Reportage

Dokter Qasswara geneest in heel Indonesië per smartphone

Gezondheidszorg in Indonesië Artsen verdienen er wat mee bij en voor patiënten biedt de razendsnel groeiende app Halodoc in Indonesië de broodnodige toegang tot zorg.

Artsen van Halodoc in gesprek met patiënten, op het kantoo van het bedrijf in Jakarta.
Artsen van Halodoc in gesprek met patiënten, op het kantoo van het bedrijf in Jakarta. Foto Bloomberg

Neem de oudere man die pijn had op de borst, zijn kinderen waren bang dat hij een hartaanval had. Of het meisje met een geïnfecteerde wond op haar arm waarvan ze niet goed wist wat ze ermee aan moest. Of de jonge moeder, in paniek, met een baby met hoge koorts.

Dit zijn maar een paar voorbeelden van patiënten die huisarts Edsel Qasswara heeft geholpen zónder dat ze ooit bij hem op het spreekuur kwamen. Hij stond ze te woord met zijn smartphone.

Edsel Qasswara werkt als huisarts in een ziekenhuis in de Indonesische hoofdstad Jakarta, en na zijn gewone werkdag logt hij in bij de applicatie Halodoc. Veel patiënten beginnen zo hun chat met hem: Halo doc, hallo dok.

Van negen tot twaalf uur ’s avonds is Qassware online. Meestal helpt hij tussen de twintig en dertig patiënten. „Ze komen uit het hele land, van Atjeh tot de Molukken.” Het grootste deel, hij schat wel 90 procent, gaat via de chat. Maar als patiënten willen videobellen kan dat ook. Hij lacht: dan draagt hij zijn witte jas, met eronder een joggingbroek. Voor hem is werken voor Halodoc een fijne extra aanvulling op zijn inkomen.

Artsen op de wachtlijst

Telehealth, zorg op afstand, is groot aan het worden in Indonesië. Halodoc is een van de applicaties die het snelst groeit. Meer dan acht miljoen Indonesiërs maken maandelijks gebruik van de app. Er staan 20.000 artsen bij Halodoc gereg

istreerd en ruim 1.300 apotheken zijn aangesloten. De applicatie is zo populair dat er een wachttijd is voor nieuwe artsen die willen meedoen.

De halodoc-app.

Halodoc wil de toegang tot gezondheidszorg verbeteren en dat slaat aan in Indonesië, juist omdat voor veel inwoners zorg slecht te krijgen is. Er is een tekort aan artsen. Volgens de laatste cijfers van de Wereldgezondheidsorganisatie telt het land 3,77 artsen op elke 10.000 inwoners. Ter vergelijking, in Nederland zijn dat er ruim 35, buurland Maleisië heeft er 15 en Singapore telt 23 dokters per 10.000 mensen.

In Indonesië zijn de artsen ook nog eens heel ongelijk verdeeld. In Papoea of Kalimantan zijn veel minder artsen dan op Java. Volgens data van Halodoc zelf woont een groot deel van hun artsen in grotere steden als Jakarta en Surabaya, maar woont 70 procent van de gebruikers buiten die steden.

Hoge drempel om naar dokter te gaan

Voor Indonesiërs ligt de drempel hoger om naar de dokter of het ziekenhuis te gaan dan in westerse landen, vertelt dokter Edsel Qasswara. „Ze denken dat ze het niet kunnen betalen, vinden dat het te veel tijd kost en er kleeft nog steeds een stigma aan.” Ze lossen hun problemen liever zelf op, op de traditionele manier met kruidendrankjes of met alternatieve behandelingen. „Naar de dokter ga je pas als je écht heel ziek bent. Ze zien het als teken dat je het niet meer aan kunt.”

Dit is precies de analyse die bestuursvoorzitter Jonathan Sudharta ook maakt. Hij richtte Halodoc op in 2016. Behalve dat de applicatie de feitelijke toegang tot zorg verbetert, ziet hij in hun data dat patiënten Halodoc ook voor onderwerpen gebruiken die taboe zijn in Indonesië. De afgelopen twee, drie maanden waren somberheid en depressieve klachten de meest voorkomende redenen waarvoor patiënten een arts bij Halodoc raadpleegden, maakt Sudharta op uit de gesprekken die hij met artsen voert.

„Indonesiërs geven niet graag toe dat ze depressieve gedachten hebben. Anderen zullen vast zeggen dat je gek bent”, zegt Jonathan Sudharta. Sommige van die patiënten nemen wel dertig keer per maand contact met een dokter op, omdat ze last hebben van somberheid of angsten. „Dat is dus elke dag!”

Verder komen vragen over griep, verkoudheid, diarree en allergieën het vaakst voor. Veel gedetailleerdere informatie heeft Sudharta niet, omdat naar zijn zeggen Halodoc de gesprekken tussen arts en patiënt niet kan inzien. Halodoc genereert ook geen data om die aan derden te verkopen, zegt hij.

Voor zo ongeveer alle technologische start ups geldt dat ze de eerste jaren geen winst maken. Dat gaat ook op voor Halodoc. Aan de ene kant is zijn bedrijf zeker te vergelijken met vervoer-apps als Uber of Grab in Zuidoost-Azië, zegt Sudharta. Ook Halodoc heeft volume nodig, dus een groot aantal gebruikers, om te kunnen overleven. Dus geven ze kortingen en zelfs gratis consulten weg, om zoveel mogelijk mensen met hun app vertrouwd te maken. Normaal gesproken kost een consult met een huisarts 50.000 roepia, zo’n 3,5 euro.

Net als in taxi-apps kun je in Halodoc beoordelingen geven. Onder de fotootjes van de artsen staan hun ratings: een duimpje omhoog met een percentage erbij.

Interessant voor verzekeraars

Tegelijk is de toegang tot gezondheidszorg van een andere orde dan de vraag of je taxi op tijd komt voorrijden, zegt Sudharta ook. „Wij verlenen in de eerste plaats zorg en daarna pas willen we geld verdienen. Het is een grijs gebied, maar voor ons is dat de volgorde.” Sociaal ondernemerschap, noemt hij het.

Investeerders vinden die benadering interessant. Grote verzekeraars Allianz en Prudential staken dit jaar geld in Halodoc, al wilden ze niet bekend maken hoeveel precies.

Sudharta kreeg ook aanbiedingen van farmaceutische bedrijven, maar hij wil hun geld alleen als hij een samenwerking met meerdere farmaceuten tegelijk kan aangaan, zegt hij, omdat anders een zweem van afhankelijkheid ontstaat. Natuurlijk is de Indonesische markt een groeimarkt voor hen, zegt hij ook: hoe meer inwoners betere toegang tot zorg krijgen, hoe meer medicijnen er te verkopen zijn.

De toegang tot de gezondheidszorg verbetert de afgelopen jaren in Indonesië, door apps als Halodoc en vooral door de nationale zorgverzekering die in 2014 is ingevoerd. Alleen is de kwaliteit van die zorg nog altijd een probleem.

Het land is aan de ene kant nog steeds bezig om overdraagbare ziekten als tuberculose tegen te gaan en aan de andere kant komen welvaartsziekten als diabetes en hart- en vaatziekten steeds vaker voor. Voorlichting over een gezonde levensstijl ontbreekt, zegt huisarts Edsel Qasswara: „Voorlichting over goede hygiëne en gezond eten ontbreekt hier. Dat is de echte uitdaging.”