Analyse

De toon van de kersttoespraak wordt steeds menselijker

Toespraak Koning Koning Willem-Alexander hield dit jaar een pleidooi voor een luisterend oor en „de bereidheid elkaar ruimte te geven”.

Koning Willem-Alexander hield de kersttoespraak vanuit de hal van Paleis Huis ten Bosch
Koning Willem-Alexander hield de kersttoespraak vanuit de hal van Paleis Huis ten Bosch Foto Arenda Oomen/Rijksvoorlichtingsdienst

„Het is oké”. Dat was het meest memorabele zinnetje uit de kersttoespraak van koning Willem-Alexander. Het is oké als het even tegenzit, zei hij.

De koning richtte zich daarbij specifiek op jongeren, en impliciet ging dat zinnetje over een socialemedia-cultuur waarin iedereen „een perfecte versie” van zichzelf presenteert. Streven naar geluk „is mooi”, zei Willem-Alexander, „maar het mag geen obsessie worden”. „Ook verdriet mag er zijn. Ook twijfels en gevoelens van eenzaamheid mogen er zijn. Ook mislukkingen en tegenslagen horen bij het leven.”

Het meest opvallende in de kersttoespraak was dat de christelijke achtergrond van Kerst er bekaaid afkwam. In voorgaande jaren refereerde de koning altijd aan de geboorte van Jezus. Vorig jaar zei hij bijvoorbeeld nog dat Kerst een beroep deed op het geloof, „in religieus opzicht, maar ook het geloof in onszelf, in elkaar, in een gelukkige en vreedzame toekomst”. In zijn eerste kersttoespraak, in 2013, had de koning het over vrede op aarde, die „ook heel dichtbij” begint.

Verdraagzaamheid

Nu kwam halverwege het woord ‘kerstfeest’ even voor, maar moest de toehoorder zelf uit zijn woorden een kerstgedachte samenstellen.

Want die was er wel. Willem-Alexander had het over 75 jaar vrede in Nederland. Over vrijheid „als vlam die in alle Nederlandse harten brandt”. Maar die ook van ieder iets vraagt: verdraagzaamheid. „Als we mensen met een andere mening gaan bedreigen, ondermijnen we precies wat ons zo dierbaar is.”

Daarmee signaleerde de koning nog een maatschappelijk probleem dat opnieuw op sociale media speelt – maar ook steeds vaker in het echte leven: de onbereidheid om naar elkaar te luisteren en elkaars mening te respecteren. Hij zei: „Om vrij te zijn, moeten we het dwarse denken toelaten. In onszelf en bij anderen.” Naar elkaar luisteren, is daarbij ook belangrijk, net als begrip tonen. „Een luisterend oor” is volgens de koning een van de mooiste geschenken.

Opnieuw legde Willem-Alexander de nadruk op wat Nederlanders verbindt. Die verbinding uitdragen was de opdracht die hij zichzelf bij zijn inhuldiging in 2013 gaf. In deze kersttoespraak wees hij op de taal, de democratie, de gelijkheid van iedereen, ongeacht geslacht of seksuele gerichtheid als verbindende elementen.

Foto Arenda Oomen/Rijksvoorlichtingsdienst

De voormalig watermanager (tot hij koning was, was hij onder andere voorzitter van de VN-adviesraad voor water en sanitatie) verwees verder naar de strijd tegen water. En naar de in andere talen onvertaalbare Nederlandse „gezelligheid”.

Het was een gewoon woord. De toon van de kerstboodschappen wordt ook steeds menselijker. Vorige jaren sprak hij zijn toehoorders nog aan met ‘U’, nu was het ‘U en jij’. En waar het even verheven klonk – de vlam die in de harten brandt – volgde de zin „dat klinkt poëtisch”, om vervolgens met een praktisch voorbeeld te komen.

Ontspannen

De koning oogde meer ontspannen dan in voorgaande jaren. Hij hoefde niet meer van camera naar camera te kijken, noch te lopen. Nu stond hij, in de hal van Paleis Huis ten Bosch in Den Haag, waar hij begin dit jaar met zijn familie heen verhuisde. Met boven hem het lichtkunstwerk Fragile Future, gemaakt met paardenbloemenpluisjes aan ledverlichting.

Achter hem stond de deur naar de Oranjezaal open, de bijzondere en beschilderde ontvangstruimte. Aan weerszijden de door Gerrit van Honthorst geschilderde portretten van stadhouder Frederik Hendrik en zijn echtgenote Amalia van Solms, naar wie de huidige kroonprinses is vernoemd.