'We zijn nu aanbeland bij de situatie die een jaar of tien geleden is voorspeld'

Bosbranden Californië krijgt steeds vaker te maken met bosbranden. Uit voorzorg gaat nu regelmatig de stroom uit in hele regio’s. Inwoners raken gewend aan noodmaatregelen en plotselinge evacuaties. „Het is een nieuwe manier van leven geworden.”

Een elektriciteitscentrale in Mill Valley, Californië, in oktober, toen er tijdelijk geen stroomvoorziening was.
Een elektriciteitscentrale in Mill Valley, Californië, in oktober, toen er tijdelijk geen stroomvoorziening was. Foto Josh Edelson/AFP

Sonoma County, Californië. Het liefst had Alison Hastings-Pimentel de chili de hele dag laten pruttelen in de slow cooker, zodat alle ingrediënten in elkaar zouden opgaan. Maar het woei in vlagen vanochtend, en dan weet je het nooit in Noord-Californië. Dan kun je zomaar uit voorzorg van de stroom worden afgesloten.

Toen ze op weg ging naar haar werk, kreeg ze een waarschuwing van energiebedrijf PG&E op haar smartphone, een ‘safety power shutoff alert’. „Windvlagen en droogte, gecombineerd met een verhoogd brandgevaar, worden voor uw woongebied voorspeld. Dat heeft mogelijk gevolgen voor uw stroomtoevoer.”

Goed dat ik het er niet op heb gewaagd, zegt ze ’s avonds, en ze zet de drie uur op gas gekookte chili op tafel, met een – overbodig – excuus voor de smaak.

In haar huis in Sonoma City vertellen Alison Hastings-Pimentel, haar echtgenoot Todd en een vriendin, Tracy Salcedo, over „het nieuwe normaal”, zoals ze het zelf noemen: hoe te leven onder de geregelde dreiging van grote branden en stroomstoringen. Het gaat over kaarsen en batterijen bij de hand. Over altijd een gevulde benzinetank in je auto, en een koffer bij de deur voor als je overhaast moet evacueren.

Slagers in Healdsburg, Californië, gooien vlees weg dat door een stroomuitval niet meer goed is. Foto Charlie Riedel/AP

Het is een werkelijkheid waarin grote problemen van deze tijd bij elkaar komen: klimaatverandering, hebzucht als uitwas van het kapitalisme en een bijna naïef super-individualisme dat Amerikanen lijken te hebben uitgevonden.

Beginnen we met klimaatverandering, zegt Salcedo terwijl ze verse koriander over haar chili strooit. De laatste jaren regent het veel minder en is het abnormaal warm, tot in december aan toe, zodat de grond uitdroogt en de bomen haardhout worden. Californië heeft altijd de Diablo-winden gehad, harde stoten van warme wind die over de bergen uit het noordoosten komt en langs de helling naar de oceaan raast. „Maar in 2017 waren ze anders dan ik het me kan herinneren, niet, Alison?” Het echtpaar knikt. „Veel harder dan ooit.” Salcedo, een reisboekenschrijver die in de plaatselijke bibliotheek werkt, zat kinderen voor te lezen toen de storm opstak. „Ik zag hun ogen steeds vaker naar buiten gaan. Naar de vlaggenstok die heen en weer zwaaide, naar de takken die van de bomen werden gerukt.”

Dat was het eerste jaar van de grote branden in Californië. In 2017 kwamen 47 mensen om door rook en vuur en werden meer dan 10.000 gebouwen verwoest – meer dan in de negen jaar die eraan voorafgingen. En 2018 was nog eens zo erg: ten minste 85 doden en ten minste 18.000 gebouwen verwoest.

De verhalen die Salcedo uit eigen waarneming vertelt, zijn sensationeel. Vuur dat over de snelweg sprong. Rook die zo zwart was dat het overdag nacht leek, zo dik dat-ie de bewegingssensor van de buren activeerde. Mensen die urenlang in hun zwembad stonden tot het vuur om hen heen was uitgewoed. Haar zoon die moest kiezen door welke vuurkolom hij een auto vol vrienden zou sturen om in veiligheid te komen.

Overal braken branden uit. Het vuur vrat zich door de kurkdroge vegetatie en kreeg zuurstof van de harde winden. Menselijke gedragingen hielpen het vuur ook: in de loop der jaren zijn steeds meer mensen in de natuurgebieden van de staat gaan wonen. Prachtige afgelegen huizen omgeven door bomen en struiken. Vaak waren ze de eerste bouwwerken die door het vuur werden verteerd. Soms waren ze zelfs de bron van brand, omdat ze via tussen de bomen opgehangen stroomkabels waren aangesloten op het elektriciteitsnet.

