Opinie

Laat maar komen, die roaring twenties

Nieuw decennium

Commentaar

Wie voorspellingen over de jaren tien erbij pakt, ziet vooral missers. Terugpratende thuisspeakers, nepnieuws, president Trump: veel grote ontwikkelingen zagen maar weinigen aankomen.

NRC heeft ook geen glazen bol. Toch is met de kennis van nu wel een gerichte poging te wagen over het nieuwe decennium: de jaren twintig zullen draaien om systeemverandering.

Klimaatverandering en digitalisering zorgen dat met nieuwe manieren van leven zal moeten worden geëxperimenteerd. Het beloven roaring twenties te worden: vol vernieuwingsdrift, verandering en spanning.

De grote vraag die voorligt is of Europa de turbulentie met optimisme of pessimisme tegemoet treedt. Optimisme leidt vaak tot nieuwsgierigheid en samenwerking, pessimisme tot geslotenheid en protectionisme. Voor optimisme is meer te zeggen.

Schrijvers als Steven Pinker, Hans Rosling en Maarten Boudry toonden de laatste jaren aan dat het leven nu op vrijwel alle fronten rijker, gezonder en prettiger is dan ooit, en dat technologische vooruitgang daarvoor de sleutel is. Jaarlijkse babysterfte bijvoorbeeld nam wereldwijd af van 14,4 miljoen in 1950 tot 4 miljoen nu, volgens Unicef. Ondanks de bevolkingsgroei.

Die spectaculaire vooruitgang is reden om de toekomst met vertrouwen tegemoet te treden – al bieden resultaten uit het verleden geen enkele garantie op succes in de toekomst. Optimisme is iets anders dan naïviteit, en technologie zal zeker niet alles oplossen.

Het is belangrijk om nieuwe technologieën op een goede manier te benutten maar tegelijkertijd groeit de noodzaak om die technologie goed bij te sturen. Neem kunstmatige intelligentie: die techniek kan enorme welvaart creëren, maar ook ongelijkheid vergroten. Privacy komt steeds verder onder druk. Gentech kan klimaatbestendige gewassen mogelijk maken en ziekten genezen maar ook nieuwe ziekten creëren. Nieuwe vormen van kernenergie kunnen problemen oplossen of veroorzaken. Nano- en quantumtechnologie werpen straks totaal nieuwe politieke en ethische dilemma’s op.

Hoe is de technologische revolutie de goede kant op te dirigeren? Interessant is het werk van de Venezolaans-Britse econoom Carlota Perez. Haar stelling, waarover ze laatst sprak in NRC: de wereld staat aan de vooravond van een ‘gouden tijdperk’ – mits overheden nú de leiding nemen.

Nadat markten hebben gezorgd voor snelle verspreiding van technologie, moeten overheden in het komende decennium helder richting geven. Ethische kaders stellen, opbrengsten eerlijker verdelen, klimaatopwarming tegengaan. Perez zegt zinnige dingen. Vrij naar de schrijver William Gibson: de toekomst is er al, die is alleen nog niet eerlijk verdeeld.

Politiek leiderschap begint zichtbaar te worden. De nieuwe Europese Commissie toont ambitie met klimaatplannen voor een ‘Green Deal’. Strategisch beleid voor kunstmatige intelligentie is de Europese topprioriteit voor 2020, en terecht. De plannen zijn laat en nog vaag – zeker vergeleken met China – maar de ingeslagen richting lijkt de juiste.

Er zullen zeker ‘zwarte zwanen’ opduiken die voor verrassingen zorgen. Geen transitie zonder pijn. Maar nooit waren de technologische mogelijkheden zo groot om het leven beter te maken. Er is meer te verliezen dan ooit – dat moet de motivatie geven om het hoofd, en de planeet, koel te houden. Laat dus maar komen, die roaring twenties.