Reportage

De Gouden Driehoek is het grootste meth-lab ter wereld

Drugs Labs in Myanmar overspoelen Thailand en Laos met synthetische drugs. Het grensgebied van de landen, de ‘Gouden Driehoek’, biedt „ideale omstandigheden voor grootschalige drugsproductie.”

Een drugsgebruiker in Shan, Myanmar.
Een drugsgebruiker in Shan, Myanmar. Foto’s Ye Aung Thu/AFP

Geen moment houdt hij zijn handen stil. Nerveus veegt hij ermee over zijn broek, zijn gezicht, zijn armen, terug naar zijn broek. Al twintig jaar gebruikt deze man yaba, pillen met een mix van methamfetamine en cafeïne.

Als puber gebruikte hij een paar pilletjes per dag, nu is hij 35 jaar en zijn het er soms wel twintig. Hij handelt er ook in. In Tachileik, het grensstadje tussen Myanmar en Thailand waar hij woont, is yaba in overvloed te krijgen. De prijzen zijn laag: je hebt vijf of zes pillen voor 100 Thaise baht. Omgerekend ongeveer 3 euro.

Zijn naam wil hij niet in de krant – in Thailand en Myanmar staan hoge straffen op het bezit van en de handel in drugs. Hij vertelt zijn verhaal in een kamer in het Platinum Star Hotel, aan de Myanmarese kant van de grens. De airconditioning loeit, de gordijnen houden de zon buiten. Je raakt hier makkelijk verzeild in de drugsscene, zegt hij. „De spellenzaak heeft de politie afgekocht, dus daar is het veilig. Je kunt er drugs kopen en verkopen of daar gebruiken.” Hij heeft het over een hangplek waar ze computerspelletjes spelen.

Tachileik ligt midden in de Gouden Driehoek, het gebied waar Myanmar, Thailand en Laos samenkomen. Als Brabant de drugsschuur van Europa is, dan is dit het Brabant van Azië. Tientallen jaren verbouwden de boeren hier papaverplanten, de opiumhandel was omvangrijk. Tegenwoordig gaat het vooral om synthetische drugs en dan in hoofdzaak om methamfetamine, een krachtige drug die voor uren energie geeft. In pure kristalvorm noemen ze het ice of crystal meth, in pilvorm yaba of shabu. De meeste drugslabs staan in Shan, een noordelijke deelstaat van Myanmar.

De hoeveelheden in beslag genomen methamfetamine in de regio zijn de afgelopen jaren gigantisch toegenomen. In Thailand alleen al werden vorig jaar zeventien keer zoveel pillen in beslag genomen als tien jaar geleden. In heel Zuidoost-Azië lag in 2018 de hoeveelheid geconfisqueerde meth zes keer zo hoog als tien jaar eerder. En afgelopen jaar hebben de autoriteiten opnieuw meer drugs in beslag genomen dan het jaar ervoor, al zijn de officiële aantallen nog niet bekend.

De cijfers komen van het UNODC, de anti-drugsorganisatie van de Verenigde Naties. En het zorgwekkende, stelt het UNODC vast in een rapport van maart 2019, is dat ondanks al die inbeslagnames de straatprijzen van meth dalen. Dat kan weinig anders betekenen dan dat de productie stijgt, in een „onafgebroken aanbod”. Bij de productie en smokkel zijn in toenemende mate goed georganiseerde internationale criminele bendes betrokken, schrijven de onderzoekers. Hoewel harde data ontbreken, schat het UNODC dat Myanmar de meeste methamfetamine ter wereld produceert.

Yaba – pillen met methamfetamine. Foto’s Ye Aung Thu/AFP

Motor uit, deuren open

Op een landweggetje met slecht asfalt houden Thaise militairen het verkeer aan. Een Toyota Hilux pick-upwagen stopt. Motor uit, deuren open. Een van de militairen snuffelt in het dashboardkastje. Hij inspecteert de laadbak, klopt op de buitenkant van de auto, opent de motorkap. Zo vinden ze weleens kleine ladingen drugs, vertelt hij. De pillen zitten soms verstopt in de deuren, in de benzinetank of in het reservoir van de koelvloeistof.

Dit checkpoint even buiten Mae Sai, een grensdorp aan de Thaise kant, is weinig meer dan een paar oranje verkeerspylonen en een handvol militairen. Ze hebben de controle snel ingesteld omdat hun eenheid vannacht bij de grens een lading yaba-pillen heeft gevonden. Nu hopen ze nog meer drugs te vinden. Want zo werken smokkelaars vaak, legt luitenant-kolonel Krittichai Kongkit uit. Hij is de chef van de speciale eenheid van het Thaise leger die drugssmokkel moet tegengaan. „Ze sturen in één keer grote partijen de grens over, in de hoop dat er wat tussendoor komt.” Zijn team heeft 340 kilometer grens om te bewaken.

De auto’s en brommertjes die hier langskomen, lijken allemaal clean. Een oudere man haalt zijn regenpak uit de bergruimte van zijn scooter, verder zit er niks in. Een boer met een oplader vol hooibalen mag na een paar vragen ook doorrijden. Ze letten vooral op verdachte omstandigheden, zegt Krittichai Kongkit. „Soms zijn chauffeurs nerveus. Of ze hebben hun spullen veel te goed ingepakt voor wat ze waard zijn.” Groente of fruit in dikke lagen plastic bijvoorbeeld, zoiets is dubieus. „Dan denken ze dat wij het te veel moeite vinden om erin te gaan neuzen.”