De oorzaak van de grootste brand van 2018 – er is later een Netflix-documentaire over gemaakt – was een elektriciteitsmast vlak bij het plaatsje Paradise, 250 kilometer ten noordoosten van Sonoma. Onder het gebeuk van windstoten van 80 kilometer per uur (windkracht 9) begaf een beveiligingsringetje het. Een stroomkabel van 115.000 volt zwiepte wild op de wind, metaal van de mast smolt en sproeide in sintels over de begroeiing. Binnen een paar minuten stond de hele omgeving in lichterlaaie. Binnen enkele uren was Paradise verwoest.

Deze maand kondigde energiebedrijf PG&E aan dat het met 13,5 miljard dollar (zo’n 12,2 miljard euro) de schadeclaims van slachtoffers en nabestaanden afkoopt. En daarmee zijn we beland bij de kapitalistische hebzucht.

Elektriciteitsmasten in Californië. Foto Justin Sullivan / AFP

Gebrekkig onderhoud

PG&E is Amerika’s grootste energiebedrijf. Het levert in het noorden en midden van Californië stroom aan zo’n 5,5 miljoen huishoudens, via een paar honderdduizend kilometer aan elektriciteitskabels. Het bedrijf is eigendom van een hedgefund en werd de afgelopen jaren meer dan eens door toezichthouder California Public Utilities Commission (CPUC) beboet wegens gebrekkig onderhoud. „Dat is zo vaak gebeurd, dat ik wel durf zeggen dat PG&E de boetes als bedrijfsonkosten opvatte, in plaats van als aansporing om serieus werk te maken van het onderhoud. De kosten daarvan lagen veel hoger dan de boetes”, zegt Geof Syphers. Hij is directeur van Sonoma Clean Power, een publiek-privaat bedrijfje dat duurzame stroom levert – maar wel via het netwerk van PG&E.

PG&E ging in januari dit jaar bankroet, maar wordt nog altijd gaande gehouden, want hoe moeten de Californiërs anders aan stroom komen? Zo is Syphers in een bijzondere positie beland. Omdat Sonoma Clean Power voor de diensten van PG&E betaalt, is Syphers een schuldeiser in het faillissement. Maar omdat hij directeur is van een door de overheid gecontroleerd bedrijf, hebben de onderhandelende partijen hem gevraagd te bemiddelen. Zo bedenkt hij de ene creatieve oplossing na de andere voor de afwikkeling van het faillissement, waarbij het publieke belang van de stroomvoorziening voorop staat.

„We zijn nu aanbeland bij de situatie die een jaar of tien geleden is voorspeld”, zegt Syphers. „Maar het zou een vergissing zijn om de branden van de afgelopen drie jaar te wijten aan klimaatverandering. We weten al tien jaar dat we met de huidige weersomstandigheden te maken zouden krijgen. We hebben daarvoor een klimaatbelasting betaald via onze elektriciteitsrekening. Alleen heeft PG&E ons geld nooit besteed aan het klimaatbestendig maken van het stroomnet. Ze hebben het als bonussen uitgekeerd aan de top of geïnvesteerd in andere bedrijfsonderdelen.”

Dat hebben de Californiërs het afgelopen jaar te horen gekregen dankzij een reeks rechtszaken en de slepende afwikkeling van het faillissement. „Ik werk al een jaar of vijf met PG&E”, zegt Syphers, „en echt: tot in de top van het bedrijf zijn het ongelooflijk aardige mensen die hard werken om iets goeds te doen.” Wat is daar gek aan? „Dat het bedrijf verschrikkelijke dingen doet.” Het betekent volgens hem dat de context essentieel is om te begrijpen waarom PG&E zo opereert. „Het bedrijf staat al een jaar of twintig onder loodzware druk van de politiek om snel te verduurzamen. Ons Congres en de gouverneur hameren voortdurend op schone stroom. Op veiligheid slaan ze geen acht. Dus toen PG&E zei: daar zorgen we voor, en we hoeven er de tarieven niet voor te verhogen, was er niemand die zei: hoe kan dat nou? We dachten dat we gratis groene stroom zouden krijgen. Niemand zag dat het ergens van ten koste moest gaan: van het onderhoud van het netwerk.”

Tracy Salcedo had het toch maar eens gevraagd, toen onderhoudsmensen van PG&E de meter kwamen opnemen. Of het wel in de haak was dat de stroomkabel die van de weg naar haar afgelegen huis liep, ook aan een boom was bevestigd. „Niks aan de hand”, zeiden de monteurs. „Die kabel is prima geïsoleerd.”

De nieuwe wereld

In het voorjaar van 2018 meldde PG&E zich voor het eerst bij het bestuur van Sonoma County om aan te kondigen dat het bedrijf in het vuurseizoen, de late herfst, hele regio’s van stroom zou afsluiten om brand te voorkomen. Susan Gorin, een Democraat die een reeks publieke functies in Sonoma heeft vervuld en nu in de board of supervisors zit, een soort wethouderspost, probeerde zich voor te stellen wat dat zou betekenen. De county moest opvang regelen voor te evacueren bewoners. Er moest medische zorg worden georganiseerd voor oudere en zieke inwoners. Er moesten communicatieplannen worden opgesteld. „Letterlijk alle aandacht van de overheid gaat op aan zo’n stroomafsluiting”, zegt Gorin.

