: op Twitter feliciteert hij „iedereen die betrokken was bij de eliminatie” van de Iraanse generaal. Wat hem betreft is de luchtaanval een „beslissende slag” tegen de Al Quds-brigade. „Ik hoop dat dit de eerste stap is naar verandering van het regime in Teheran”, luidt de laatste regel van zijn tweet.

Twitter avatar AmbJohnBolton John Bolton Congratulations to all involved in eliminating Qassem Soleimani. Long in the making, this was a decisive blow against Iran's malign Quds Force activities worldwide. Hope this is the first step to regime change in Tehran.

Die opmerking is voor analisten interessant: de Amerikaanse regering omschrijft haar beleid voor het Midden-Oosten als „maximale druk”, maar de term regime change is uit den boze. Bolton is nu dan wel geen adviseur meer, maar dat beleid was ook van kracht toen hij wel de officiële functie vervulde. Is een deel van het gedachtegoed van de interventionist Bolton uiteindelijk toch doorgedrongen tot Trump, die eerder als isolationist de bemoeienis met andere landen wilde beperken?

Zo ver wil het Amerikaanse ministerie van Defensie niet gaan. In een persverklaring die vrijdagochtend is gepubliceerd wordt een korte toelichting gegegeven op de luchtaanval. De operatie was bedoeld „ter afschrikking, om toekomstige Iraanse aanvalsplannen af te wenden. De Verenigde Staten zullen alle nodige maatregelen blijven nemen om onze mensen en onze belangen te beschermen, waar ter wereld ze zich ook bevinden.”

Trump zelf heeft overigens nog niet uitgebreid gereageerd via het voor hem gebruikelijke kanaal: hij plaatste een illustratie van de Amerikaanse vlag op Twitter, maar gaf geen verder commentaar.

Britten dringen aan op 'de-escalatie'

Het Verenigd Koninkrijk dringt aan op „de-escalatie” na de Amerikaanse aanvallen in Irak. In een verklaring op de website van het ministerie van Buitenlandse Zaken stelt minister Dominic Raab dat de Britten de omgekomen Qassem Soleimani, en in het algemeen de door hem geleide Al Quds-brigade, altijd hebben „gezien als een agressieve dreiging”. Evenwel is „verder conflict in niemands belang”, zo besluit het commentaar.

Journalisten die goed ingevoerd zijn in Westminster melden dat Raab van tevoren niet zou zijn ingelicht over de Amerikaanse luchtaanval op het vliegveld bij Bagdad. Het Britse leger zou op dit moment de beveiliging van militaire bases in de regio versterken. Ook in Irak zijn nog Britse troepen gelegerd.

Olieprijzen stijgen

De olieprijzen hebben vrijdagochtend een sprong gemaakt in navolging van de Amerikaanse droneaanval in Bagdad. De prijs van een vat ruwe olie steeg met 3,5 procent naar 63,35 dollar per vat. Als prijsstijgingen aanhouden kan dat op termijn worden doorgerekend en zullen consumenten dat merken aan de pomp.

Het Iraakse ministerie van Olie laat in een reactie weten dat de olievelden over heel Irak normaal opereren en er geen hinder is voor de productie en export. Amerikanen die voor buitenlandse oliebedrijven werken hebben volgens de verklaring de stad Basra verlaten, op verzoek van de Amerikaanse regering.

Ayatollah Khamenei wijst opvolger Soleimani aan

De hoogste leider van Iran ayatollah Khamenei heeft vrijdagochtend een opvolger van Qassem Soleimani aangewezen. Dat meldt het Iraanse persbureau Fars. Tweede man Esmaeil Qa'ani is de nieuwe leider van de Al Quds-brigade en daarmee nu eindverantwoordelijk voor het buitenlandbeleid van de Revolutionaire Garde van Iran. Die eenheid van het leger heeft zich de laatste jaren intensief bemoeid met gewapende conflicten in onder meer Irak en Syrië en is een belangrijke aanjager in het oplopen van de spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran. De Revolutionaire Garde is volgens de Amerikaanse president Donald Trump een terroristische organisatie.

