Exodus van Syriërs na nieuw offensief

Syrië Nu president Assad samen met Rusland een offensief is gestart tegen rebellenbolwerk Idlib, vluchten duizenden Syriërs naar de Turkse grens.

Syrische families ontvluchten de Syrische stad Hazano, ten noordwesten van Idlib.
Syrische families ontvluchten de Syrische stad Hazano, ten noordwesten van Idlib. Foto Aref Watad/AFP

Open trucks vol tassen, matrassen, tapijten en andere spullen. Auto’s, vrachtwagens en bussen vol ontheemden, die hun waardevolste spullen zelf droegen. Uit de Syrische provincie Idlib kwam afgelopen dagen een schrijnende uittocht op gang van burgers die de onophoudelijke beschietingen en bombardementen door het regime van de Syrische president Assad en bondgenoot Rusland ontvluchtten.

Zelfs op weg naar de grens waren ze niet veilig. Auto’s die naar het noorden reden, naar de Turkse grens, werden met machinegeweren beschoten door Syrische gevechtsvliegtuigen. Ooggetuigen zagen auto’s die stilstonden op de weg naar Turkije nadat ze waren geraakt door kogels. „Deze weg is nog nooit zo gevaarlijk geweest”, zei een ooggetuige tegen de Israëlische Syrië-expert Elizabeth Tsurkov, die werkt bij het Foreign Policy Research Intstitute in Philadelphia. Om geen schietschijf te worden zouden veel ontheemden via binnenwegen naar het noorden proberen te komen.

Vorige week lanceerden het regime en Rusland het tweede deel van hun offensief in Idlib, het laatste grote rebellenbolwerk. Hun doel is om de snelweg M5 naar Aleppo in te nemen. Troepen van het regime zouden al veertig steden en dorpen hebben heroverd. Aan het grondoffensief gingen weken van zware luchtaanvallen vooraf. Volgens de Syrian Response Coordination Group, een lokale hulporganisatie, zijn er de afgelopen weken 252 burgers, onder wie 79 kinderen, omgekomen bij het geweld.

Bekijk ook de fotoserie: Hoe Syrische inwoners Idlib proberen te ontkomen

„De straten zijn vrijwel leeg”, vertelt de lokale journalist Fouad Basbous via Facebook vanuit de stad Saraqib. De meeste gezinnen zijn volgens hem al gevlucht; zelf zit hij thuis met zijn vrouw en zijn oude moeder, die niet meer kan reizen. Om hen heen knalt het onophoudelijk. Eerder dit jaar besloot zijn broer Talhat te vluchten. „Was ik toen ook maar gegaan”, verzucht Fouad, „vlak daarna werd de route afgesloten”.

Turkije sluit grenzen

Talhat Basbous volgt intussen vanuit een Nederlands asielzoekerscentrum angstig het nieuws uit zijn thuisland. Zijn vrouw en kinderen zijn dinsdag naar de stad Al-Bab in de ‘bevrijde’ regio rond Aleppo gevlucht, vertelde hij dinsdag via WhatsApp. „De luchtaanvallen stoppen al tien dagen niet, maar ze zijn gelukkig veilig aangekomen.”

Ruim 200.000 burgers in de regio zijn de afgelopen weken hun huizen ontvlucht, stelt de Syrian Response Coordination Group. De meesten zijn naar de Turkse grens gevlucht. Maar de tentenkampen daar zijn overstroomd na hevige regenval. En Turkije houdt de grens angstvallig gesloten om een nieuwe massale toestroom van vluchtelingen te voorkomen. Er wonen naar schatting 3 miljoen mensen in Idlib.

President Erdogan zei zondag dat Turkije geen nieuwe golf vluchtelingen aankan. Zijn land vangt al 3,7 miljoen Syrische vluchtelingen op en vanwege de economische malaise neemt de animositeit van Turken jegens Syriërs toe. Erdogan waarschuwde ook dat Europa zich kan opmaken voor een nieuwe vluchtelingencrisis zoals in 2015, tenzij de regering-Assad en Rusland hun offensief in de Syrische provincie Idlib staken.

