Foto Sabah Arar/AFP, Stringer/EPA, Mohammed Saber/EPA, Jerome Favre/EPA, Ahmad Al-Rubaye/AFP, Mahmoud Zayyat/AFP,

Het jaar in beeld

Van protesten tot klimaat, redacteuren kozen hun foto van het jaar.

Het beeld van het jaar was voor mij een betoger met een masker. Welke betoger? Dat doet er niet toe. Het kon een man zijn, of een vrouw. Waarschijnlijk jong, zeker boos.

Op straat gezien in Hongkong, Barcelona, Bagdad, Parijs, Beiroet, Santiago in Chili, of ergens anders – er werd véél gedemonstreerd dit jaar. De bronnen van woede liepen uiteen. Corrupte regeringen, onvrijheid, groeiende sociale ongelijkheid, betwiste onafhankelijkheid.

Mij trof wat ze deelden: dat masker. En vooral dat ene, het Guy Fawkesmasker. Wit, brede kaak, blosjes op de wangen, zwarte snorlijn. Over de hele wereld te krijgen voor een klein prijsje.

De Amerikaanse illustrator David Lloyd ontwierp het voor de film V for Vendetta uit 2005. Die was weer gebaseerd op de gelijknamige striproman uit 1982 – waarvan Lloyd een van de auteurs was.

In boek en film draagt rebel ‘V’ het masker als een historisch citaat. Het verwijst naar de Engelse militair Guy Fawkes die in 1605 deelnam aan een samenzwering om het parlement in Londen op te blazen. V verschilt van Fawkes omdat hij wél wint.

Na 2005 begon het Guy Fawkesmasker aan een opmars in de echte wereld. Eerst bij hackers, later bij de Occupy-beweging. Geleidelijk volgden andere betogers.

Lloyd zag het masker als symbool voor de opstand van de rebel tegen tirannie. Maar met de wereldwijde verspreiding krijgt het Guy Fawkesmasker stilaan een andere betekenis.

Demonstranten in Catalonië hadden niets te maken met het verzet in Hongkong, maar ze kopieerden elkaar bewust. Ook demonstranten kunnen citeren.

Zo maken ze duidelijk dat hun masker voor meer staat. Wie ermee op straat gaat, zegt: ik weet dat ik gefilmd word. Maar ik zwijg niet. Het masker maakt mij ongrijpbaar, en daarom vrij – om te spreken.

Dit is óók de opstand van het individu dat zich bedreigd weet door alomtegenwoordige volgbaarheid. Een schild tegen de macht die technologie gebruikt tegen het individu.

In Nederland werd dit jaar ook veel gedemonstreerd – maar zonder masker. Gelukkig. Democratie is ook de veiligheid om je uit te spreken, onder eigen naam. Herkenbaar zijn mag geen gevaar beteken.

Maar de bedreiging van die vrijheid komt niet alleen van een controlebeluste overheid. Columnisten en andere mensen die zich uitspreken krijgen bijvoorbeeld meer te maken met bedreigingen – vaak anoniem via sociale media, soms in grote aantallen.

Bovendien groeit het besef van individuele kwetsbaarheid in het algemeen, omdat alles wat van je geregistreerd wordt ergens online blijft. In de journalistiek merk je het. Mensen die niet op de foto willen, of niet met achternaam geciteerd worden, ‘uit overwegingen van privacy’. Begrijpelijk, maar ook een veeg teken over het vertrouwen in de toekomst van individuele vrijheid.

Gelukkig staan er hier en daar nog mensen op de foto’s van het jaar die redacteuren en medewerkers van NRC in deze fotospecial 2019 hebben gekozen.

René Moerland, Hoofdredacteur

Foto Remko de Waal/ANP

342 containers overboord4 januari 2019, Schiermonnikoog
 
In de nacht van 1 op 2 januari van dit jaar, verloor het containerschip MSC Zoe ten noorden van de Friese Waddeneilanden een aantal containers. Ik werd wakker met de krakende Radio 1-stem van Jurgen van den Berg: „Acht volle containers van schip gevallen.” Maar de berichtgeving werd bijgesteld. Uiteindelijk bleken er 342 (!) containers van het rampschip geduikeld te zijn. Uit onderzoek van tv-programma Zembla bleek in oktober dat het schip net voor het ongeluk de bodem van de Waddenzee raakte. Schoenen, kledingstukken en bussen deodorant spoelden aan op de stranden. Maar ook gevaarlijke stoffen als organische peroxide in poedervorm én plastickorrels belandden op de uitgestrekte kuststroken. Die korrels liggen er nu nog steeds. Op het uitgestrekte strand van Schiermonnikoog vindt boswachter Cynthia Borras nog dagelijks braakballen van meeuwen met plastic erin. Borras vertelde me in november dat dit voor veel vis- en vogelsoorten fataal kan zijn. Hoewel de rederij gezegd heeft de schade te vergoeden, is er nog niets betaald.
 
