Opinie

Verloedering holt democratie en samenwerking uit

impeachment

Commentaar

Woensdag 18 december 2019 zal zeker de geschiedenisboeken halen. Het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden nam in een impeachment-onderzoek moties aan waarin president Donald Trump ervan wordt beschuldigd dat hij zijn ambt heeft misbruikt en het Congres heeft tegengewerkt.

Impeachment is het zwaarste instrument uit het parlementaire arsenaal van de VS. Alleen Andrew Johnson (1868) en Bill Clinton (1999) gingen Trump voor. Richard Nixon trad in 1974 af toen er een impeachment dreigde.

Het was dus een opzienbarend moment – maar de opwinding bleef beperkt. In Nederland trokken Ridouan Taghi en de boeren meer aandacht. Het hielp niet dat de uitslag van de stemming al bij voorbaat vaststond omdat de Democraten in het Huis een meerderheid hebben. De Senaat moet nu in een soort afzettingsrechtszaak oordelen over de aanklacht uit het Huis. Daar hebben de Republikeinen een meerderheid en daarmee is ook die uitkomst voorspelbaar. Bovendien lijkt het vermogen om verontwaardigd te raken over Trump af te nemen. We weten het nu wel.

Toch is dit niet het moment om blasé te worden. Het is zorgwekkend dat de grootste crisis in de belangrijkste democratie slechts hier en daar leidt tot een opgetrokken wenkbrauw, maar voor velen opgaat in de permanente stroom aan nieuwtjes die als muzak het dagelijks leven vult. Een democratisch systeem wordt op een moment als dit aan een stresstest onderworpen. De uitkomst van die test is van belang voor iedereen die hecht aan democratie. De VS zijn nu eenmaal een van de ‘voorbeeld-democratieën’, een inspiratiebron voor onderdrukten elders.

Met Trump deed in de Amerikaanse politiek en in de omgang tussen de VS en andere staten een nieuwe mate van verloedering zijn intrede. Trump schoffeert journalisten en probeert tegenstanders te kwetsen. Hij regeert in eigen land het liefst alsof hij zich alles kan permitteren. Hij geeft geen openheid over zijn financiën. Hij snapt niet waarom je een topconferentie niet in je eigen resort organiseert.

In zijn buitenlandbeleid zet Trump tegenspelers én bondgenoten onder druk met sancties en financiële eisen. Alleen winst op korte termijn telt. Het langetermijnrendement op investeringen in bevriende staten ziet hij niet. De VS, redeneert hij, kunnen het alleen af.

In de impeachment-hoorzittingen bleek bovendien dat hij er geen probleem mee heeft een ander land te chanteren voor persoonlijk gewin. Trump en zijn medewerkers hebben geprobeerd de Oekraïense president Zelensky zover te krijgen dat hij een onderzoek liet openen naar Trumps Democratische tegenspeler Joe Biden.

Het impeachmentproces is een politiek vraagstuk in een volstrekt gepolariseerd politiek landschap. De Democraten namen een groot risico: impeachment maakt het voor Trump eenvoudiger zichzelf af te schilderen als het slachtoffer van een verdorven tegenstander die hem zijn presidentschap niet gunt. Toch is het goed dat een poging wordt gedaan de verloedering aan het licht te brengen. Ook al blijft Trump in zijn ambt, de Amerikaanse democratie is beter af met impeachment dan zonder.

Machtsmisbruik, corruptie, onduidelijke belangen en duistere relaties hollen een democratie uit en belasten de verhoudingen met die democratie. De manier waarop de VS omgaan met een president die zich maar niet wil houden aan de grenzen en plichten van zijn ambt verdient daarom overal aandacht.