Een Turkse delegatie vloog maandag naar Moskou, onder meer om de situatie in Idlib te bespreken. Die gesprekken duurden uiteindelijk drie dagen, veel langer dan verwacht, zo meldde de Russische krant Vedomosti. Dinsdag verklaarde de buitenlandwoordvoerder van Erdogan vervolgens dat Rusland zich gaat inspannen om het geweld te stoppen. Hij zei dat Turkije verwacht dat Moskou zich aan zijn belofte houdt. Vooralsnog is daar weinig van te merken.

Afgelopen zomer bestormden honderden woedende Syriërs een grensovergang tussen Idlib en Turkije te midden van beschietingen en bombardementen van het regime en Rusland. „Red de rest van ons. We wachten hier slechts op onze dood”, riepen de betogers, die eisten dat Turkije de grens opent voor vluchtelingen uit Idlib. Sommigen duwden de grenswachters aan de kant en klommen over het hek naar het niemandsland tussen Syrië en Turkije.

Verraad van Turkije

Volgens onderzoeker Tsurkov zijn veel burgers in Idlib woedend op Turkije, dat de Syrische oppositie zou hebben verraden. Turkije sloot in 2018 een akkoord met Rusland en het Assad-regime om een groot offensief in Idlib af te wenden. Dat leek aanvankelijk ook te lukken. Turkse troepen in Idlib zien toe op de naleving van het bestand. Maar nu het regime alsnog oprukt, denken veel mensen dat Turkije daar heimelijk mee heeft ingestemd in ruil voor goedkeuring van Rusland voor het recente Turkse offensief in Noordoost-Syrië.

Hayat Tahrir al-Sham (HTS), de extremistische groep die de scepter zwaait in Idlib, probeert in te spelen op die sluimerende woede. In een woensdag gepubliceerde videoboodschap zei HTS-leider Abu Muhammed al-Jolani dat het regime in feite al verslagen is, en dat de rebellen het nu opnemen tegen Assads internationale bondgenoten, Rusland en Iran, die erop zouden zijn de glorie van hun oude rijken te herstellen.

Lees ook: Erdogan: 80.000 vluchtelingen uit Idlib onderweg naar Turkije

In de pauzes tussen bombardementen helpt de lokale activist Eyad Abdelkader uit Idlib gezinnen te ontkomen naar het grensgebied met Turkije. Het gebied is vaker gebombardeerd, maar dit keer is het erger, schrijft hij op Facebook. „Burgers zijn doelwit, de vluchtwegen tussen de steden zijn doelwit”, schrijft Abdelkader. „Alle grensovergangen zijn dicht, maar we kunnen nergens anders heen.”

Abdelkader is teleurgesteld in de gewapende groepen die zijn stad beheersten en die zich nu stil houden. „Ze hebben het te druk met hun eigen financiële belangen in het noorden. Ze laten de bevolking hier niet eens weten wat er gebeurt en wat er precies is afgesproken.”

Veel mensen in Idlib wantrouwen de rebellen net zo goed als het regime. De inwoners van het stadje Maarat al-Numan bijvoorbeeld kwamen in opstand tegen Assad én recentelijk ook tegen de jihadisten van HTS. „Als het regime in staat is in om de stad in te nemen voordat iedereen is gevlucht, dan kunnen we massale wreedheden verwachten”, twitterde Tsurkov.

Ongeveer duizend burgers zouden nog in Maarat al-Numan zijn achtergebleven. De meesten zijn te arm om vervoer te regelen. Een vriend die nog altijd in Maarat al-Numan is, zei tegen Tsurkov: „Er zijn nog altijd gezinnen hier die willen vertrekken. We hebben geen brood meer. Drones houden alle wegen in de gaten. Gisteren bombardeerden gevechtsvliegtuigen een auto met een ontheemd gezin. Ze zijn levend verbrand.”