Opinie

Voor Trump is een Jood iemand die Netanyahu steunt

Met een presidentieel decreet tegen antisemitisme probeert Trump kritiek op Israël te smoren, schrijft . Maar wat Joods of antisemitisch is, is een eindeloze bron van verwarring.
Chassidische Joden in Monsey in de staat New York laten zich op straat zien na een aanslag waarbij vijf Joden gewond raakten.
Chassidische Joden in Monsey in de staat New York laten zich op straat zien na een aanslag waarbij vijf Joden gewond raakten. Foto Peter Foley/EPA

President Trump maakt zich zorgen over antisemitisme in de VS. Hij constateert dit fenomeen niet zozeer onder neo-nazi’s die de straat opgaan met leuzen tegen Joden en andere minderheden die het witte ras zouden bedreigen met ‘omvolking’. Daaronder bevinden zich volgens de president juist heel „fatsoenlijke mensen”. Nee, het probleem ligt bij Amerikaanse universiteiten waar studenten actie voeren voor de Palestijnen en pleiten voor een boycot tegen Israël.

Trump heeft daarom half december per decreet besloten om overheidsgeld te onthouden aan onderwijsinstellingen waar niet voldoende zou worden gestreden tegen antisemitisme. Joden worden in dit decreet gezien als een groep die wordt gediscrimineerd op grond van ras en nationaliteit. Dit laatste impliceert dat elke aantijging tegen Israël neerkomt op antisemitisme.

Er zijn natuurlijk evenveel vormen van antisemitisme als er interpretaties zijn van het Jodendom. Trump en zijn aanhangers fulmineren graag tegen sinistere netwerken van ontwortelde internationale bankiers die de belangen van het ‘normale, degelijke, brave’ volk ondermijnen. Vooral als dergelijke tirades gepaard gaan met afbeeldingen van George Soros, de rijke filantroop die zich inzet voor progressieve doelen, is het duidelijk dat het hier gaat om een bekend vooroordeel. In Hongarije, het geboorteland van de Joodse Soros, zijn campagnes tegen hem als staatsvijand van het Orbanregime ontegenzeggelijk antisemitisch.

Complottheoriën over sinistere Joodse invloed zijn al oud. De Protocollen van de wijzen van Zion, een Russische vervalsing uit 1909, verbreidde het idee van een samenzwering van Joodse bankiers die overal heimelijk aan de touwtjes trekken om de wereld te overheersen. Een van de bekendste figuren die hier volledig mee instemde was de Amerikaanse automagnaat Henry Ford.

Antizionisme als antisemitisme

Het bestaan van extreem antizionisme als een vorm van antisemitisme bestaat minder lang. Israël genoot aanvankelijk een goede naam onder linkse Europeanen en Amerikanen, omdat de staat voornamelijk gevestigd was door socialisten. De linkse opinie keerde zich pas echt tegen Israël na de Zesdaagse Oorlog in 1967, toen Arabische gebieden door Israël werden bezet. Israël kreeg daardoor steeds meer het imago van een koloniale apartheidsstaat.

Wat men ook mag vinden van Israël, het is waar dat bezetting, zoals meestal gebeurt als mensen onder de duim worden gehouden door militair gezag, onherroepelijk leidt tot onderdrukking. Je hoeft daarom geen antisemiet te zijn om op te komen voor Palestijnse rechten en Israël te kritiseren, op universiteiten of waar dan ook. Maar het is ook een feit dat extreme vormen van antizionisme over kunnen lopen in antisemitisme. De vraag is wanneer die grens wordt overschreden.

Lees ook: Achter deze definitie kan antisemiet zich niet verschuilen

Sommigen beweren dat het antisemitisch is om te vinden dat Joden geen recht hebben op een eigen land. Misschien. Zeker is dat bepaalde mensen, vooral in linkse kringen, zo geobsedeerd raken door Israël dat zij de Joodse staat zien als het grootste kwaad in de wereld. Rechtse antisemieten waren vanouds geneigd om de VS met Joden te vereenzelvigen als de bronnen van boosaardig kapitalisme. Linkse antisemieten hebben deze traditie voortgezet door anti-Amerikanisme te koppelen aan een diepe en onredelijke haat voor Israël.

