Minister van OCW moet oordelen over openbaarheid oorlogsarchief

Oorlogsarchieven Of archieven met belastende informatie over oorlogsmisdaden eerder dan in 2025 moeten worden opengesteld, is aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap om te beslissen. Dat oordeelde de Raad van State dinsdag.

Nationaal Archief
Nationaal Archief Martijn Beekman/ANP

De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW) moet beslissen of de journalist Arnold Karskens inzage krijgt in de dossiers van vermeende Nederlandse kampbeulen uit de Tweede Wereldoorlog. Dit heeft de Raad van State dinsdagochtend bepaald in het slepende geschil van Karskens en het Nationaal Archief over de archieven uit de Tweede Wereldoorlog.

Met gegevens uit de dossiers wil Karskens nooit veroordeelde oorlogsmisdadigers alsnog voor de rechter laten brengen. Het Nationaal Archief weigert inzage te verschaffen, omdat de privacywetgeving dat zou verbieden. Een poging om er in onderling overleg uit te komen mislukte afgelopen oktober.

Lees hier over de rechtszaak over de jacht op kampbeulen

Karskens wil met zijn Stichting Onderzoek Oorlogsmisdaden de dossiers doorzoeken van Nederlanders die na de Tweede Wereldoorlog werden berecht wegens collaboratie. Karskens denkt in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) onder meer „enige tientallen” bewakers van de concentratiekampen in Vught en Amersfoort te kunnen vinden. Het CABR bevat de dossiers van ruim 300.000 Nederlanders die na de Tweede Wereldoorlog beschuldigd werden van oorlogsmisdaden of samenwerking met de Duitse bezetter.

Met het oog op de privacy van nog levende personen van wie een dossier in het CABR aanwezig is, wordt het archief pas openbaar op 1 januari 2025. Dat vindt Karskens veel te laat, omdat de oorlogsmisdadigers – voor zover nog in leven – inmiddels hoogbejaard moeten zijn en elk uitstel de kans op berechting verkleint.

De bestuursrechter in Amsterdam noemde de weigering van het Nationaal Archief eind 2018 „onzorgvuldig” en bepaalde dat het archief opnieuw een besluit over de inzage moet nemen. Het Nationaal Archief kreeg de opdracht om de in het archief genoemde personen te vragen of ze inderdaad bezwaar hadden. Een onuitvoerbare opdracht en principieel onjuist, vindt het archief, dat daartegen hoger beroep aantekende bij de Raad van State.

De hoogste bestuursrechter schuift de zaak nu door naar de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, die gaat over het Nationaal Archief. Ingrid van Engelshoven (D66) moet overleggen met haar collega van Justitie en Veiligheid, Ferdinand Grapperhaus. Dat ministerie bepaalde destijds dat het CABR tot 2025 dicht blijft. De minister kan volgens de Raad van State het CABR eerder openstellen, dan wel een specifieke persoon toegang geven. Uiteindelijk moet het Nationaal Archief dan beslissen of Karskens inzage krijgt.