Analyse

In Spanje gaat uiterst links voor het eerst regeren

Spaanse politiek Catalaanse separatisten hebben besloten de linkse Spaanse coalitie te steunen. Premier Sánchez vormt zo de meest linkse coalitie in 42 jaar.

Demissionair premier Pedro Sánchez (rechts) en partijleider Pablo Iglesias van Podemos poseren nadat ze een voorlopig regeerakkoord hebben gesloten op 30 december 2019.
Demissionair premier Pedro Sánchez (rechts) en partijleider Pablo Iglesias van Podemos poseren nadat ze een voorlopig regeerakkoord hebben gesloten op 30 december 2019. Foto JuanJo Martin/EPA

Spanje krijgt voor het eerst in de moderne geschiedenis een coalitieregering waarin een uiterst linkse partij plaatsneemt. Pedro Sánchez kan sinds donderdag rekenen op de benodigde gedoogsteun van linkse Catalaanse separatisten (ERC) om als premier leiding te gaan geven aan de progressieve combinatie van zijn partij PSOE en Unidas Podemos. Het is de verwachting dat de sociaal-democraat op dinsdag 7 januari voldoende stemmen in het parlement krijgt om aan zijn tweede termijn te kunnen beginnen.

Het kostte Sánchez veel moeite om na de val van zijn regering in februari vorig jaar aan de macht te blijven. De 47-jarige Madrileen sloot na twee verkiezingen noodgedwongen een pact met het uiterst linkse Unidas Podemos. Maar omdat beide partijen samen over slechts 155 van de 350 zetels beschikken, is steun van anderen in het versplinterde Spaanse politieke landschap nodig. Sánchez is daarbij onder anderen afhankelijk van Baskische en Catalaanse separatisten.

Verrast door progressief akkoord

Nadat Sánchez vriend en vijand verraste door vrijwel onmiddellijk na de verkiezingen van 10 november een progressief regeerakkoord overeen te komen met beoogd vicepremier Pablo Iglesias, kwam de sleutel in handen van de ERC. De progressieve Catalaanse separatisten – wier voormalige leider Oriol Junqueras in oktober 2019 tot dertien jaar cel werd veroordeeld vanwege zijn rol bij het illegaal uitroepen van de republiek Catalonië – zijn na ruim anderhalve maand onderhandelen nu de kingmaker.

Het onderhandelingsproces tussen delegaties van de PSOE en ERC verliep uiterst moeizaam. De separatisten legden verschillende punten op tafel waardoor de Spaanse regering gedwongen zou worden om een dialoog over meer bevoegdheden voor de autonome regio Catalonië af te dwingen. Verder eist ERC dat Junqueras zijn rol als Europarlementariër kan vervullen. De partij voelt zich daarbij gesteund door een recente uitspraak van het Europees Hof van Justitie waarin staat dat Junqueras als pas verkozen Europarlementariër immuniteit genoot. De Spaanse staatsadvocaat ging daarin mee en is van oordeel dat Junqueras zijn plek zou moeten kunnen innemen.

Lees ook ‘Europese uitspraak opsteker voor Catalaanse separatisten’

Het pact tussen PSOE en ERC is op donderdagavond grotendeels bekendgemaakt. Een referendum over afscheiding van Spanje is niet aan de orde. Beide partijen zijn wel overeengekomen dat er een bilateraal overleg komt waarbij eventuele afspraken via een volksraadpleging bevestigd kunnen worden. De partijraad van ERC ging donderdagavond met 96,4 procent van de stemmen akkoord met steun aan de regering.

Hegemonie voorbij

De hegemonie van de conservatieve Volkspartij PP en de sociaal-democraten van de PSOE is voorbij. Met de nieuwe regering van PSOE en Unidas Podemos komt er een definitief einde aan het tweepartijenstelsel dat Spanje sinds de transitie van dictatuur naar democratie in 1978 kende. In de voorbije decennia wisselden rechts en links elkaar steeds af. Podemos-leider Iglesias zal één van de drie vicepremiers onder Sánchez worden. Verder krijgt Unidas Podemos vier ministers onder wie Iglesias op Sociale Zaken.

Lees ook dit profiel van Pablo Iglesias (2015): Gehaaid en ijdel vertolker van de Spaanse onvrede

De partijleiders Sánchez en Iglesias maakten eerder het regeerakkoord onder de titel ‘Een progressieve coalitie, een nieuw akkoord voor Spanje’ al bekend. De voornaamste afspraken gaan over het tegengaan van flexibilisering van de arbeidsmarkt, het invoeren van een extra belasting voor ‘de rijken’, het verhogen van het minimumloon (nu 900 euro), het bevorderen van een gelijke beloning voor mannen en vrouwen, maatregelen voor het tegengaan van seksueel misbruik en het via een dialoog zoeken van een politieke oplossing voor het conflict in Catalonië.

De komende dagen moeten de afspraken in het Spaanse parlement worden geformaliseerd. Zaterdag 4 januari staat een debat over de nieuwe regering op het programma waarna een dag later een eerste stemming zal volgen. Omdat de regering dan niet over de vereiste meerderheid zal beschikken komt er op dinsdag 7 januari een tweede ronde. Dan zal Sánchez met de onthouding van onder anderen ERC meer ja- dan nee-stemmen krijgen.

Met de coalitie tussen PSOE en Unidas Podemos krijgt Spanje de meest linkse regering sinds in 1978 de democratie werd ingevoerd. In Portugal begon sociaal-democraat António Costa vorig jaar aan zijn tweede termijn als premier zodat het hele Iberisch Schiereiland voorlopig door links bestuurd zal blijven.

Correctie (2 januari 2020): In een eerdere versie van dit stuk werd de nieuwe Spaanse coalitie uiterst links genoemd. Dat is veranderd naar een coalitieregering met uiterst links. Update (2 januari 2020, 20.45 uur): Dit stuk is geactualiseerd met informatie over het pact tussen PSOE en ERC.