Na aanval op Soleimani lijkt einde invloed VS in Irak nabij

Amerikaanse aanslag in Irak De raketaanval van de Verenigde Staten in Bagdad, waarbij de Iraanse generaal-majoor Qassem Soleimani omkwam, zal waarschijnlijk leiden tot het einde van de Amerikaanse invloed in Irak.

De brandende restanten van de auto waarin de Iraanse generaal-majoor Qassem Soleimani zat toen het voertuig werd bestookt met raketten door de VS.
De brandende restanten van de auto waarin de Iraanse generaal-majoor Qassem Soleimani zat toen het voertuig werd bestookt met raketten door de VS. Foto EPA

1 Wie was Qassem Soleimani?

De 62-jarige Soleimani was een generaal-majoor van de Iraanse Revolutionaire Garde en hoofd van de Al-Quds-brigade, een elite-eenheid die vooral buiten het Iraanse grondgebied opereert. Soleimani gold als de architect van de manier waarop Iran zijn invloed in de regio deed gelden door samen te werken met allerlei paramilitaire groepen. Hij verzorgde de contacten met Hezbollah in Libanon, met Hamas in de Gazastrook, en met de Hashd al-Shaabi, een verzameling sjiitische milities in Irak. Soleimani was ook de man die de Iraanse tussenkomst in Syrië overzag, waar Iran samen met Rusland het regime van president Bashar Al-Assad opnieuw aan de winnende hand kreeg.

2 Waarom wilden de Verenigde Staten Soleimani dood?

Om bovenstaande redenen. Maar de onmiddellijke aanleiding voor de aanslag van vrijdag was de bestorming van de Amerikaanse ambassade in Bagdad op de laatste dag van het jaar door sjiitische militieleden. Vooral de aanwezigheid van Kataib Hezbollah viel daarbij op. Bij de aanslag tegen Soleimani werd ook Abu Mahdi al-Mohandis gedood, de leider van Kataib Hezbollah.

De bestorming van de ambassade was een reactie op een Amerikaanse raketaanval maandag tegen vijf bases van Kataib Hezbollah in Irak en Syrië, waarbij tientallen doden vielen. De Amerikaanse aanval was op zijn beurt een vergelding voor een aanval tegen een basis in Kirkuk waar Amerikaanse soldaten zijn gelegerd. Bij die aanval kwam een Amerikaanse onderaannemer om het leven.

3 Wie of wat is Kataib Hezbollah?

Kataib Hezbollah heeft met het Libanese Hezbollah de naam gemeen, en het feit dat beide door Iran worden gesteund. De sjiitische groepering ontstond in de context van de Amerikaanse invasie van Irak in 2003. Tot het vertrek van de Amerikaanse soldaten in 2011 voerde Kataib Hezbollah aanslagen uit op Amerikaanse doelwitten.

Kataib Hezbollah werd opnieuw prominent toen Islamitische Staat in 2014 grote delen van Irak onder de voet liep. De sjiitische religieuze leider Ali Al-Sistani deed toen een oproep aan de sjiitische bevolking om Bagdad te beschermen tegen IS.

Daaruit ontstonden de populaire mobilisatiekrachten (Hashd al-Shaabi) waarvan Kataib Hezbollah deel uitmaakt. De Hashd waren oorspronkelijk sjiitisch maar werden later uitgebreid met soennieten, christenen, yezidi’s. Zij maken nu officieel deel uit van de Iraakse strijdkrachten, en zij zijn vertegenwoordigd in het parlement. Delen van de Hashd, in het bijzonder Kataib Hezbollah, staan onder directe invloed van Iran.

4 Wat zijn de onmiddellijke gevolgen van de aanslag?

De Verenigde Staten hebben hun onderdanen opgeroepen om onmiddellijk Irak te verlaten uit vrees voor represailles. In Irak zelf was de eerste reactie dat Moqtada al-Sadr zijn Mahdileger heeft geheractiveerd om de strijd aan te gaan tegen de Amerikaanse aanwezigheid in Irak.

Al-Sadr is een Iraakse sjiitische geestelijke en militieleider die in 2004 een heilige oorlog afkondigde tegen de Amerikanen met zijn Mahdileger. Sindsdien is hij een belangrijke politiek figuur geworden; zijn lijst Sairoun vormt sinds de verkiezingen van 2018 het grootste blok in het parlement.

Al-Sadr staat bekend als een nationalist die kritisch is over de Iraanse inmenging in Irak. Dat hij nu echter opnieuw stevig in het pro-Iraanse kamp zit, is slecht nieuws voor de positie van de VS in Irak.

5 Wat kunnen de gevolgen zijn op de lange termijn?

De kans is groot dat dit het einde betekent van de Amerikaanse invloed in Irak. De VS hadden in 2004 al grote moeite om het Mahdileger te bedwingen toen zij nog meer dan honderdduizend soldaten in het land hadden. De ongeveer vijfduizend Amerikaanse soldaten die vandaag in Irak zijn in het kader van de strijd tegen IS, zijn geen partij voor een herboren Mahdileger plus de Hashd al-Shaabi. En aangezien president Trump campagne heeft gevoerd met het beëindigen van de militaire avonturen in het Midden-Oosten is het moeilijk denkbaar dat hij opnieuw massaal troepen naar Irak zou sturen.

De strijd zou politiek beslecht kunnen worden nog voor het tot een militaire confrontatie komt. De Hashd al-Shaabi vormen sinds 2018 het tweede blok in het Iraakse parlement. Met de steun van al-Sadr en andere sjiitische partijen kunnen zij eenvoudig het strategisch akkoord tussen Irak en de VS wegstemmen dat de aanwezigheid van Amerikaanse troepen in Irak regelt.

Correctie (3 januari 2020): Bij vraag 4 over Al-Sadr is van ‘anti-Amerikaanse kamp’ het ‘pro-Iraanse kamp’ gemaakt. Ook werd Soleimani in een eerdere versie van dit artikel ‘majoor-generaal’ genoemd. De juiste benaming is ‘generaal-majoor’.