Het is nog geen dans, maar chimps bewegen op muziek

Diergedrag Mensapen bezitten een oerversie van het menselijk ritmegevoel, blijkt uit Japans onderzoek met chimps in gevangenschap.

Een van de chimpansees uit het Japanse onderzoek (in een repeterend gifje) .
Een van de chimpansees uit het Japanse onderzoek (in een repeterend gifje) . Beeld Yuko Hattori & Masaki Tomonaga

Een chimpanseevoet die meetikt met een heftig heksenketelritme op een piano: ineens lijkt de chimpansee met zijn berucht geringe muzikale gevoel, helemaal niet zo ver van de mens af te staan. Het videobeeld is onderdeel van een Japans onderzoek door Yuko Hattori en Masaki Tomonaga (beiden Kyoto University). Ze beschrijven deze week in de PNAS hoe zeven chimps in hun lab ‘meebewegen’ met muziek. Tussen aanhalingstekens, want echt ritmisch is het allemaal niet, maar de chimps bewégen meestal wel als de ritmische pianomuziek aangaat in de kooi. Het mannetje Akira doet dat zelfs in meer dan helft van de testen.

Mensen kunnen moeiteloos ritmisch meebewegen op muziek. En het was tot nu toe opmerkelijk dat juist bij sterk verschillende dieren als kaketoes en zeeleeuwen wel ritmegevoel is gevonden, maar nooit bij primaten. De Amsterdamse hoogleraar muziekcognitie Henkjan Honing reageert dan ook opgetogen op het Japanse onderzoek. „Dit is de eerste keer dat is aangetoond dat een andere primaat dan de mens spontaan gaat meebewegen op muziek.”

Het lijkt er dus op dat de gemeenschappelijke voorouder van chimpansees en mensen (die zo’n zes miljoen jaar geleden leefde) óók al een soort ‘beatinductie’ (maatgevoel) bezat, aldus Honing. De Japanse onderzoekers noemen hun resultaat een bevestiging van Honings ‘geleidelijke-audiomotorhypothese’. Volgens dat idee is het menselijke ritmegevoel het (voorlopig) eindpunt van een geleidelijke koppeling van het auditieve systeem (gehoor) in het brein aan het motorische systeem. „Wel feestelijk, ja, dat mijn hypothese nu bevestigd wordt”, zegt Honing tevreden.

Vooral de mannetjes

In de testen bleken het vooral de mannetjes die zwaaiden met hun lichaam. Soms ook riepen ze mee of klapten ze in hun handen. Zelfs konden Hattori en Tomonaga bij de best bewegende chimp Akira vaststellen dat hij in het op en neer bewegen énigszins het ritme volgde. Zijn heen en weer bewegen was wel geheel onritmisch. De onderzoekers merken ook op dat Akira veel langer meebeweegt op de muziek dan de beroemde kaketoe Snowball, die wel redelijk ritmisch meebeweegt op muziek. Akira zwaait gemiddeld 43 seconden heen en weer, de dansjes van Snowball duren gemiddeld maar 4 seconden.

De Japanse onderzoekers leggen ook een verband met de nooit nauwkeurig onderzochte ‘regendans’: het fenomeen dat vooral mannelijke chimpansees in het bos als het hard begint te regenen opgewonden gaan bewegen. Bij watervallen gebeurt soms hetzelfde.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Onbehaarde Apen: Onbehaarde Apen: Zijn wij de enige muzikale dieren?

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.