‘In het collectieve geheugen van Den Haag zitten Oud-en-Nieuw-rellen’

Marnix Eysink Smeets Den Haag maakt zich zorgen over de jaarwisseling, dit jaar zonder vreugdevuren. „Ik wens de stad heel slecht weer toe.”

Uitgebrande autowrakken op de Viaductweg in Den Haag, 1989. Voordat de vreugdevuren bedacht werden, waren er overal in Den Haag branden, vernielingen en plunderingen tijdens Oud en Nieuw.
Uitgebrande autowrakken op de Viaductweg in Den Haag, 1989. Voordat de vreugdevuren bedacht werden, waren er overal in Den Haag branden, vernielingen en plunderingen tijdens Oud en Nieuw. ANP

Marnix Eysink Smeets, lector publiek vertrouwen in veiligheid aan de hogeschool InHolland, gunt Den Haag een rustig Oud en Nieuw. Hij zegt: „De voortekenen zijn niet goed. Wat je op straat ziet, wat je hoort in de stad: iedereen houdt rekening met ellende.”

Die ellende kent hij. Eysink Smeets was in de jaren tachtig politie-inspecteur in Den Haag en was een van de architecten van de vreugdevuren, die bedacht werden om onrust te voorkomen. Voor die tijd waren er overal in de stad branden, vernielingen, plunderingen, en moesten politie en ME vrijwel ieder jaar ingrijpen.

Sinds begin deze maand bekend werd dat de vreugdevuren dit jaar niet doorgaan, is het opnieuw onrustig in Den Haag: de brandweer moest ruim vierhonderd keer uitrukken, in voorgaande jaren was dat in december slechts een paar keer per dag. Vuilcontainers, auto’s en scooters werden in brand gestoken, parkeermeters en bushokjes werden vernield, en de ME werd een aantal keer ingezet.

Eysink Smeets vertelt: „Na Kerst begon het. Elders in het land was het ook onrustig, maar in Den Haag waren de ongeregeldheden veel uitgesprokener, men ging veel verder. En iedereen – bewoners, gemeente en politie – had zich erbij neergelegd en ging zich ernaar gedragen. Dat het in Den Haag mis zou gaan, was een zekerheidje.”

De angst voor ongeregeldheden, zegt hij, heeft de afgelopen jaren de gemeente geregeerd. Daardoor konden de vreugdevuren, tegen de afspraken in en zonder dat er werd ingegrepen, steeds hoger worden tot uiteindelijk meer dan 45 meter hoog. „Dat het uit de klauwen liep, is deels de verantwoordelijkheid van de bouwers, deels van de gemeente.”

Roomser dan de paus

Diezelfde angst, zegt hij, heeft er de afgelopen maanden toe geleid dat het stadsbestuur van de weeromstuit niets verkeerd wilde doen en „roomser dan de paus regels is gaan naleven”. De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) adviseerde in zijn rapport over het uit de hand gelopen vuur van vorig jaar op Scheveningen dat de gemeente de verschillende rollen – van facilitator, toezichthouder en vergunningverlener – zo veel mogelijk moest scheiden.

„Op zich was het een wijs advies van de OVV. Maar het stadsbestuur heeft het uitgelegd als: de vreugdevuren zijn een privaat evenement en wij gaan louter de vergunning verlenen en toezicht houden.” Daarbij, zegt Eysink Smeets, is het belangrijkste vergeten: het collectieve belang van de vreugdevuren. „Dit was niet ‘wij, de gemeente’ en ‘zij, de bouwers’, maar ‘wij, Hagenaars’.”

Het „zekerheidje” dat er rellen kwamen in Den Haag werd door de vuren doorbroken. De vreugdevuren waren bovendien niet alléén wat de jaarwisseling rustiger maakte. „Tegenwoordig zou je het design thinking noemen. We zijn eerst gaan kijken: waar komt dit vandaan? Het gebeurde op het moment dat er alleen nog dronken jonge mannen op straat waren die uit waren op bal, en de rest van de stad binnen zat. Dus: konden we dat beïnvloeden?”

Soft porno

Dat was niet alleen door het gedogen en faciliteren van vreugdevuren. Het begon met het opruimen van de stad en het aanbieden van gratis parkeerplekken in garages – zodat er geen bouwmateriaal of auto’s op de vuurstapels kwamen. Op de heftigste plekken werd contact gelegd met de ‘buurtburgemeester’, degene die het meeste gezag had in de wijk, en gesproken met bewoners over de twee gezichten van de Haagse jaarwisseling. Er werden gele en rode kaarten uitgedeeld in de weken voor Oud en Nieuw: wie rood kreeg, moest binnenblijven. In het eerste jaar werd er zelfs een betaalkanaal bereid gevonden om gratis soft porno aan te bieden. „Al hielden we er maar tien mee van de straat.”

Nu was er geen plan B, zegt Eysink Smeets: er lagen geen alternatieve scenario’s voor als er geen vreugdevuren zouden zijn. Sommigen in de stad grijpen het niet-doorgaan van de vreugdevuren aan als excuus om te rellen.

Hij keurt het niet goed, maar zegt wel dat de ongeregeldheden te voorkomen waren. „Je wist na de vuurregen van vorig jaar dat er iets moest veranderen. Daar had het stadsbestuur in januari al mee moeten beginnen, maar burgemeester Krikke wilde het OVV-rapport afwachten. Dat kwam pas in oktober.” Pauline Krikke trad enkele dagen na publicatie van het rapport af, waarna oud-VVD-minister Johan Remkes waarnemend burgemeester werd.

Eysink Smeets zegt: „Als je ongeregeldheden wilt voorkomen, heb je tijd nodig.” En hij zegt ook: „In het collectieve geheugen van de stad zit de ellende: generaties geven het aan elkaar door.” Dat maakt de jaarwisseling in Den Haag anders dan in andere grote steden.

Hij noemt het daarom een gebrek aan bestuurlijke moed dat er niets is geregeld. „De moed om elf maanden van tevoren al te plannen. De moed ook om na het OVV-rapport te zeggen: ‘We moeten rollen scheiden, maar gelet op de bijzondere voorgeschiedenis, betekent het dat we toch stevig faciliteren. Voor zover ik kan inzien, had een vuur van 10×10×10 meter best gekund.”

Nu, vreest Eysink Smeets, krijgt de politie – en goedwillende burgers – de gevolgen op haar bord. „De politie heeft het al druk zat, ze is al overvraagd. Dit komt er weer bij.” Hij wenst Den Haag één ding toe de komende dagen: „Slecht weer. Heel slecht weer, met veel regen en harde wind. Dan is er misschien weinig aan de hand.”

Correctie 27 december 2019: In een eerdere versie van dit artikel stond dat de bouwers op Scheveningen met de jaarwisseling een fakkeloptocht wilden houden. Die is echter al op zaterdag 28 december.