Sinds de eerste grote preventieve afsluiting, in november 2018, schakelt PG&E regelmatig de stroom uit in complete regio’s. „We betalen PG&E eigenlijk om onze elektriciteit af te sluiten”, zegt Todd Pimentel. Zolang PG&E zijn achterstallig onderhoud niet aangepakt heeft – en dat kan zeker tien jaar duren, schatte topman Bill Johnson onlangs – is het uitschakelen van de stroom de enige manier om de veiligheid van inwoners te verzekeren.

Niemand weet hoelang zo’n stroomuitval duurt. Een paar uur, vijf dagen. „Het was best grappig”, zegt Alison Hastings-Pimentel terwijl ze de borden naar de keuken brengt. „Het is of je in je eigen huis kampeert. Af en toe reden we naar het oplaadstation met onze computers en telefoons. Konden we even mailen. Wij hebben het geluk dat we gas hebben: we konden douchen met warm water, en koken.”

Klanten slaan massaal batterijen, generatoren en kerosine in vanwege de geplande stroomafsluiting. Foto Elias Funez

„Het is een nieuwe manier van leven geworden”, zegt haar man Todd. Alison is al twee keer geëvacueerd. „Ik gris steeds sneller de spullen bijeen die ik wil redden. De laatste keer zat ik binnen een uur in de auto.”

„De wereld lijkt niet meer op die waarin we nog maar vier jaar geleden leefden”, zegt bestuurder Susan Gorin. „De eerste avond eten bij kaarslicht is nog romantisch, maar na vijf dagen is de lol er echt af. Overal brommen generatoren om ijskasten aan te houden. Je moet heel voorzichtig rijden door een stad zonder verkeerslichten. Het is uitputtend, en mijn kiezers zijn woedend. En dan te bedenken dat ik volgend jaar moet opgaan voor een herverkiezing.”

Gorins eigen huis is twee jaar geleden afgebrand. Ze wil het herbouwen, maar „de afwikkeling met de verzekering gaat heel traag.” Tracy Salcedo vertelde aan tafel al dat haar verzekering de polis had opgezegd. Ze leefden te dicht bij ‘inheemse en niet-inheemse vegetatie’. („Ik vroeg: zijn er ook nog andere vormen van vegetatie?”) Met veel moeite vond ze een andere verzekeraar. Ze betaalt bijna drie keer zoveel als eerst aan premies.

Het huis van Gorin stond, net als dat van Salcedo, in een schitterend natuurgebied, ver van de weg. Dat roept de vraag op: hebben mensen die tussen kurkdroge vegetatie gaan wonen niet ook een eigen verantwoordelijkheid? „O, zeker”, zegt Gorin. Ze moeten een straal om hun huis vrijmaken van vegetatie. „Tot nog toe leefden we hier onbezorgd, maar dat gaat niet meer. Misschien is het geen goed idee om een elektriciteitskabel een paar honderd meter op houten palen naar een eenzaam huis te leiden. We moeten ons hele idee van stroomvoorziening bijstellen. Elk afgelegen huis: zonnepanelen op het dak en een reeks batterijen als back-up.”

Lees ook: Langzaam herrijst het Californische Paradise uit zijn as

Als tuinontwerper komt Alison Hastings-Pimentel bijna dagelijks bij mensen wier huis en tuin door brand zijn verteerd en die opnieuw willen beginnen. Zo verdient ze een goede boterham aan de branden. Maar het bezorgt haar de kriebels, zegt ze. „Sommige van die plekken liggen zó ver afgelegen in natuurgebied. Als ik door het bos naar zo’n huis rijd, denk ik alleen maar: als er nu brand uitbreekt, komt ik hier niet levend vandaan.”

Ook als het faillissment van PG&E goed is afgewikkeld, resteert er nog voor miljarden aan werk, zegt Syphers. De politiek staat voor een grote opgave. „Ze moeten de burgers in de ogen kijken en vertellen: jullie hebben tien jaar betaald voor een veilig elektriciteitsnet, maar het geld is aan iets anders opgemaakt en nu moeten jullie er opnieuw voor betalen.”

Ellendig, zegt Gorin. „We willen burgers aanmoedigen om duurzaam te leven. Dat ze in elektrische auto’s gaan rijden, dat ze elektrisch koken. En intussen zal ons energiebedrijf nog jarenlang routinematig de stroom afsluiten. Mijn kiezers vragen op hoge toon wat wij eigenlijk van PG&E eisen. Natuurlijk: dat ze ervoor zorgen dat de stroomkabels niet tussen de bomen doorlopen, dat ze de kabels ondergronds leggen. God, wat ben ik jaloers op jullie als ik in Europa ben.”