Israël en de Grote Satan Amerika zijn symbool geworden van het schandelijke Westerse imperialisme. Meer dan dat: het idee van Joodse geldschieters die achter de schermen de wereld beheersen bestaat ook bij links. De Britse Labour Partij heeft hier mee te kampen, een probleem waar Jeremy Corbyn nooit is uitgekomen, tot grote schade van hem en zijn partij.

Wie is er Jood?

Kortom, antizionisme kan overgaan in antisemitisme. Maar niet elke criticus van Israël is antizionist, en niet alle antizionisten zijn antisemiet. Veel hangt af van hoe men de Joodse identiteit definieert – een eindeloze bron van verwarring. Volgens de Joodse Wet, de Halacha, is iemand met een Joodse moeder, of die zich tot het Jodendom heeft bekeerd, per definitie Joods. Zo denken orthodoxe Joden er over het algemeen over. Maar de vrijzinniger liberale Joden niet. Zij menen dat die identiteit ook via de vader kan worden doorgegeven.

Hier staat tegenover dat orthodoxe Joden iemand die zich tot een ander geloof bekeert nog steeds als Joods beschouwen, maar de liberalen doen dat niet. De Wet op Terugkeer (naar het Beloofde Land) geeft „iedere Jood” het recht om in Israël te immigreren. Na 1970 is het zelfs mogelijk geworden voor iemand met slechts één Joodse grootouder om naar Israël te verhuizen. Maar wie als Jood mag gelden, wordt in die wet in het midden gelaten.

De rassenwetten van Neurenberg, in 1935 door de nazi’s ontworpen, onderkennen nauwkeurige gradaties van ‘volle’ Joden (vier grootouders) en Mischlingen met een of twee Joodse grootouders. Voor deze verschillende categorieën golden verschillende maten van repressie. ‘Gemengde’ Joden mochten over het algemeen hun Duitse nationaliteit behouden. Volle Joden uiteraard niet.

De hele kwestie is zo hopeloos ingewikkeld dat Amos Oz, de Israëlische schrijver, besloot het maar als volgt te omschrijven: „Wie is een Jood? Wel, iedereen die zo dwaas is om zich Joods te noemen is een Jood.”

Duld ook extreme opinies

Hoe dan ook, de definitie van Joden als nationaliteit, zoals in het decreet van Trump om antisemitisme te bestrijden, is op zijn zachtst gesteld problematisch. De enige staat die pretendeert alle Joden te vertegenwoordigen is Israël. Maar niet alle Joden vereenzelvigen zich met Israël. Sommigen hebben er zelfs een uitgesproken hekel aan. In de ogen van het huidige bewind in Israël, en wellicht ook Trump, zijn dit landverraders. ‘Goede’ Joden zijn vóór Netanyahu (en Trump natuurlijk), ‘slechte’ Joden niet. Deze opvatting strookt allerminst met de Halacha, noch met het idee van burgerschap in een liberale democratie.

Joden zien als een apart ras is even problematisch. Er zijn Jemenitische Joden, Russische Joden, Marokkaanse Joden, Ethiopische Joden, zelfs Zweedse Joden, en zij zijn onmogelijk te vangen onder één etnische noemer. Volgens Hitler waren Joden een ras, maar het is niet nodig om zijn voorbeeld te volgen.

Het is een mooi streven om racisme te bestrijden. Maar het is denk ik verkeerd om speciaal een decreet uit te vaardigen over antisemitisme, vooral als dit zo nauw samenhangt met meningen over Israël. Extreem antizionisme is een plaag. Maar dergelijke opinies moeten worden geduld, zolang zij niet gepaard gaan met geweld. Om officieel mensen met storende meningen de mond te snoeren druist in tegen de Amerikaanse grondwet die vrijheid van meningsuiting garandeert. Maar dit is helaas niet de enige aanwijzing dat de huidige president van Amerika weinig op heeft met de grondwettelijke principes van zijn land.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.