Ghosn vreesde Japans ‘showproces’

Ontsnapping De spectaculaire vlucht van Carlos Ghosn uit Tokio blijft in mist gehuld. Zijn ontsnapping vestigt de aandacht op het unieke Japanse rechtssysteem.

Het portret van Nissan-topman Carlos Ghosn schittert op een groot reclamebord in een straat in Beiroet. ‘We zijn allemaal Carlos Ghosn.’
Het portret van Nissan-topman Carlos Ghosn schittert op een groot reclamebord in een straat in Beiroet. ‘We zijn allemaal Carlos Ghosn.’ Foto Joseph Eid / AFP

Hoe Carlos Ghosn, de gevallen topman van Nissan, het Japanse rechtssysteem precies is ontglipt, blijft een mysterie. Maandag dook hij op in Libanon, zonder details te geven over hoe hij zijn huisarrest in Tokio is ontvlucht.

The Wall Street Journal meldde dinsdag dat Ghosn door handlangers vanuit zijn huis naar een privévliegtuig naar Istanbul zou zijn gebracht. Daar zou hij zijn overgestapt op een andere vlucht naar Libanon, waar hij zou willen proberen zijn naam te zuiveren. Zijn bondgenoten zouden de ontsnapping wekenlang hebben gepland, meldt de Amerikaanse krant. Zijn vrouw, Carole Ghosn, zou vanuit Beiroet een grote rol hebben gespeeld in het reddingsplan.

De zakenkrant rept niet over het bericht van een Libanese tv-zender dat, bij gebrek aan bevestigde feiten, veel aandacht krijgt: Ghosn zou zijn camerabewaking zijn ontglipt door zich in de doos van een muziekinstrument te verstoppen. Handlangers zouden zich volgens de zender hebben vermomd als een muziekgezelschap dat bij hem een optreden kwam geven.

Wat de tactiek ook is geweest, zijn vlucht spreekt tot de verbeelding. Ghosn werd in november 2018 gearresteerd. Hij was jaren topman van het samenwerkingsverband tussen Renault, Nissan en Mitsubishi, maar wordt inmiddels door Japanse justitie beschuldigd van verschillende fraudegerelateerde misdrijven. Sinds april mocht hij, na miljoenen te hebben betaald, zijn rechtszaak in huisarrest afwachten. Er was 24 uur per dag camerabewaking, hij mocht geen gebruik maken van het internet en zijn vrouw niet ontmoeten.

In Libanon wachtte hem een warm welkom. Het ministerie van Buitenlandse Zaken liet in een verklaring weten dat Ghosn het land „legaal” is binnengekomen en doet de omstandigheden rond zijn vlucht af als „privézaak”. Libanon heeft geen uitleveringsverdrag met Japan en was altijd trots op Ghosn, die er een groot deel van zijn jeugd doorbracht. In 2017 gaf het land een postzegel met zijn portret uit. Het is dus de vraag of de Braziliaans-Frans-Libanese Ghosn, die zegt onschuldig te zijn, ooit in Japan terecht zal staan.

Achterhaald rechtssysteem

Ghosn (65) is niet van plan zich te verbergen als een voortvluchtig crimineel. Integendeel, hij kijkt juist uit naar interviews met journalisten, liet hij weten in een verklaring. Dan zal hij uitleggen waarom hij „ontsnapt is aan onrecht en politieke vervolging” in Japan.

De topman heeft zich geregeld beklaagd over het Japanse rechtssysteem, dat volgens hem de grondrechten van verdachten schendt. Volgens Ghosns advocaten houdt justitie 6.000 bewijsstukken voor hen achter en zou hij dagelijks uren zijn ondervraagd. Of Ghosn inderdaad aan een showproces onderworpen zou worden, of dat hij de unieke kenmerken van het Japanse strafrecht slechts aanhaalt om een martelaarsrol te kunnen claimen, zal nog wel even onduidelijk blijven.

Maar of hij nu schuldig is of niet, Ghosns kritiek wordt breder gedeeld. Juristen en mensenrechtenorganisaties menen dat het Japanse systeem achterhaald is, waardoor de rechten van verdachten onvoldoende zijn gewaarborgd. De kans op vrijspraak is bijvoorbeeld bijzonder klein: 99 procent van de zaken die voorkomen eindigt in een veroordeling.

In 2014 publiceerde oud-rechter Hiroshi Segi het boek Rechtbanken zonder hoop, waarin hij uiteenzette waarom hij geen deel meer wilde uitmaken van de Japanse rechtspraak. Een van de problematische praktijken, schreef hij, is dat openbaar aanklagers en rechters te zeer op één hand zijn. Aanklagers selecteren alleen zaken die zij vrijwel zeker zullen winnen, waardoor rechters minder kritisch naar het bewijs kijken. „Dit buitensporige leunen op het openbaar ministerie werkt gerechtelijke dwalingen in de hand”, aldus Segi.

Gijzeling

Het hoge percentage veroordelingen wordt ook bevorderd door de detentiepraktijk. Verdachten die in voorarrest zitten zonder van een geweldsmisdrijf te worden verdacht, mogen niet op borgtocht vrijkomen. Het komt veel voor dat aanklagers bewust hun aanklachten verspreid uitserveren, om de voorlopige hechtenis steeds opnieuw te kunnen verlengen. Wie bekent, kan makkelijker op borgtocht vrijkomen, legde voormalig openbaar aanklager Nobuo Gohara uit aan de krant Japan Times. Wie niet bekent, „wordt in feite gegijzeld tot hij de aanklagers vertelt wat ze willen horen”.

Door deze ontwikkelingen gaat de zaak-Ghosn niet meer over de vraag of een van de belangrijkste personen van de auto-industrie corrupt is, maar over de vraag of het systeem dat hem zou veroordelen wel deugt. „Als Japan zijn reputatie van zeer ontwikkelde democratie wil waarmaken, moet het zijn strafrechtsysteem moderniseren”, schreef Human Rights Watch na Ghosns arrestatie.