Opinie

Dit was het decennium van het protest

De jaren 10

Het spandoek is terug. De jaren 10 lieten een heropleving zien van het protest: niet alleen op sociale media, maar óók in de fysieke wereld, met alles wat daarbij hoort qua outfits, borden en andere vehikels.

Tien jaar geleden leek het daar niet op. De kredietcrisis was anderhalf jaar oud en had nog niet tot veel rumoer geleid. Media constateerden dat de moderne mens liever achter de computer protesteert dan met zijn strijdmakkers de straat op te gaan.

Een jaar later kwam de halve Arabische wereld in opstand en stonden van Wall Street tot Beursplein de straten vol met tentjes. Vaak bleef vaag wat de Occupy-demonstranten precies wilden, maar dat het hier geen apathische bankzitters betrof was duidelijk. In sommige steden overleefden de tentjes zelfs de winter.

Activisme werd in de jaren 10 weer iets om trots op te zijn. In 2013 riepen feministen de vierde feministische golf uit, die veel gebruik maakt van sociale media. Dit nieuwe feminisme werd breder verspreid toen in oktober 2017 #MeToo losbarstte. Parallel hieraan ontwikkelde zich de internationale beweging tegen racisme, die zich in Nederland onder meer concentreerde op de figuur van Zwarte Piet.

Intussen bleek de nieuwe politieke betrokkenheid niet voorbehouden aan links. In Frankrijk steeg sinds 2010 het aantal deelnemers aan de jaarlijkse demonstratie tegen abortus: van 15.000 in 2009 tot 50.000 in 2017. In Duitsland leidde de toelating van een miljoen vluchtelingen in 2015 tot de opkomst van Pegida, dat op zijn hoogtepunt 25.000 mensen op de been bracht. In Nederland wisten GeenPeil, Burgercomité EU en Forum voor Democratie in 2016 burgers te mobiliseren tegen het EU-verdrag met Oekraïne – een voorbode voor het politieke succes van Thierry Baudet.

En dan had je nog de ‘gele hesjes’ (2018), die lieten zien dat onvrede en protest geen duidelijke politieke kleur hoeven te hebben.

2019 vormde, in elk geval in Nederland, de apotheose van dit protestdecennium: boeren, bouwers, leraren, zorgpersoneel en klimaatactivisten staakten en/of gingen de straat op. Vooral de plotselinge en massale opkomst van de laatste groep is opvallend: de vorige golf protesten voor het klimaat dateert van rond de eeuwwisseling. Ook opvallend is dat juist de jongeren voorop lopen; tien jaar eerder werd hun nog apathie verweten.

De protesten van de jaren 10 maken duidelijk dat het politieke terug is in ons leven. Dat is positief: een democratie heeft betrokken deelnemers nodig. En wie protesteert, heeft kennelijk hoop op verandering – dat is beter dan defaitisme.

Maar het nieuwe protest heeft ook een bezwaarlijke kant. Uit onderzoek blijkt dat burgers zich in sterke mate zijn gaan identificeren met hun politieke positie. Dit betekent dat een mening niet meer zomaar een mening is, maar onthult wie de meninghebbende ten diepste is. Dat maakt discussies met andersdenkenden er niet gemakkelijker op; sterker nog, steeds vaker worden die discussies helemaal gemeden.

Natuurlijk, een demonstrant of activist heeft overtuiging nodig. Nuance doet het niet goed op een spandoek. Maar er is ook nog een wereld naast de barricaden – en daar moet het gesprek worden gevoerd.