Jan van Poppel, Medewerker Binnenland

Foto Baz Ratner/Reuters

Doodsangst in Nairobi15 januari 2019, Nairobi, Kenia
 
Een agent ontfermt zich over burgers tijdens een aanval van de terreurgroep Al-Shabaab op een gebouwencomplex in Nairobi. Op 15 januari werden in het zakendistrict van de Keniaanse hoofdstad meerdere auto’s tot ontploffing gebracht. De jihadisten namen gedurende bijna 24 uur het Dusit-hotel over. Er kwamen meer dan twintig mensen om. Met dergelijke ‘spectaculaire’ aanslagen consolideert Shabaab zijn reputatie van bruutheid. De boodschap: de organisatie controleert dan wel geen grondgebied meer in het naburige Somalië, maar de maatschappelijke orde blijft kwetsbaar. Die ontwrichting en doodsangst tekenen zich af op de gezichten in deze foto.
 
Lisa Dupuy, Medewerker Buitenland

Foto Mauro Pimentel

Het was bekend dat de dam zwak was30 januari 2019, Brumadinho, Brazilië
 
Het had niet hoeven gebeuren. Dat is de conclusie na de dambreuk op 25 januari bij een ijzerertsmijn in de staat Minas Gerais in het zuidoosten van Brazilië. Ongeveer driehonderd mensen werden opgeslokt door een stroom vergiftigde modder. Het verantwoordelijke mijnbouwbedrijf Vale, de grootste ijzerertsproducent ter wereld, wist dat de dam zwak was. Toch werkten de alarmsystemen niet. Het Duitse certificeringsbedrijf Tüv Süd had de dam tegen beter weten in goedgekeurd. De Braziliaanse regering, aandeelhouder in het vroegere staatsbedrijf, liet weten niet te hard te willen ingrijpen „in een economische sector die zeer relevant is voor ons land”.
 
Paul Luttikhuis, Redacteur Buitenland

Foto Edinson Estupinan/AFP

De hulpgoederen kwamen de brug niet over6 februari 2019, Las Tienditas-brug, Venezuela
 
Op deze foto zien we hoe containers, hier geplaatst door Venezolaanse militairen, de Las Tienditas-brug die de grens vormt tussen Venezuela en Colombia, blokkeren. De blokkade maakte onderdeel uit van pogingen van de Venezolaanse president Nicolás Maduro om te voorkomen dat hulpgoederen van het Amerikaanse USAID Venezuela zouden worden binnengebracht. Dat was namelijk het plan van de Venezolaanse oppositieleider en zelfverklaarde interim-president Juan Guaidó. Hij wilde de hulpgoederen, waaronder eten en medicijnen, het noodlijdende Venezuela binnen krijgen en had hiervoor vrijwilligers opgeroepen zich te melden. In het weekend van 23 februari reden grote vrachtwagens de verschillende grensbruggen (waaronder deze Las Tienditas-brug) over vanuit het grensstadje Cúcuta richting Venezuela. De zaak escaleerde compleet en eindigde in een groot drama toen de vrachtwagens bepakt met duizenden vrijwilligers werden opgewacht door Venezolaanse militairen die vanaf de overkant traangas inzetten. Venezolaanse milities, de zogeheten colectivos, schoten met scherp. Er vielen vijf doden en honderden gewonden. Guaidó’s plan mislukte en Venezuela gooide de grens met Colombia tijdelijk dicht.
 
Nina Jurna, Correspondent Zuid-Amerika

Foto Khaled Abdullah/Reuters

Ze weegt nog maar tien kilo17 februari 2019, Aslam, Jemen
 
De twaalfjarige Fatima Ibrahim Hadi zit op een bed in een kliniek in Aslam, in het noordwesten van Jemen. Het meisje weegt nog maar tien kilo. Miljoenen Jemenieten zijn door de oorlog in het Arabische land ernstig ondervoed, waarvan een aanzienlijk deel de hongerdood dreigt te sterven. Intussen gaat de oorlog daar het vijfde jaar in. Vernietigende luchtaanvallen van de Saoedische coalitie tegen de Houthi-rebellen maken veel burgerslachtoffers. In het noordwesten, waar het hevigst wordt gevochten, is hulp nagenoeg ontoegankelijk. Jemen wordt beschouwd als de grootste humanitaire ramp ter wereld.
 
Lotfi El Hamidi, Redacteur Opinie

Foto Bulent Kilic/AFP

Gevlucht uit het laatste bolwerk van IS5 maart 20
, Baghouz, Syrië

 
Tijdens het slotoffensief tegen Islamitische Staat bij het Syrische dorpje Baghouz maakte fotograaf Bulent Kilic deze indrukwekkende foto. Zo’n vijftienduizend mensen, voornamelijk vrouwen en kinderen vluchtten begin maart uit Baghouz naar het verderop gelegen kamp Al-Hol. De vrouwen zijn gekleed in zwarte nikabs. Voor de buitenwereld bedekte gelaatsuitdrukkingen vloeien samen tot een zee van somber zwart doek. Bij nadere beschouwing worden kleurig geklede, smoezelig ogende, kinderen zichtbaar. Sommigen kijken recht in de camera en tonen zorg en angst. Door combinatie van standpunt en uitsnede lijkt de zee van mensen eindeloos. Dit beeld is daardoor een symbool van de exodus uit het laatste IS-bolwerk.
 
