Opinie

Alles wordt Big, behalve het gezin

Rosanne Hertzberger

Het is bijna 2020, alles moet kunnen. Niemand wordt geacht om enige mening te uiten over optimale samenlevingsvormen, en de overheid al helemaal niet. Vaders zijn niet belangrijk (want dat zou lesbische stellen kunnen beledigen). Moeders zijn niet belangrijk (want dat zou homostellen kunnen beledigen). Een partner hebben is sowieso niet belangrijk. Alles kan, of in ieder geval, alles moet kunnen.

De enige uitzondering die ik in Nederland weleens voorbij hoor komen is een afkeuring van het krijgen van al te veel kinderen. Dat zou dan van overheidswege ontmoedigd moeten worden, of dat soort demografisch beleid zou in ieder geval nadrukkelijk op tafel moeten liggen vanwege de enorme vervuiling die al die extra mensen veroorzaken. Als dat inderdaad ooit gaat gebeuren, zou ik een aantal andere existentiële persoonlijke keuzes weleens doorgerekend willen zien. De klimaatvoordelen van vervroegde hulp bij zelfdoding bijvoorbeeld, een zegen voor het klimaat. Of echtscheiding. Dat is een milieuramp, van jewelste.

Reken maar mee: een tweede huis, dat ook verwarmd moet worden en verlicht en verbouwd en dat groot genoeg moet zijn zodat alle kinderen er toch hun eigen kamer kunnen hebben. Twee keer zoveel pannen op het fornuis, twee keer zoveel oventjes die aan en uitspringen, twee keer zoveel kerstbomen. Twee keer zoveel ritjes voor boodschappen, twee keer zoveel adressen om pakketjes te bezorgen. En dikke kans dat er ook een tweede auto moet worden aangeschaft, ook groot genoeg zodat het kroost erin past.

Maar er zijn nog veel meer redenen om echtscheiding te ontmoedigen: de druk op de woningmarkt en de administratieve lasten die de onttakeling van een huwelijk betekent voor onze overheden, de belastingdienst, de gemeentelijke basisadministratie, de rechtspraak.

Goed, beetje flauw. Toch is het voor heel veel overheidsbeleid van groot belang hoe wij met elkaar samenleven. Neem het aantal eenpersoonshuishoudens, dat immer blijft groeien. Vergeleken met tweeverdieners zijn die hartstikke kwetsbaar, zeker nu de trend van flexwerk en detacheringen onverminderd doorzet. Ik houd mijn hart vast als ik al die flierefluitende generatiegenoten van mij zie, die niets opbouwen, die zich nergens aan committeren, niet aan een partner, niet aan een kind, niet aan een baan. Nu, in deze hoogconjunctuur lijkt het leven ons toe te lachen. Kijk mij met mijn laptop eens genieten. Maar straks? Als het instort? En je alleen staat? Tweeverdieners zijn veel schokbestendiger. Die hebben altijd elkaar nog om op te leunen.

Die kwetsbaarheid van het aantal alleenstaanden is des te schrijnender als je het in contrast ziet met de schaalvergroting in ongeveer elke andere structuur in de samenleving. Alles versmelt en slokt elkaar op, op elk niveau, in elke sector: gemeentes, kerken, ziekenhuizen. Steeds vaker zie je het woordje Big voorbijkomen: Big Pharma, Big Energy, Big Agriculture, Big Food, Big Retail, Big Oil, Big Banks. De enige die een beetje tegengas geeft is Brexit, voor de rest is versmelting en consolidatie de standaard.

En in al dat fusiegeweld zie je op burgerlijk niveau het tegenovergestelde gebeuren. Het aantal kinderen per vrouw halveerde, een ontwikkeling die voornamelijk in de jaren ’60 en ’70 plaatsvond. De ‘netto vervangingsfactor’ zoals het CBS dat zo steriel noemt, daalde van 1,4 naar 0,7. Het aantal kinderloze mannen en vrouwen steeg. En het aantal alleenstaande ouderen ook. De gezinnen die er zijn', breken in ongeveer veertig procent van de gevallen op. Wie vandaag op honderd voordeuren klopt, treft achter bijna veertig deuren een eenpersoonshuishouden aan.

Het bestaan van de gemiddelde burger is er niet een van ‘fusie & overname’ maar van scheiding en fragmentatie. Het gezin is niet langer de hoeksteen van de samenleving. Het individu is de kurk geworden.

Dat is in vele opzichten slecht nieuws. Niet alleen wordt het machtsverschil tussen burger en overheid of burger en bedrijfsleven steeds groter. De Nederlandse burger wordt in zijn algemeenheid steeds fragieler. Steeds ouder. Steeds eenzamer. Ook als je niet gelovig of anderszins conservatief bent, is het geen slecht idee om gezinnen zoveel mogelijk te blijven aanmoedigen.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.