🔴#فوری| با حکم فرمانده معظم کل قوا سردار سرتیپ اسماعیل قاآنی به فرماندهی نیروی قدس سپاه منصوب شد pic.twitter.com/zoLjUpSdFh

— خبرگزاری فارس (@FarsNews_Agency) January 3, 2020

Kabinet blaast missie naar Straat van Hormuz nog niet af

Het ministerie van Defensie laat vrijdagochtend aan NRC weten dat de maritieme missie naar de Straat van Hormuz volgende maand vooralsnog gewoon doorgaat. De zuidkust van Iran loopt langs de nauwe Straat van Hormuz en in het gebied waren de voorbije maanden meerdere incidenten waarbij olietankers werden beschoten of geënterd.

De Tweede Kamer ging vorige maand akkoord met deelname aan een door Frankrijk geleide missie waarvan de belangrijkste insteek de-escalatie is. Het marinefregat dat daarvoor zal worden ingezet vertrekt pas eind januari, zegt een woordvoerder van minister Ank Bijleveld (CDA). Er kan tot op het laatste moment besloten worden niet uit te varen en ook na vertrek kan de koers van het schip nog worden aangepast.

„Landen kunnen kiezen om zich niet of wel te bemoeien met de rest van de wereld”, zei minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) vorige maand bij een debat over de Nederlandse deelname.

Spanningen liepen deze week snel op

De spanningen tussen Washington en Teheran liepen recent snel op. Precies een week geleden werd een Amerikaanse legerbasis in de buurt van de Iraakse stad Kirkuk beschoten met 31 raketten. Daarbij kwam één Amerikaanse burger om het leven die voor de krijgsmacht werkte, en raakten vier militairen gewond. Het Amerikaanse ministerie van Defensie hield de militie Kataib Hezbollah verantwoordelijk en sloeg maandag hard terug. Bij beschietingen op doelen van de beweging kwamen zondag zeker 25 mensen om het leven. De leider van Kataib Hezbollah, Abu Mahdi al-Muhandis, kwam in de nacht van donderdag op vrijdag net als Qassem Soleimani om het leven.

Leden van een Pro-Iraanse militie tikken op Oudjaarsdag een ruit in op het complex van de Amerikaanse ambassade in Bagdad. Foto Ahmad Al-Rubaye/AFP

In navolging van de Amerikaanse vergeldingsacties van zondag werd de ambassade in de zogeheten Groene Zone in Bagdad op Oudjaarsdag bestormd door duizenden woedende leden van pro-Iraanse milities. Er werd brand gesticht in het complex en Amerikaanse beveiligers reageerden met waarschuwingsgranaten. De betogers bereikten volgens het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken niet de ambassade. Minister van Defensie Mark Esper kondigde aan nog 750 militairen naar de regio te sturen. Die troepenmacht kwam donderdag aan op een Amerikaanse basis in Koeweit, een buurland van Irak.

Correctie (3 januari 2020): In een eerdere versie van dit artikel stond in het fotobijschrift dat Iraanse militieleden een ruit intikken. Dat moet 'pro-Iraans' zijn, en is aangepast.

Iraanse provocaties in Irak dwongen de VS deze week tot een reactie. Met de dood van Soleimani lijkt die er te zijn gekomen.

Reacties Teheran en Moskou

De Iraanse president Hassan Rohani heeft in een tweet vrijdag wraak beloofd voor de „verschrikkelijke misdaad”. „De strijd tegen terrorisme en extremisme in de regio gaat door en het pad van verzet tegen Amerikaanse excessen ook.” Ayatollah Khamenei, de hoogste leider van Iran, stuurde een hele reeks tweets uit: „Martelaar Soleimani is een internationaal figuur van verzet en al zijn gelijken zullen zijn dood wreken. Al onze vrienden weten dat de jihad van verzet zal doorzetten en dat de eindoverwinning aan onze zijde zal zijn”. Khamenei heeft drie dagen van nationale rouw afgekondigd in Iran.

The Iranian nation will honor the memory of the noble Major-General Soleimani & the martyrs with him—particularly the great Abu Mahdi al-Muhandis— & I declare 3 days of mourning across the nation. I condole & congratulate his family. /5
Sayyed Ali Khamenei
Jan 3, 2020

— Khamenei.ir (@khamenei_ir) January 3, 2020

Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken heeft gezegd dat de dood van Soleimani de spanningen in het Midden-Oosten zal doen laten oplopen. Rusland is een belangrijke bondgenoot van Iran in Syrië, waar Soleimani als hoofd van de Al Quds-brigade actief was namens Teheran.