Natalia Toret, Chef Fotoredactie

Foto Etsuo Hara/Getty Images

Frenkie de Jong tegen de Galacticos5 maart 2019, Madrid, Spanje
 
Het is Frenkie de Jong, op weg naar mooie dingen. De blik spiedend om zich heen, accelererend met de bal aan de buitenkant voet. Links trekt David Neres zich in gang. Wat De Jong zojuist heeft aangericht is ook te zien. Eerst kleunde hij Vinicius Junior, u ziet hem liggen met nummer 28, van de bal voor hij met een sierlijke voetbeweging Luka Modric omzeilde. Twee ‘Galacticos’ op hun billen, op elkaar gebotst als bij slapstick. Desgewenst kun je in de ogen van Gouden Bal-winnaar Modric ontreddering ontwaren, al was het daarvoor wat vroeg nog. Het stond net 1-0 voor Ajax tegen Real Madrid in de achtste finale van de Champions League. Het werd dus 4-1.
 
Bart Hinke, Redacteur Media

Foto Tiksa Negeri/Reuters

Enkel verschroeide aarde14 maart 2019, Bishoftu, Ethiopië
 
Op 10 maart stortte een Boeing 737 MAX neer in Ethiopië. 157 Mensen kwamen om. Ruim vier maanden eerder gebeurde hetzelfde in Indonesië. 189 Doden. Het ontbrak niet aan aandacht voor de slachtoffers. De topman van Boeing zei sorry. Er was politiek medeleven met de nabestaanden. Toch had die aandacht iets plichtmatigs. De focus van het Boeing-drama lag elders. Wat wist Boeing over de fout in het besturingssysteem? Won winstbejag van veiligheid? Deze foto gaat terug naar de kern: verdriet om verlies. De vrouw weet dat identificatie van de menselijke resten lang gaat duren, en gooit aarde in haar gezicht. Nabestaanden ontvingen een kilo verschroeide aarde. Zodat ze toch iets konden begraven. Een foto voor in het hoofdkantoor van Boeing.
 
Mark Duursma, Redacteur Economie

Foto Ricardo Smit/ANP

Groot nieuws gaat altijd over mensen18 maart 2019, Utrecht
 
Als op een maandagochtend berichten binnenkomen over schoten en gewonden in een tram in Utrecht, starten we op de redactie een liveblog. Het nieuws gaat zo snel – en lijkt bovendien zó groot – dat het online niet te verslaan is in één nieuwsbericht. We bellen met instanties, tikken de ene na de andere update, appen met verslaggevers die ter plekke de zoektocht naar de dader proberen te volgen. Voor emoties is op zo’n moment nauwelijks ruimte. Tot deze foto binnenkomt, die de geruchten over doden lijkt te bevestigen. Er wordt gevloekt. Nieuws gaat altijd over mensen.
 
Jisca Cohen, Chef Nieuwsdienst

Foto Merlin Daleman

Eindelijk even spelen27 maart 2019, Brussel, België
 
Het Brusselse Maximiliaanpark is voor deze kinderen een van de eerste plekken waar even rust is. Migranten uit alle uithoeken komen hier. Vanuit bijvoorbeeld Marokko is Europa het grote doel. Samen met fotograaf Merlin Daleman ging ik in Brussel op zoek naar hun verhaal. De reis vanuit Fez. Of Meknes. Niemand in Europa weet wat ‘we’ ermee aan moeten.
 
Koen Greven, Correspondent Spanje

Foto EHT Collaboration

De eerste10 april 2019, Event Horizon Telescope
 
De allereerste foto die ooit van een zwart gat is gemaakt, kwam dit jaar twee keer in het nieuws. In de lente omdat het überhaupt gelukt was om deze foto, strikt genomen van de ‘schaduw’ rondom het zwarte gat, te maken. Er hadden zelfs Nederlandse wetenschappers aan meegewerkt! Maar in de herfst werd erover geklaagd. Eerst door die wetenschappers zelf, in de Volkskrant: hun nieuwe subsidieaanvraag was afgewezen. Daarna door andere wetenschappers, want na Kamervragen gaf de minister tóch ineens onderzoeksgeld aan de zwartegat-astronomen, buiten het systeem om, en dat was oneerlijk. Maar het blijft natuurlijk een iconische foto.
 
Ellen de Bruin, Redacteur Leven

Foto Geoffroy van der Hasselt/AFP

Het vuur bracht Frankijk even bijeen15 april 2019, Parijs, Frankrijk
 
Om acht uur ’s avonds zou Emmanuel Macron de Fransen toespreken. Live op tv, over hoe hij na de gele hesjes en maanden nationaal debat verdeeld Frankrijk weer bijeen zou brengen. Het kon niet doorgaan. Gele hesjes? Debat? Frankrijk brandde! Op het moment dat de president had moeten spreken, zagen miljoenen tv-kijkers de torenspits van de beroemdste kathedraal van Frankrijk in de vlammenzee wegzakken. Notre-Dame de Paris, gebouwd tussen 1163 en 1345, had de Revolutie in 1789 ternauwernood overleefd, maar werd met wat hulp van Victor Hugo ook het hart van de republiek. Hier werden koningen en keizers gekroond, hier werd afscheid genomen van presidenten. „We zullen haar herbouwen, met zijn allen”, zei een geëmotioneerde Macron vlak voor middernacht. Het vuur had Frankrijk alsnog samengebracht. Voor heel even.
 
