Medinah deed haar nikab juist af door het verbod

Boerkaverbod Op 1 augustus werd het ‘boerkaverbod’ ingevoerd. Welk effect had die nieuwe wet op de vrouwen in Nederland die hun gezicht bedekken met sluier?

Medinah, Emarah en Yasmine
Medinah, Emarah en Yasmine Foto's David van Dam

Als Emarah in haar boerka de straat op gaat, wordt ze de laatste maanden meestal vergezeld door haar man of een mannelijk familielid. Ze passen de agenda’s op elkaar aan, zodat ze zelfs niet alleen naar de supermarkt hoeft. Sinds het ‘boerkaverbod’ voelt ze zich minder veilig, zegt ze.

Dat verbod ging op 1 augustus dit jaar in en was een moeizaam politiek compromis. Wat ooit begon als een letterlijk ‘boerka-verbod’ in een aangenomen motie door PVV-leider Geert Wilders in 2005, werd een wet met een beperkt verbod op álle gezichtsbedekkende kleding, die in 2018 door de Eerste Kamer werd aangenomen. Het verbod op gezichtsbedekkende kleding ging gelden voor overheidsgebouwen, openbaar vervoer en ziekenhuizen. Dáár was communicatie noodzakelijk, was het idee. En gezichtsbedekking dus onwenselijk. In Nederland bedekken tussen de tweehonderd en vierhonderd vrouwen hun gezicht met een sluier.

De vraag is: welk effect had de wet op de vrouwen in Nederland die hun gezicht bedekken?

Lees ook dit opiniestuk van Mathieu Peulen: ‘Progressief Nederland moet het boerkaverbod steunen’

Emarah heeft meer last, zegt ze. Opmerkingen op straat of een winkelwagentje tegen je enkels in de supermarkt, dat soort dingen maakte ze al voor het verbod mee. Maar na het verbod werd het erger, zegt ze. Al maakt het wel nogal uit door welke wijk ze loopt. In de Haagse Schilderswijk valt het mee. Het centrum van grotere steden mijdt ze. „Ik stap niet op een tram of bus om een jas te gaan kopen.”

Twee van de drie vrouwen die we spreken zijn bekeerlingen. Erg verlegen zijn de drie vrouwen niet. Maar ze willen niet met hun geboortenamen in de krant, om hun familie te beschermen, zeggen ze. We gebruiken hun Arabische namen, zoals ze in het dagelijks leven ook worden genoemd. Hun echte namen zijn bij de redactie bekend.

Buitenshuis

De vrouwen dragen de boerka (ogen ook verborgen) of nikab (ogen zichtbaar) alleen buitenshuis. Thuis als er enkel vrouwen, eventueel een echtgenoot, (schoon)vader, oom of broer bij is, kan de sluier af.

Emarah begon begin dit jaar, met hulp van haar man, de actie ‘TegenBoerkaverbod’ op Facebook, Twitter, Instagram en YouTube. Zij hoort zo dat vrouwen vaker worden aangesproken op hun gezichtsbedekking. Vanwege alle aandacht die er was toen het verbod inging, denkt ze. „Mensen voelen zich minder geremd er iets van te zeggen. Vrouwen worden nu ook op straat aangesproken met: ‘Dit is toch verboden’.”

Altijd met het openbaar vervoer

Zelf voelt Emarah zich het ongemakkelijkst op plekken waar het verbod echt geldt, zoals in tram, bus of een ziekenhuis: „Dan voel je al bij voorbaat stress”, zegt ze. „Zelfs al gebeurt er niets.” Ze heeft geen auto en is afhankelijk van het openbaar vervoer. Maar haar gezicht blijft bedekt. „Kort geleden zei een controleur in de tram: ‘Dit mag niet’”. Emarah: „Er kwam een collega bij en die zei: ‘Je gaat toch geen burgerarrest uitvoeren met al die getuigen erbij?’”

Medinah (22) deed haar nikab juist af door het verbod, en draagt nu een lange hoofddoek (khimar). Dat heeft vooral te maken met haar zoontje van twee. „Ik wil niet dat hij hoort hoe ik word uitgescholden. Of ziet dat naar me wordt gespuugd.” Ze vond het een lastige beslissing. „Ik draag een nikab vanaf mijn vijftiende en was altijd heel standvastig.”

