Analyse

Wat deed dat bankstel daar, op de dag dat het vuurwerk je om de oren vloog?

Brandveiligheid Galerijflats zijn niet onveilig, zegt een deskundige na de flatbrand in Arnhem. Een bankstel in de hal kan dat wel zijn.

De flat aan het Gelderseplein in Arnhem waar woensdag een 4-jarige jongen en zijn vader omkwamen door de rookontwikkeling ten gevolgde van de brand.
De flat aan het Gelderseplein in Arnhem waar woensdag een 4-jarige jongen en zijn vader omkwamen door de rookontwikkeling ten gevolgde van de brand. Foto persbureau Heitink

Trappen, leuningen, deuren: de materialen van een trappenhuis zijn brandbestendig. Maar duikt daar iets op dat wél in brand vliegt, dan heeft de rook vrij spel.

En daar ging het fout, in de flat aan het Gelderseplein in Arnhem, waar op nieuwjaarsnacht een vader en een zoon omkwamen. De moeder en dochter van het gezin liggen in het ziekenhuis. Donderdag wees de politie een bankstel aan als de oorzaak van de brand. Een dag eerder waren twee jonge flatbewoners aangehouden op verdenking van brandstichting. Ze zouden de bank met vuurwerk in brand hebben gestoken.

Flatbewoners hadden al voor middernacht de twee afgedankte delen van een loungebank in het halletje zien staan. Net zoals ze de pubers hadden gezien die op Oudejaarsdag met vuurwerk en vuurtjes voor de deur in de weer waren.

De bewoners hebben vragen: wat deed dat bankstel daar, op een dag dat het vuurwerk je om de oren vliegt? En waarom was er geen beter vluchtplan, met een nooduitgang die níet langs het trappenhuis liep?

Lees ook: Eenmaal in de lift kon het Arnhemse gezin geen kant meer op

Voor het gezin van vier dat op het verkeerde moment in de lift stapte, had een vluchtroute geen redding geboden. De brand schakelde de stroom uit en zette de liftschacht vol rook. Pas nadat de brandweer het vuur op de onderste verdiepingen had gedoofd, werd het gezin buiten bewustzijn in de lift aangetroffen.

Het had, denken flatbewoners, nog erger kunnen aflopen. Dat hun flat aan alle voorschriften voldeed, zoals directeur Eric Angenent van wooncoöperatie Vivare direct benadrukte, stelt hen niet gerust.

De Onderzoeksraad voor Veiligheid opende donderdag een verkennend onderzoek naar de flatbrand. „Voordat we met een volwaardig onderzoek beginnen, willen we altijd weten wat de veiligheidswinst is”, zegt een woordvoerder. „Woningbranden zitten daar niet heel vaak tussen, maar deze heeft toch wel onze aandacht getrokken.”

Flats zoals die aan het Arnhemse Gelderseplein staan overal. Sobere stadsflats uit de jaren zestig, gebouwd om onderdak te bieden aan lage- en middeninkomensgezinnen. Lange gangen, met ruime gezinswoningen en in het midden een halletje waarop de liftkoker en het trappenhuis uitkomen. De trappen aan de buitenkant lopen dood bij de volgende verdieping. Op de eerste verdieping is helemaal geen buitentrap te vinden.

Dat houdt insluipers buiten en vergroot het overzicht, was bij de bouw de gedachte. Om die reden liet corporatiedirecteur Angenent de vluchtroutes ook niet veranderen bij een recente renovatie. En om diezelfde reden wil hij niet zomaar toezeggen dat er nu alsnog extra nooduitgangen in het gebouw komen. „Dan komt de sociale veiligheid weer in het geding.”

Zeven auto’s in brand

Een klein etmaal na de brand in Arnhem moest de brandweer in Den Haag met een hoogwerker uitrukken om tientallen bewoners uit een appartementencomplex te bevrijden. Onder hun woningen waren zeven auto’s in brand gevlogen, vermoedelijk ook door brandstichting. Een aantal bewoners werd met ademhalingsklachten in het ziekenhuis opgenomen.

Eén trappenhuis als nooduitgang voor tientallen appartementen, is dat een risico? „Met dit type flats is niets mis”, zegt emeritus-hoogleraar veiligheidskunde Ben Ale. „Het is bij zo’n brand ook helemaal niet nodig dat alle bewoners een noodtrap nemen. Naar omstandigheden ging het hier goed.”

Kijk dan naar dat afgedankte bankstel dat de oorzaak is geweest, zegt Ale. „Maar ook dat ligt lastig. Je mag het daar al niet neerzetten, maar zoiets wordt nu vaak nog oogluikend toegestaan. Voor de gezelligheid, om iemand ermee te helpen.”

Flatbewoners vertelden deze week dat zij al voor oudejaarsnacht bij Vivare hadden geklaagd over de bank – ‘gratis af te halen’ – die in het halletje stond, juist vanwege het brandgevaar. Zij noemen de „strenge” huismeester van de flat aan de overkant: die duikt er bovenop als er iets in het halletje rondslingert.

Voor een huismeester is in zijn flats geen plek meer, erkent directeur Angenent. Die heeft plaats gemaakt voor buurtbeheerders en klantconsulenten. Zij hadden de eigenaar van het bankje wel aangesproken, maar grepen niet in. „Achteraf kun je inderdaad zeggen: daar hadden we strakker op moeten zijn”, zegt Angenent. „Maar dat is moeilijk, zeker als iemand met zo’n bank de buren wil helpen. Moet je dan straalhard optreden tegen al het goede?”