Peter Vermaas, Correspondent Frankrijk

Foto Andrea Merola/EPA

Pijnlijk spektakel 6 mei 2019, Venetië, Italië
 
Dit kunstwerk is een massagraf. In dit scheepswrak verdronken op 18 april 2015 naar schatting tussen de 700 en 1100 vluchtelingen in de Middellandse Zee. De Zwitserse kunstenaar Christoph Büchel liet het wrak van de Barca Nostra deze zomer voor miljoenen euro’s naar Venetië verschepen en zette het op de kade van de Arsenale, een van de hoofdlocaties van de Biënnale. De boot stond pal voor een koffiebar geparkeerd, waar mensen gezellig keuvelden met het massagraf op de achtergrond. Er werden selfies gemaakt met het schip. Voor mij stond het symbool voor de krankzinnigheid van de kunstwereld. De Barca Nostra zou een indrukwekkend monument voor verdronken migranten moeten zijn, maar in Venetië was het een pijnlijk spektakelstuk.
 
Sandra Smallenburg, Redacteur Kunst

Foto Olaf Kraak/ANP

Net geen finale8 mei 2019, Amsterdam
 
„Negentig minuten lang, voor onze club uit Amsterdam” schalde het de hele slotfase door de Johan Cruijff Arena. De halve finale van de Champions League tussen Ajax en Tottenham Hotspur was een ware thriller geweest. Ruststand 2-0, supporters boekten op de tribune hun tickets al richting Madrid, waar de finale zou worden gespeeld. Helaas voor Ajax duurde de wedstrijd langer dan negentig minuten. Diep in blessuretijd tikte Tottenham-spits Lucas Moura de 2-3 binnen, waarmee de finaledroom van alle Ajacieden uiteenspatte. Het gezang van de tienduizenden supporters stokt, de scheidsrechter fluit af. Ajax-spelers Frenkie de Jong en Daley Blind blijven verslagen liggen. Horen ze het daverende applaus dat van de tribunes klinkt nog?
 
Sjoerd Klumpenaar, Nieuwsdienst

Foto Project Possible/AFP

In de rij voor de top22 mei 2019, Mount Everest, Nepal
 
Avontuur en massatoerisme in een beeld gevangen. De foto die een Nepalese sherpa maakte van een verkleumde rij wachtenden onder de top van de Mount Everest leidde wereldwijd tot verbazing en boosheid. Op die mooie meidag grepen ruim tweehonderd klimmers het gunstige weer aan om de 8.848 meter hoge top te bereiken. Er vielen twee doden. Was het weer omgeslagen, dan zou dit tot een ramp hebben geleid, zei dezelfde sherpa. Een Nepalese commissie kondigde maatregelen aan: alleen stevig getrainde klimmers met ervaring op grote hoogte (minimaal 6.500 meter) mogen voortaan onder begeleiding van een sherpa werelds hoogste op.
 
Jaap Bloembergen, Redacteur Buitenland

Foto Tolga Akmen/AFP

De laatste woorden braken haar stem24 mei 2019, Londen, VK
 
Deze foto van Theresa May wordt nog krachtiger, als je in je hoofd haar laatste zinnen terughaalt die ze op deze zonnige lentedag uitsprak voor Downing Street 10, de ambtswoning van de Britse premier. Moegestreden na meerdere pogingen om haar Brexit-deal met de EU door het bokkige Lagerhuis te krijgen, kondigde May haar vertrek aan. Al die jaren had ze haar gezicht in de plooi gehouden, maar op 24 mei 2019 lukte dat niet meer. „Ik ben vooral dankbaar dat ik het land mocht dienen waar ik zoveel van houd.” Die laatste woorden braken haar stem. Ze draaide snel om en liep weg.
 
John Hoogerwaard, Redacteur Buitenland

Foto Frank Franklin II / AP

Onderschat nooit de underdog1 juni 2019, New York, VS
 
Lachwekkend was het: een bokser met aanzienlijk overgewicht tegenover de afgetrainde wereldkampioen zwaargewicht. De pafferige Amerikaanse-Mexicaan Andy Ruiz jr. viel op 1 juni in New York tegen Anthony Joshua laat in voor een collega die vanwege positieve dopingtests niet mocht vechten. Het lachen verging iedereen toen Ruiz de Britse titelhouder tegen het canvas sloeg en wereldkampioen werd. De les, ook voor niet-boksers: onderschat nooit de underdog. Op 7 december heroverde Joshua in Saoedi-Arabië zijn vier wereldtitels op Ruiz; de instant-miljonair had na zijn stunt in juni meer tijd gespendeerd aan feesten dan aan trainen.
 
