Opinie

Florence

In 010

Van alle tips in het afgelopen jaar was die van Jos Exler een van de gedenkwaardigste. Ze meldde dat ze de uitgeverij van haar overleden echtgenoot Willem Donker had overgenomen en meer nog: ze zou de Erasmus-reeks, een mammoetproject dat Donker in 2004 begon, afmaken en internationaal verspreiden.

En zo trok Exler eerder deze maand, op haar 73ste, door de heuvels van Toscane, een rolkoffer achter zich aan slepend met de negentien tot nu toe verschenen brievenboeken van de grote filosoof. „Ik moest even buiten Florence zijn, bij het Nederlands Interuniversitair Kunsthistorisch Instituut. Ik vond dat de correspondentie van Erasmus daar niet mocht ontbreken.”

We zitten in het stadspaleisje aan het Emmaplein, waar uitgeverij Ad. Donker – genoemd naar de gelijknamige oprichter, Willems vader – is gevestigd. Exler: „Bij het Instituut werd ik verwelkomd door hoofd bibliotheek Gert Jan van der Sman. Hij stamelde: ik begrijp niet helemaal dat u naar hier komt. Waarop ik antwoordde: ik begrijp het zelf ook niet helemaal, maar Willem heeft deze weg voor mij geplaveid. Ik vervul zijn laatste wil.”

Exler, mode-ontwerpster van beroep, wil de Erasmus-serie overal in omloop brengen waar Rotterdams beroemde zoon zijn voetstappen naliet. Dus in Turijn waar hij promoveerde in de theologie, Venetië waar Erasmus werkte in de drukkerij van Aldo Manuzio, en Bazel waar hij stierf. Ze denkt aan Nederlandse instituten aldaar – de uitgave wordt niet vertaald – en verder aan Nederlandse ambassades in Europese hoofdsteden.

En natuurlijk aan ons eigen Rotterdam. De reeks, waarvan nog twee delen volgen, is al bezorgd bij de Erasmus Universiteit – „dat heeft Willem nog geregeld”– en het volgende station is, wat Exler betreft, het stadhuis. „Rijk word ik er niet van. Het kóst eerder geld. Maar ik doe het omdat ik vind dat ik het móet doen.”

De eerstvolgende trip staat gepland voor april: naar Rome. Erasmus correspondeerde met de pausen van zijn tijd, en uiteindelijk deed paus Paulus III in 1542 al zijn boeken in de ban. „Ik word het Vaticaan binnengeloodst door een hoge geestelijke die daar de weg goed kent. Gelukkig maar, want zelf weet ik niet of ik aan de voor- of achterdeur moet aanbellen.”

Willem Pekelder