Interview

‘Hopen op veroordeling Weinstein is niet mijn taak’

Interview | Megan Twohey Mede dankzij het spitwerk van journalist Megan Twohey van The New York Times en haar collega Jodi Kantor staat de onaantastbaar geachte filmproducent Harvey Weinstein vanaf maandag voor de rechter. Een triomf vindt Twohey dat niet.

Megan Twohey (links) en Jodi Kantor: de eisen die worden gesteld voor schadevergoeding zijn soms absurd.
Megan Twohey (links) en Jodi Kantor: de eisen die worden gesteld voor schadevergoeding zijn soms absurd. Foto Jesse Dittmar/HH

Maandag begint in New York het proces tegen de gevallen filmproducent Harvey Weinstein. Hij wordt aangeklaagd voor verkrachting van een vrouw en het dwingen van een andere vrouw tot orale seks. Weinstein ontkent de beschuldigingen. Journalist Megan Twohey van The New York Times (NYT) speelde een belangrijke rol in de val van de voorheen onaantastbaar geachte producent. „Ik waarschuw mensen altijd dat het strafrechtelijke proces niet moet worden gezien als het definitieve oordeel over zijn schuld of onschuld”, vertelde Twohey afgelopen december in Amsterdam, waar ze sprak over haar boek She Said.

In oktober 2017 publiceerde Twohey met NYT-collega Jodi Kantor over het jarenlange vermeende seksueel grensoverschrijdend gedrag en misbruik van Weinstein en hoe dat werd toegedekt. In She said reconstrueren ze hun onderzoek. Hun artikelen, en die in The New Yorker van Ronan Farrow, waren in het najaar 2017 ankerpunten van de #metoo-revolutie. Twohey antwoordt voorzichtig op de vraag wat zij verwacht van het strafproces. „Er zijn nu meer dan tachtig vrouwen die hem hebben beschuldigd, het overgrote deel gaat over seksuele intimidatie. Dat is verboden onder civiel recht, maar niet onder het strafrecht; er zal dus nooit iemand voor naar de gevangenis gaan. Veel van de criminele beschuldigingen tegen Weinstein zijn ook verjaard.”

Een bedrijfsmemo en een roodgloeiende brief van Weinsteins broer (recensie She Said, NRC, 20/09/2019)

Verder wijst Twohey erop dat beide kampen afgelopen tijd fouten maakten. Zo werd een detective van de zaak gehaald omdat hij getuigen adviseerde informatie die Weinstein kon helpen, te verzwijgen.

Naast het strafproces lopen ook civiele rechtszaken tegen de producent. Niet alle vermeende slachtoffers kunnen zich vinden in de omstreden, voorlopige schikking van 22,5 miljoen euro die de producent en zijn team zouden hebben getroffen met tientallen vrouwen. Onlangs werd bekend dat de politie van LA klachten opnieuw onderzoekt.

Publiek geheim in Hollywood

De voorzichtigheid waarmee Twohey spreekt over het proces is kenmerkend voor hoe ze praat over #metoo: ze vermijdt haar eigen mening en heeft het steeds over „vermeende” slachtoffers en „vermeende” daders, ook als het gaat om Weinstein.

Zijn wangedrag was jarenlang een publiek geheim in Hollywood. Toch lukte het – tot de verhalen in de NYT en The New Yorker – niemand het onderzoek rond te krijgen. Twohey: „Ook wij ontmoetten veel mensen die dachten dat we zouden falen: de macht van Weinstein was enorm. Mensen dachten dat hij de NYT-kantoren zou binnenwandelen en onze uitgever en hoofdredacteur zou overhalen ons onderzoek stop te zetten. Bronnen waren doodsbang om te praten. Zelfs beroemdheden als Gwyneth Paltrow, een van onze eerste geheime informanten. Meerdere vermeende slachtoffers konden wettelijk niets vertellen omdat ze geheimhoudingsverklaringen hadden getekend.”