Ward op den Brouw, Eindredacteur

Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Wéér zijn fiets tegen de paal3 juni 2019, Den Haag
 
De beveiliger voor het ministerie van Sociale Zaken slaakt een zucht als Mark Rutte zijn fiets niet in de hal, maar tegen een lantaarnpaal zet. Hij zegt in zijn microfoontje: „Meldkamer, de excellentie zet zijn fiets wéér tegen de paal.”

Die maandagavond onderhandelen premier Rutte (VVD) en minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) met werkgevers en vakbonden over nieuwe pensioenregels en een tragere stijging van de AOW-leeftijd. Rond half twee ’s nachts zijn ze eruit. Eindelijk is er een pensioenakkoord, na negen jaar onderhandelen. Maar over cruciale details wordt nu nog steeds gepraat. Deadline is de zomer van 2020. Dan wil Koolmees concrete wetswijzigingen gaan opstellen.
 
Christiaan Pelgrim, Redacteur Economie

Foto Steffen Olsen/AFP

Normaal trekken ze de slee over zee-ijs13 juni 2019, Noord-West Groenland
 
Klimaatverandering blijft, ondanks de alarmerende weerrecords, soms een abstracte ontwikkeling. Het voelt als een trend die in de toekomst rampzalige gevolgen kan hebben, maar die misschien ook nog wel zal meevallen. In werkelijkheid speelt klimaatverandering nú. En het gaat hard. Om dat te laten zien, is fotografie vaak één van de krachtigste vertelvormen. De Deense klimaatwetenschapper en meteoroloog Steffen Olsen fotografeerde op 13 juni zijn sledehonden. Normaal trekken ze de slee over het zee-ijs, nu moesten ze door het water. Sinds het begin van satellietmetingen in 1979 smolt er nog nooit zoveel zee-ijs zo vroeg in het seizoen.
 
Mark Beunderman, Redacteur Economie

Foto Julia Le Duc/AP

Verdronken in de Río Bravo24 juni 2019, Matamoros, Mexico
 
De Amerikaanse droom van Óscar Martínez en zijn peuterdochtertje Valeria (bijna 2) strandde afgelopen juni in de Río Bravo, de grensrivier tussen Mexico en Texas. Het migrantengezin uit El Salvador zat al weken vast in de door bendegeweld geplaagde Mexicaanse grensstad Matamoros. Ze wilden asiel aanvragen in de VS, maar die accepteren onder Trump amper nog verzoeken. De familie Martínez werd in Matamoros afgeperst door criminelen. Bang en ongeduldig besloten ze clandestien over te steken. Martínez zette eerst zijn dochter op de Amerikaanse oever, terwijl hij terugzwom om zijn vrouw Tania te halen, liep het meisje haar vader achterna, het water in. Hij kon haar noch zichzelf redden.
 
Merijn de Waal, Redacteur Buitenland

Foto Javier Fergo

Omgekomen bij de reis naar Europa9 juli 2019, Marokko
 
De lichamen van verdronken migranten die aanspoelen op de Mediterrane kusten verdwijnen meestal in anonieme graven. Correspondent Koen Greven zocht contact met Martín Zamora, een begrafenisondernemer uit Zuid-Spanje die dode migranten identificeert en terugbrengt naar familie. Koen kon meereizen met Martín naar Marokko, naar de geboortedorpen van Zohra en Hamza, twee migranten die omgekomen waren bij hun reis naar Europa. Fotograaf Javier Fergo ging mee. Hij gaf je het gevoel erbij geweest te zijn. In prachtig licht wist hij de reis door het Marokkaanse landschap vast te leggen. Ingetogen en intense foto’s maakte hij van de rouwende familieleden toen de kist uit de lijkwagen werd gehaald, tot aan het laatste afscheid voor de ondergaande zon bij het graf van Zohra.
 
Arjan de Jongh, Fotoredacteur

Foto Mohammad Ponir Hossain/Reuters

Een vonk is al genoeg voor een inferno17 augustus 2019, Dhaka, Bangladesh
 
Dhaka is met bijna achttien miljoen inwoners een van de meest dichtbevolkte steden ter wereld. En dagelijks komen er minstens duizend nieuwelingen bij, hopend op een betere toekomst – of in ieder geval een inkomen. De meesten komen terecht in sloppenwijken waar hutjes dicht op elkaar zijn gebouwd en een vonk al genoeg is om een inferno te creëren. Zoals ook afgelopen zomer gebeurde in een sloppenwijk in het hart van de hoofdstad van Bangladesh. Geschat wordt dat toen de vlammen eenmaal waren gedoofd, meer dan tienduizend families dakloos achterbleven. Vanwege het aanstaande Offerfeest waren veel bewoners niet thuis en vielen er geen doden. Dit keer niet.
 
