Recensie

Recensie Beeldende kunst

‘Lost in translation’ is een wat wisselvallige expositie over verloren zielen

Expositie Het thema van ‘Lost in translation’ in De Warande in Turnhout is urgent: verloren zielen, de ‘anderen’, vluchtelingen, migranten. Soms lukt het helaas niet om te ontkomen aan stereotypering.

Fadi al-Hamwi, Sugar Forever, 2019: een esthetische, veelgelaagde installatie met performance waar alles draait om, jawel, suiker.
Fadi al-Hamwi, Sugar Forever, 2019: een esthetische, veelgelaagde installatie met performance waar alles draait om, jawel, suiker. Foto We Document Art

Het is onmogelijk om op de internationale groepstentoonstelling Lost in Translation – nu in de Warande in Turnhout – niet te denken aan goedbedoelende mensen die langzaam vermalen raken in systemen en regels, aan de dakloze bijvoorbeeld die wordt opgepakt en daardoor in grotere problemen raakt. Want deze tentoonstelling, met een titel die onterecht ontleend is aan Sofia Coppola’s gelijknamige filmhuishit uit 2003, gaat bijna expliciet over verloren zielen, over de ‘anderen’, vluchtelingen, migranten en hoe zij moeten overleven.

Dit op zich urgente thema is helaas uitgewerkt in een grote, maar kwalitatief wankelmoedige tentoonstelling. Van de twintig internationale kunstenaars presenteert een aantal vrij eendimensionale werken. De Nederlandse Joost Conijn (1971) bijvoorbeeld doet in de videofilm Good Evening to the people living in the camp (uit 2018) een poging om met de camera het leven in een vluchtelingenkamp – en de tocht naar een grens – te registreren, maar ontkomt niet aan de stereotypering die hij juist zo graag wil ondergraven. De Palestijnse Mona Hatoum (1952), die in het verleden prachtig werk heeft gemaakt over de ambivalente zeggingskracht van de Arabische taal, is in Turnhout aanwezig met een hopeloos gratuite spiegel waarin de tekst ‘You are still here’ is gegraveerd. En de van oorsprong Syrische Nisrine Boukhari gebruikt de volvette symboliek van de versplinterde spiegel om de identiteit aan te duiden van iemand die uit zijn vaderland is gevlucht en moet opgroeien in den vreemde.

Uitzicht uit de moskee

De weinig scherpe keuze van kunstwerken door de drie verantwoordelijke curatoren laat onverlet dat er ook een aantal goede werken te zien is in Turnhout. De aan de Haagse kunstacademie opgeleide maar in Zwitserland opgegroeide fotograaf Marwan Bassiouni (1985) – met een Italiaans-Amerikaanse moeder en een Egyptische vader een mengelmoesje van nationaliteiten – toont in zijn bekroonde fotoserie New Dutch Views (2018-2019) uitzichten vanuit rijk gedecoreerde Nederlandse moskeeën op het Nederlandse straat- en buitenwijkleven: buiten is het doorsnee, grauw en gortdroog, binnen heerst geometrische kleurigheid.

De installatiekunstenaar Fadi al-Hamwi (1966) is geboren in Damascus maar leeft en werkt in Berlijn. Zijn Sugar Forever (2019) is een super esthetische, veelgelaagde installatie met performance waar alles draait om, jawel, suiker. Sugar Forever toont een minimalistische rangschikking van Ytong-blokken – de blokken waar u de resten van op het journaal ziet na een bombardement in Mosul en Aleppo. Maar nu zijn die blokken door de kunstenaar geperst van suiker. Suiker, omdat in de vroege Middeleeuwen de Arabieren dat via hun handelsroutes vanuit India naar Europa brachten. Suiker, omdat het een keihard én kwetsbaar materiaal is. En suiker, omdat dat – in contact gebracht met vloeistof – oplost zonder een zichtbaar spoor achter te laten.

De Brit William Cobbing (1974) toont twee schitterende videoloops. In The Kiss (2017) en Long Distance (2018) banen twee mensen zich een weg naar elkaar toe: hoofden, handen, neuzen, mond – alles wordt en is bedekt met een reusachtig aangroeiend gezwel van klodderige klei en water. Geur verdwijnt, uiterlijk verdwijnt, en uiteindelijk verdwijnt ook de taal. Wat overblijft is dit: een beeld van twee wezens die elkaar nooit kunnen bereiken en letterlijk verdwalen in de taal waarmee ze contact proberen te maken.