„We realiseerden ons dat we dit verhaal nooit konden publiceren als we zouden wachten tot vermeende slachtoffers on the record met ons wilden praten”, vertelt ze. „We beseften dat de geheimhoudingsverklaringen die lange tijd waren gebruikt om seksueel wangedrag toe te dekken, konden dienen als bewijs. Dat we het financiële spoor van die overeenkomsten in elkaar moesten puzzelen.”

Via financiële archieven en interne bedrijfsmemo’s van Weinsteins bedrijf, met gedetailleerde beschuldigingen, konden de journalisten ook aantonen dat medewerkers in alle lagen van The Weinstein Company wisten wat er gaande was.

Een berg extra bewijs

Twohey en Kantor werkten bewust niet met het ‘hij zei-zij zei’-model. „Dan kan een vermeende dader altijd zeggen dat er geen getuigen waren in een hotelkamer. Op die manier konden we geen veilige context bieden aan vrouwen om onder eigen naam beschuldigingen te uiten. Toen we eindelijk naar (actrice en activist) Ashley Judd en (Miramaxproducent) Laura Madden stapten, vrouwen die als eerste on the record durfden getuigen, konden we hen garanderen dat hun verhaal ondersteund zou worden met een berg extra bewijs.”

Iedereen fluisterde over Weinstein, niemand sprak (NRC, 13/10/2017)

She Said beschrijft eindeloze pogingen van Kantor en Twohey om getuigen te vinden die kunnen en durven praten, ondanks de geheimhoudingsverklaringen die blijkbaar dagelijks worden gesloten. De eisen die aan vrouwen worden gesteld in ruil voor een schadevergoeding zijn volgens Twohey soms absurd: als iemand in therapie zou gaan, moest de therapeut ook een geheimhoudingsverklaring tekenen. Anders zouden er enorme financiële gevolgen zijn. Twohey: „Het gebeurt nog steeds iedere dag, maar er is meer debat.”

Lange tijd waren het volgens Twohey vooral de advocaten die verdienden aan schikkingen, die er publiekelijk over spraken. „Er is nu eindelijk een breder debat of schikkingen seksuele intimidatie en wangedrag aanpakken of juist zorgen dat dit kan floreren, omdat het sporen van vermeende daders wist. Niemand zal claimen dat slachtoffers geen schadevergoeding verdienen, maar de geheimhoudingsclausules worden nu wel meer gezien als gevaarlijk.”

Enkelband

In het boek beschrijven Twohey en Kantor hoe ze zeven maanden na hun eerste artikelen in het gerechtsgebouw in Manhattan zitten als Weinstein een elektronische enkelband omkrijgt en de klachten worden voorgelezen waarvoor hij nu voor de rechter staat. Twohey noemt het „een gedenkwaardige dag”, maar op de vraag of ze gedurende haar onderzoek hoopte op een veroordeling, is ze stellig. „Dat is niet mijn taak.”

Als voorbeeld van het verschil tussen haar taakopvatting als journalist en activisten noemt ze een slogan die in de VS door #metoo populair werd: ‘Believe women’. Het verwijst naar de overtuiging dat je vrouwen op hun woord moet vertrouwen als het gaat om seksueel misbruik. Zelf zal ze zo’n uitspraak nooit doen. „Toen ik begon als verslaggever, had mijn redacteur een gezegde boven zijn bureau: ‘Als je moeder je vertelt dat ze van je houdt, controleer het dan’.”

Zeer bewust stopten beiden hun boek niet bij het moment dat ze de eerste artikelen over de Weinsteinzaak publiceerden en duidelijk werd wat de impact was van hun onderzoek. „Een van de zaken die we wilden met dit boek is de vraag oproepen welk type verhalen helpen om een mentaliteitsverandering tot stand te brengen.”

Na de hoofdstukken over Weinstein stippen ze enkele kwesties aan die veel media-aandacht kregen na hun eigen onthullingen. Twohey wil tijdens het gesprek in Amsterdam niet in detail treden over #metoo-verhalen in andere media, maar benadrukt dat „bij het Weinsteinverhaal dankzij de documentatie, het patroon in vermeend gedrag en alle getuigenissen, consensus werd gecreëerd waardoor er iets in de cultuur kon veranderen. Mensen debatteerden niet over wat er was gebeurd, maar over wat de reactie moest zijn.”