Eva Oude Elferink, Correspondent Zuid-Azië

Foto Kees van de Veen

Vrolijkheid in een penibele situatie22 augustus 2019, Leeuwarden
 
Het zijn meisjes en jonge vrouwen die in een penibele situatie zitten. Ze zijn vaak op de vlucht voor hun eigen familie. Ze worden mishandeld of dreigen ontvoerd en uitgehuwelijkt te worden. Of ze zijn slachtoffer van loverboys. Soms moeten ze zelfs vrezen voor hun leven. Bij de opvanggroep Zahir in Leeuwarden, een onderdeel van expertisecentrum Fier voor eergerelateerd geweld, zijn ze veilig, zo was in oktober te lezen in een reportage in NRC. De noodopvang voor bedreigde tieners staat onder druk. Er is te weinig plek. Net zoals de hele jeugdzorg en de geestelijke gezondheidszorg kampt met personeelskrapte en geldgebrek. De tieners in Zahir krijgen gelukkig wel hulp. Fotograaf Kees van de Veen legde fraai vast dat er in hun leven ook weer ruimte is voor vrolijkheid.
 
Herman Staal, Chef Binnenland

Foto Carlos Barria/Reuters

Melania en Justin25 augustus 2019, Biarritz, Frankrijk
 
Dat de prachtige Melania Trump haar gezicht als een zonnebloem wendt naar de stralende Trudeau vertelt werkelijk helemaal niks nada niente over de wereldorde, maar wie kinderachtig genoeg is om plezier aan deze foto te beleven kan er veel betekenis in leggen. Iets met hoogmoed die voor de val komt en boontje om zijn loontje. Moet je de hand van je vrouw ook maar niet vasthouden alsof ze een tegenstribbelende peuter is. NRC heeft de foto die viral ging (#melanialovestrudeau) niet gepubliceerd. Terecht. Te suggestief. Hoe graag je ook wil geloven in een mooiere, lieve wereld; we zien hier geen liefde. We zien fake-love.
 
Monique Snoeijen, Hoofdredactie

Foto Hugh Kinsella/EPA

De ebola-epidemie is nog niet te stoppen29 augustus 2019, Beni, Congo
 
De ebola-uitbraak in Noord-Kivu, een provincie in het oosten van Congo, duurt veel langer dan eerder werd gehoopt. De epidemie die in augustus 2018 begon heeft sindsdien al bijna vierduizend mensen besmet waarvan er ruim tweeduizend overleden. Ondanks de beschikbaarheid van een werkzaam vaccin lukt het niet de uitbraak goed onder controle te krijgen. Dat komt met name door de vele rebellengroepen die in de regio actief zijn en hulpverleners en ziekenhuizen hebben aangevallen. Het is daardoor bijzonder lastig alle contacten van een ebolapatiënt op te sporen en te vaccineren. Behalve vaccinatie blijven hygiënemaatregelen essentieel om verdere verspreiding van het zeer besmettelijke virus te voorkomen. Dat is lastig onder de moeilijke omstandigheden in Noord-Kivu, getuige deze foto van de begrafenis van ebolaslachtoffer Kakula Mbusa Desire in augustus van dit jaar. Niet alle medewerkers die de begrafenis verzorgen dragen voldoende bescherming.
 
Sander Voormolen, Redacteur Wetenschap

Foto David van Dam

De tractors bleken niet te stoppen1 oktober 2019, Den Haag
 
Deze foto, genomen vanaf het absolute randje van de Randstad, toont beeldend hét conflict dat dit jaar aan de oppervlakte kwam, dat tussen de stad en het platteland. De foto stond op de voorpagina van 1 oktober, de dag dat duidelijk werd dat het de boeren menens is. De tractors bleken niet te stoppen, in hun opmars naar het Malieveld. Het werden er uiteindelijk tweeduizend. De tractor als beeldmerk van het boerenprotest bleek ook vanuit het standpunt van de boeren bezien een geniale keuze; ze zijn niet meer van ons netvlies verdwenen.
 
Karel Smouter, Correspondent Oost-Nederland

Foto Wilbert Bijzitter/EPA

Jarenlang verborgen15 oktober 2019, Ruinerwold
 
Op dit afgelegen perceel in het Drentse dorp Ruinerwold leefde een vader met zijn zes kinderen jarenlang een verborgen bestaan. Zij werden in oktober ontdekt door de politie, nadat de oudste zoon, 25 jaar oud, een dorpskroeg bezocht. Hij vertelde er dat hij zich zorgen maakte over het gezin. De café-eigenaar belde de politie. Eenmaal ter plaatse werd de huurder van de boerderij, Josef B., gearresteerd. De vader van het gezin werd drie dagen later opgepakt. In november werd bekend dat de vader wordt verdacht van seksueel misbruik van twee van zijn drie oudste kinderen, zij waren het gezin alle drie al jaren eerder ontvlucht en woonden niet in Ruinerwold. Eind januari is de eerste zitting.
 