Lees ook: Voor de actie komt de nikab uit de kast

Of en hoe ze wordt aangesproken op haar nikab, heeft te maken met de plek waar ze is, merkte ze. Na een scheiding met haar gewelddadige ex verbleef ze in de vrouwenopvang op verschillende plekken in Nederland. In een dorp in het noorden van Nederland werd „terrorist in de maak” geschreeuwd naar haar zoontje, toen anderhalf. „Heel anders dan in grote steden.” In Rotterdam, waar ze opgroeide, was dat veel minder.

Het opvallendst is hoe anders ze wordt behandeld sinds ze de nikab afdeed. „Als je met een nikab rondloopt, denken mensen vaak dat je geen Nederlands spreekt. Of een onderdrukte vrouw bent. Ik heb gewoon met nikab mijn school afgemaakt, en gewerkt in een apotheek.”

Het verbod heeft de publieke aandacht op gezichtsbedekking gevestigd, merkt ze. „Soms krijg ik commentaar op mijn khimar als ik in een tram stap. Zo van: ‘Dat mag niet.’ Het mag wel. En dat wil ik ook best uitleggen. Ik ben bereid met iedereen in gesprek te gaan.”

Het was wennen, zonder nikab. „Maar mijn zoontje gaat voor. Ik zag hoe hij in elkaar kromp als ik werd uitgescholden, want dat gebeurde voor het verbod ook al. Het brak mijn moederhart.”

In Amsterdam valt het niet op

De wet voelde als een aanval op haar geloof en op de vrijheid dat geloof te belijden, zegt ze. Ze denkt dat vooral alleenstaande moeders als zij worden getroffen. „Als er een oom of een zwager naast me loopt, durft niemand in mijn buurt te komen.”

Voor Yasmine (28) is het leven met nikab niet moeilijker dan zonder. Ze woont in Amsterdam. Er wonen veel moslims in het stadsdeel waar ze woont, onder wie een paar nikabdraagsters, dus haar nikab valt niet echt op. Twee keer riep een man „boe!” Daartegenover staat dat mensen tegen haar zeggen: „Respect dat je dit draagt.”

Lees ook deze column van Paul Scheffer: ‘Een wereld zonder boerka is een betere wereld’

Soms vragen mensen haar waarom ze de nikab draagt. Dan legt ze uit dat het een vorm van aanbidding is, dat ze de nikab draagt om haar heer tevreden te stellen. En dat ze zich prettig voelt in deze kleding. Er was laatst een vrouw die vroeg of ze wat naars had meegemaakt sinds het nikab-verbod. Dat heeft ze niet echt.

Ze weet niet precies hoe het er voor het nikab-verbod aan toeging, want ze draagt de nikab pas sinds augustus. „Ik had al een paar stuks gekocht, maar wilde wachten tot ik mijn rijbewijs had. Tot ik dacht: misschien duurt dat nog een tijdje. Waarom zou ik daar op wachten? Niemand heeft mij morgen beloofd.”

Geen man

Alle drie de vrouwen besloten zelf gezichtsbedekking te dragen. Medinah en Yasmine hebben geen man. Emarah droeg de boerka al voordat ze trouwde. „Hij vindt het prima, maar het was mijn besluit.”

Yasmine groeide op in een kleine stad in Noord-Holland. Ze is sinds vijf jaar moslim. „Vijf jaar geleden kreeg ik een huis in Amsterdam. Dat was prettig. In Amsterdam zijn veel meer voorzieningen voor moslims als islamitische winkels en moskeeën.”

Al twee jaar voor haar bekering tot de islam, sprak ze over haar voornemen met haar moeder. „Zo had ze de tijd om eraan te wennen.” Haar vader overleed toen ze 21 jaar was. Haar ouders komen oorspronkelijk uit Suriname.

Yasmine gebruikt het openbaar vervoer nauwelijks. Ze doet bijna alles op de fiets. Haar dochter van acht jaar zit op de bagagedrager. „Natuurlijk kijken mensen wel, maar daar blijft het meestal bij.”

Ze is met de nikab naar Ikea geweest. En ze komt regelmatig in het ziekenhuis, omdat ze chronisch ziek is. „Ze doen daar niet moeilijk. Ik loop naar binnen met nikab, daar wordt niets over gezegd. Bij een vrouwelijke arts in de spreekkamer, sla ik de sluier omhoog.”

Correctie (1 jan 2020): In een eerdere versie van dit artikel stond dat alle drie de vrouwen bekeerlingen zijn. Dat klopt niet. Hierboven is dat aangepast.