Op de militaire kazerne een paar kilometer verderop presenteert de eenheid de buit van die nacht: twee miljoen yaba-pillen. Tijdens hun patrouille zagen militairen licht van zaklampen bij de rivier. Daar vonden ze zeven zware pakken vol pillen, de daders waren gevlogen. Zo gaat het geregeld. Aan de grens moet iemand anders de drugs overnemen, maar als de autoriteiten in de weg lopen, lukt dat niet.

Knaloranje pillen

Alleen de echt grote inbeslagnames halen de internationale pers. Twee miljoen pillen mag dan geen recordvangst zijn, het is genoeg voor een persconferentie. De pakketten liggen uitgestald op tafel. Een paar plastic zakjes zijn opengemaakt, er zitten knaloranje pillen in. Met een plechtig gezicht doet één van de militaire bazen een drugstest: inderdaad, methamfetamine.

Overheden presenteren de inbeslagnames van partijen drugs vaak als een overwinning, schrijft de onafhankelijke denktank International Crisis Group (ICG) in een analyse over de drugsproductie in Myanmar. Niet helemaal terecht, schrijven ze: „De record-inbeslagnames zijn eerder een uiting van de omvang van het probleem, dan een blijk van werkelijk succes in de aanpak daarvan.” Arrestaties blijven meestal uit.

In het noordoosten van Myanmar, in de deelstaat Shan, heerst een wetteloosheid waarin dit soort praktijken kunnen bloeien, schrijft de ICG. Al tientallen jaren bestaan hier spanningen tussen gewapende etnische groepen. In sommige gebieden hebben milities het voor het zeggen, met toestemming van het leger. Het gevolg is dat gewapende groeperingen er min of meer hun gang kunnen gaan. Het was ook één van die milities die, eind jaren negentig al, als eerste van opiumhandel overstapte naar productie van methamfetamine.

De ICG beschrijft de situatie in Shan als „de ideale omstandigheden voor grootschalige productie van drugs, waar een soort voorspelbare onzekerheid voor nodig is”. De drugslabs onttrekken zich in Shan aan het oog van de autoriteiten, maar tot harde confrontaties onderling komt het er niet vaak. Daarvoor profiteert iedereen te veel van de drugsproductie. „De handel overschaduwt de legale economische activiteiten en levert winst op voor alle gewapende groepen.” Ook het leger zelf profiteert, door corruptie en soms zelfs betrokkenheid bij de productie zelf, en heeft dus weinig reden om serieus aan vrede in het gebied te werken.

Zo wordt de smokkel steeds professioneler en grootschaliger, ziet ook Kongkit. „Een paar jaar geleden waren het nog vooral individuele smokkelaars met kleine hoeveelheden die door de heuvels en de bossen de grens overstaken. Tegenwoordig gebruiken ze veel vaker grote vrachtwagens en trucks.”

Wat kunnen ze daar in Thailand tegen beginnen? Aan de doorgaande wegen hebben ze wel permanente controles met röntgenapparaten aan de grens. Een drugshond snuffelt aan tassen en koffers van voetgangers. Ook voor het grotere transport zijn er scanmachines, maar slechts een fractie van de vrachtwagens gaat daar doorheen. Echt iedereen goed controleren zou ellenlange files opleveren. De laatste keer dat ze hier iets hebben gevonden, is drie maanden geleden.

Kongkit moet toegeven: áls ze verdachten van smokkel oppakken, zijn dat kleine vissen uit het netwerk. „Zij nemen de risico’s. De grote bazen kijken wel uit. Die zorgen ervoor dat de smokkelaars niet naar hen te herleiden zijn.” En ja, zegt hij, het klopt natuurlijk dat een deel van de politie en het leger corrupt is. „Het levert geld op. Zo simpel is het. De extra inkomsten zijn hen het risico waard.”

‘Wil je afkicken, moet je sterk zijn’

De gebruiker in het hotel is zo’n kleine vis. Hij is weleens in een kleine drugsfabriek in de heuvels van Shan geweest, vertelt hij, omdat hij graag wilde zien hoe de productie gaat. „Ik kon direct bestellen wat ik wilde en hoeveel ik wilde.” Om crystal meth te maken is geavanceerde apparatuur nodig, met chemicaliën die vaak vanuit China gesmokkeld worden. Voor yaba-pillen is het proces simpeler en is ook minder gereedschap nodig. De kwaliteit van pillen wisselt ook sterker, zegt hij, de laatste jaren neemt de kwaliteit af.

Lees ook: In deze drugsoorlog zijn er alleen nog slechte opties

De harde aanpak van smokkel heeft volgens hem vooral een averechts effect. De drugsbazen produceren méér omdat ze weten dat een deel waarschijnlijk toch onderweg strandt en in beslag wordt genomen. „Maar iedereen in de business weet wat daarmee gebeurt.” Die drugs komen onderhands gewoon de markt weer op, bedoelt hij.

Het liefst zou hij afkicken van de meth, de drug brengt hem weinig. In deze regio gebruiken veel arbeiders yaba om lange uren te kunnen maken, in de bouw of als vrachtwagenchauffeur. Maar deze man heeft geen echte baan, hij handelt alleen wat in drugs en daar ruziet hij dan over met zijn vrouw. „Ik ben niet zo gelukkig. Ik wil liever een normaal leven leiden.” Maar om af te kicken moet je sterk zijn, zegt hij. Hier in de Gouden Driehoek al helemaal: „In deze omgeving is het veel te makkelijk om weer drugs te gaan gebruiken.”