Romy van der Poel, Redacteur Binnenland

Foto Delil Souleiman/AFP

Het zicht belemmeren16 oktober 2019, Tal Tamr, Syrië
 
Een apocalyptisch beeld tijdens het Turkse offensief in Noordoost-Syrië. Een vrouw staat aan de rand van de weg buiten het stadje Tal Tamr, vlakbij de Turkse grens. Achter haar zijn dikke zwarte rookpluimen te zien. Die komen van stapels autobanden, die door de Syrisch-Koerdische strijdgroep YPG in brand zijn gestoken om het zicht te belemmeren van Turkse drones en gevechtsvliegtuigen. Het Turkse leger en gelieerde Syrische rebellen vielen in oktober Noordoost-Syrië binnen om de YPG te verdrijven van de Turkse grens en een ‘veilige zone’ te creëren voor een deel van de 3,6 miljoen Syrische vluchtelingen die nu in Turkije wonen.
 
Toon Beemsterboer, Correspondent Turkije

Foto Shealah Craighead/Reuters

Beide kampen vierden deze foto16 oktober 2019, Washington D.C., VS
 
In de Amerikaanse politiek gaat het al lang niet meer om de feiten, maar om de interpretatie daarvan. Welk beeld blijft hangen? Deze foto werd in oktober genomen, tijdens een bijeenkomst in het Witte Huis nadat president Trump besloot om troepen terug te trekken uit Syrië. Nancy Pelosi – voorzitter van het Huis van Afgevaardigden en de enige vrouw in de ruimte – staat op en richt zich tot de president. Beide hoofdrolspelers zouden achteraf de foto via hun Twitter-account verspreiden. „Nervous Nancy’s unhinged meltdown”, twitterde Trump als bijschrift. Pelosi reageerde door van de foto haar profielfoto op sociale media te maken. Aanhangers van beide kampen juichten.
 
Stijn Bronzwaer, Redacteur Economie

Foto Orlando Barria/EPA

Rouwen om een geliefde16 oktober 2019, Port-au-Prince, Haïti
 
Deze foto deed mijn adem stokken. Tijdens een protest in oktober tegen de regering op Haïti is Josemano ‘Badou’ Victorieux omgekomen. Het intense verdriet, die schreeuw, de lichamen die kronkelen in aan waanzin grenzende smart. Er wordt gerouwd, deze foto laat je dat niet zien maar voelen.
 
Marloes Heineke, Fotoredacteur

Foto Francois Lenoir/Reuters

De zoveelste cliffhanger in de sages17 oktober 2019, Brussel, België
 
Er schijnen tegenwoordig mensen te zijn die lijden aan ‘Brexit-verslaving’. Als het een soap was, dan kende de sage in 2019 talloze cliffhangers en climaxen. Op de dag dat een nieuw akkoord werd gesloten, presenteerden de Britse premier Boris Johnson en toenmalig voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker zich aan de pers. Op mijn tenen, de ellebogen van de Britse verslaggevers in mijn zij, zag ik – vers aangekomen in Brussel – de zoveelste akte opgevoerd worden. Met rolvaste spelers en voldoende hunkerend publiek. Ook nu gelooft niemand in Brussel of Londen dat het slotakkoord snel zal komen. En of ze er zin in hebben of niet – the show must go on.
 
Clara van de Wiel, Correspondent Brussel

Foto Andreas Terlaak

Laatste dans22 oktober 2019, Amsterdam
 
Decennia lang was ze de grote ster van de Nederlandse dans. Maar op 30 oktober nam ballerina Igone de Jongh na 24 jaar afscheid van Het Nationale Ballet. Als soliste danste ze alle klassiekers én groeide ze uit tot de muze van choreograaf Hans van Manen. In NRC werd ze op alle mogelijke manieren bezongen. Van ‘gecontroleerde emotionaliteit’ en ‘verrassende nuances’ bij haar debuut, via ‘gedurfde eenvoud en weemoedige vertragingen’ tot aan ‘expressief’, ‘bruisend’ en ‘briljant’. Haar optredens gaan door alle liefhebbers gemist worden.
 
Ron Rijghard, Redacteur Kunst

Foto Marko Djurica/Reuters

Schrijnende situatie aan de Kroatische grens29 oktober 2019, Vucjak, Bosnië
 
Er was sneeuw en vorst voor nodig om het geïmproviseerde migrantenkamp in Vucjak, Bosnië medio december te evacueren en af te breken. Duizenden migranten, met name Pakistanen en Afghanen, bivakkeerden maandenlang in dit akelige tussenstation op hun tocht naar de Europese Unie. Het gebrek aan voorzieningen – geen wc’s, lekkende tenten, een enkele maaltijd per dag – was schrijnend, maar door de nabijheid van de Kroatische grens bleven er mannen komen. Pas toen de kou levens dreigde te eisen, sloegen internationale hulporganisaties en de Bosnische autoriteiten de handen ineen en vervoerden de mannen naar een overdekt kamp nabij Sarajevo. Zodra het lente is, trekken ze zeker weer naar de grens.
 