Nederland: verlaat indien mogelijk Bagdad

Het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag adviseert Nederlanders die nu in Bagdad zijn om indien mogelijk de Iraakse hoofdstad „op een veilige manier” te verlaten. „De onrust en gewelddadigheden zijn verder toegenomen in Bagdad en rond het vliegveld. De situatie is onvoorspelbaar. Blijf alert en volg het nieuws.” In tegenstelling tot de Amerikanen, houdt Nederland de ambassade in Irak voorlopig open.

#Irak: De onrust en gewelddadigheden zijn verder toegenomen in Bagdad en rond het vliegveld. De situatie is onvoorspelbaar. Blijf alert en volg het nieuws. Volg de instructies van de lokale autoriteiten op. Bent u in Bagdad? Verlaat Bagdad als dit op een veilige manier kan.

— 24/7 BZ (@247BZ) January 3, 2020

VS tegen burgers: vertrek zo snel mogelijk uit Irak

Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken verzoekt burgers die op dit moment in Irak zijn om zo snel mogelijk het land te verlaten „via het vliegveld als dat nog mogelijk is, en anders over land en via buurlanden”.

In verband met de nasleep van de dood van Soleimani en aanvallen op de ambassade in Bagdad eerder deze week, heeft Washington alle consulaire activiteiten in Irak stilgelegd. Amerikanen in Irak worden vooral met klem verzocht om uit de buurt van de ambassade in Bagdad te blijven.

#Iraq: Due to heightened tensions in Iraq and the region, we urge U.S. citizens to depart Iraq immediately. Due to Iranian-backed militia attacks at the U.S. Embassy compound, all consular operations are suspended. U.S. citizens should not approach the Embassy. pic.twitter.com/rdRce3Qr4a

— Travel - State Dept (@TravelGov) January 3, 2020

Irak veroordeelt dood Suleimani

De Iraakse premier Adil Abdul Mahdi heeft de „liquidatie” van Soleimani vrijdagochtend veroordeeld. Bij de Amerikaanse droneaanval, die op Iraaks grondgebied gebeurde, kwam ook de Iraakse militieleider Abu Mahdi al-Muhandis om het leven. Door het duo nabij de luchthaven van Bagdad onder vuur te nemen, hebben de Verenigde Staten volgens Mahdi de soevereiniteit van Irak aangetast. Bovendien zouden afspraken zijn geschonden die Bagdad en Washington zouden hebben gemaakt over de aanwezigheid van Amerikaanse militairen in Irak.

Wie was Qassem Soleimani?

In 2013 schreef het Amerikaanse weekblad The New Yorker het lijvig profiel Qassem Soleimani: The Shadow Commander, waarin voormalig CIA-officier John Maguire de generaal omschreef als „de meest invloedrijke kracht in het Midden-Oosten. En niemand die ooit van hem heeft gehoord.” Voormalig hoofd van de Israëlische geheime dienst Mossad Meir Dagan toen: „De Iraanse regering is kwetsbaar en er zijn veel mensen betrokken bij het vormgeven van het buitenlandbeleid. Maar Qassem Soleimani heeft een uitzonderlijke vrijbrief voor het uitvoeren van ayatollah Khamenei's visie.”

Soleimani op archiefbeeld uit november vorig jaar. Foto AFP

VS doden Iraanse generaal

Qassem Soleimani, hoofd van de Al Quds-brigade, is vrijdagochtend omgebracht bij een Amerikaanse luchtaanval op het vliegveld van de Iraakse hoofdstad Bagdad. In reactie daarop heeft Iran „verpletterende wraak” beloofd en hebben de Verenigde Staten alle Amerikanen opgeroepen per direct Irak te verlaten. Volg de laatste ontwikkelingen naar aanleiding van dat nieuws in dit blog.

Volgens het Pentagon is Soleimani, hoofd van de elitebrigade Al Quds, gedood op bevel van president Donald Trump

.