Emilie van Outeren, Correspondent Oost-Europa

Foto Nicolas Asfouri/AFP

Het vreedzame protest dat escaleerde19 november, 2019, Hongkong, China
 
In juni begon het in Hongkong met grootschalige, vreedzame demonstraties tegen een wet die de uitlevering van gevangenen aan China mogelijk moest maken. Het verzet tegen die wet werd steeds meer ook een verzet tegen de groeiende invloed van China in Hongkong. In de loop van het jaar werd de strijd tussen actievoerders en de politie steeds feller en gewelddadiger. De regering van Hongkong bleef opvallend passief, en juist die passiviteit nemen veel Hongkongers hun regering kwalijk. De populariteit van Carrie Lam, de hoogste leider van Hongkong, was in november dan ook tot een dieptepunt gedaald. Ondertussen duurt de patstelling tussen de overheid en de demonstranten voort.
 
Garrie van Pinxteren, Correspondent China

Foto Armend Nimani/AFP

Een intacte deur, naar niets26 november 2019, Durrës, Albanië
 
Een aardbeving trof Albanië, de dodelijkste in bijna honderd jaar in dat land. Tientallen mensen verdwenen onder het puin in de voormalige hoofdstad Durrës, aan de Adriatische Zee. Het totale sterftecijfer liep op tot 51. Het aantal gewonden oversteeg de tweeduizend. Meer dan zesduizend mensen verloren hun onderkomen. De natuur is een irrationele sloper van gebouwen, zo zie ik als ik rondloop door de stad. Overal doemen surrealistische beelden op. Een door zijn hoeven gezakt hotel, gebouwd als quasi-tempel. Een nog intacte keuken, maar zonder muren. Plotseling een intacte deur, naar niets.
 
Pieter van Os, Medewerker Kunst

Foto Ranu Abhelakh/ANP

Veroordeeld, en als popster onthaald29 november 2019, Colakreek, Suriname
 
Het is vrijdag 29 november, iets voor 15.00 uur Nederlandse tijd, als rechter Cynthia Valstein begint aan de uitspraak in het Decembermoordenproces over Desi Bouterse. Tijdens de Decembermoorden in 1982 werden vijftien tegenstanders van het militaire regime vermoord. Bouterse was toen legerleider en is tegenwoordig president van Suriname. Terwijl Bouterse op staatsbezoek is in China, spreekt de militaire rechtbank in Paramaribo de eerste vonnissen uit in een proces dat in 2007 startte. Bouterse wordt veroordeeld tot twintig jaar cel. Zijn aanhangers maakt die veroordeling niets uit. Door hen wordt hij op het vliegveld als een popster onthaald.
 
Evy van der Sanden, Medewerker nrc.nl

Foto Borja Suarez/Reuters

De migrant en de toerist29 november 2019, Las Palmas, Spanje
 
Voor de een is strand ontspanning en vakantie, voor de ander betekent het bereiken van de kust (een beter) leven na een gevaarlijke overtocht. Aan de zuidkant van het Canarische eiland Las Palmas ligt een uitgeputte migrant in de armen van een toerist in bikini. De vrouw, van wie de nationaliteit onbekend is, landde daar samen met anderen in een jol, een kleine, zeewaardige boot. In Griekenland werden dit jaar bijna zeventigduizend nieuwe migranten geteld, maar ook steeds meer mensen proberen Europa via Spanje binnen te komen. Europa worstelt al jaren met het maken van een nieuw, gezamenlijk migratiebeleid – dat lukte ook in 2019 niet.
 
Floor Boon, Redacteur Politiek Den Haag

Foto Jörg Baumann

Zandzakken trekken je blik de diepte in1 december 2019, Amsterdam
 
Het licht is uit de Amsterdamse Oude Kerk verdwenen. De Argentijn Adrián Villar Rojas verduistert in de installatie Poems for Earthlings de ramen. Zandzakken zijn metershoog opgestapeld. Preekstoel en orgel zijn aan het zicht onttrokken. Er klinken geluiden: babygehuil, stemmen, vogelzang. Voor velen is de kerk veranderd in een spookhuis. De uit Frankfurt am Main afkomstige fotograaf Jörg Baumann legt de verduisterde kerkruimte vast in hevig, donker beeld, er straalt slechts licht van kroonluchters. Baumanns fotoreeks is indringend, ook aangrijpend: bijna elke verwijzing naar het religieuze bouwwerk is weggewist. Vanouds wijzen pilaren naar de hemel. Nu trekken zandzakken de blik de diepte in, naar de aarde. Baumanns foto verzacht niks; hij beeldt onverhuld een onderwereld uit.
 
Kester Freriks, Medewerker Kunst

Vlado Pirsa / Comedy Wildlife Photography Awards 2019.

Is er ruzie?2019, Croatië
 
David Attenborough, de documentairemaker, zou hier een mooi verhaal bij vertellen. Hebben deze vogels ruzie? Of probeert de ene de andere te verleiden, en speelt die hard to get? De foto van twee bijeneters won The Comedy Wildlife Photography Award 2019, een wedstrijd voor, ja inderdaad, grappige foto’s van dieren. De fotograaf noemde deze foto Family Disagreement - aha, dus toch ruzie. Andere winnaars zijn ook heerlijk om naar te kijken: dansende vossen, een verbaasde otter, een surfende pinguïn. Zeggen die foto’s iets over 2019? Nee. Word je er blij van? Ja.
 
Peter Leijten, Eindredacteur