Recensie

Recensie Theater

De oudejaarsconferences: wat valt er te lachen om 2019?

Oudejaarsconferences Kiest u op oudejaarsavond voor de maatschappelijk betrokken show van Claudia de Breij of voor de privé-beslommeringen van Martijn Koning? Een vergelijking van de conferences van Claudia de Breij, Martijn Koning, Freek de Jonge, Dolf Jansen en Vincent Bijlo.

Claudia de Breij in haar Oudejaarsconference: „Mensen die zeggen dat je niks meer mag zeggen hebben vaak een podium op tv of in de krant.”
Claudia de Breij in haar Oudejaarsconference: „Mensen die zeggen dat je niks meer mag zeggen hebben vaak een podium op tv of in de krant.” Foto Hans-Peter van Velthoven

De liefhebbers van de oudejaarsconference worden op 31 december voor een overzichtelijke keuze gesteld bij de grote zenders: zoek je het maatschappelijke of het particuliere? Dat laat zich illustreren aan de hand van de aandacht voor de doden. Claudia de Breij zingt de lof van Martine Bijl. Martijn Koning treurt om zijn overleden kat.

Voor scherpe satire over de misstanden en mirakels in het afgelopen jaar en voor een slim verpakt verhaal over hoe de democratie onder vuur ligt, houdt De Breij op NPO1 een klassieke conference. Politici kunnen turven of ze wel genoemd worden en dus relevant zijn, net als bij Wim Kan. De Breij levert een rijk gevuld programma, met enkele fijne liedjes en veel ‘o ja’-momenten, die in een enkele zin raak worden neergezet. Ze neemt duidelijk stelling en pleit met historische voorbeelden voor het verwelkomen van nieuwe ideeën en ontwikkelingen.

Op RTL4 is Martijn Koning veel minder commentator en satiricus. De grote nieuwsonderwerpen zijn bij hem in de minderheid. Die onderwerpen brengt hij bovendien terug tot zijn eigen leefwereld. Zo begrijpt hij de boosheid van de boeren, maar weidt hij vooral uit over zijn ergernis die het oplevert om stapvoets achter een trekker te moeten rijden. Zijn grappen over bijzaken en randverschijnselen maakt hij vanuit het klassieke conservatieve cabaretperspectief dat alle nieuwigheden en ontwikkelingen in het leven buitensporig en mal zijn. Gendervrij maandverband, hoe gek is dat!

Lees ook dit interview met comedian Martijn Koning: ‘Ik word steeds weirder’

De Breij heeft venijnige grappen over de ijdele praat van voetbalanalist Johan Derksen, terwijl Koning dat type voetbalhumor lijkt te omarmen – gezien zijn opmerkingen over transgenders die knap genoeg zijn om zijn vriendin te worden en zijn idee dat alleen lekkere wijven echt een boerka nodig hebben. De hardste grap gaat over zijn „oplossing” voor IS-baby’s. Shockeffect gegarandeerd.

Wat de twee cabaretiers delen is dat ze zich verkneukelen over het selectieve geheugen van premier Rutte en de sloopzieke Duindorpers, dat ze zwemmer Maarten van der Weijden een held vinden en het Nederlands vrouwenvoetbalelftal prijzen. Koning grunt de naam van verdedigster Bloodworth als een metalzanger en zegt dat die naam toch veel meer indruk maakt dan ‘Matthijs de Ligt’, een naam die hij uitspreekt met een piepstem. Het is zijn sterkste moment van de avond.

Bij beiden gaat het over hun vader, op een zachte, liefhebbende manier, ondanks het beeld van knulligheid en mislukking dat ze scheppen. Er is, linksom of rechtsom, alle kans dat er niet alleen gelachen zal worden op de laatste dag van het jaar – er kan ook een traan vloeien.

Foto Hans-Peter van Velthoven

Claudia de Breij

Motto: ‘We hebben mensen nodig die vooroplopen’ (Johan van Oldenbarnevelt, Aletta Jacobs, Quinsy Gario)

Show: Bewondering en spot gaan hand in hand bij De Breij. Sterk is haar verdediging van de democratie, via een les die haar vader haar leerde, terwijl de liegende en bedriegende politici die de democratie aanvallen, middels het zwartmaken van collega-politici, media en rechtspraak, ongenoemd blijven (Trump, Baudet, Wilders). De Breij heeft iets geleerd: „Dat ik het niet racistisch bedoel, betekent niet dat het niet racistisch is.” En ze gaat in tegen de polarisatie, mooi tegendraads verwoord met de zin: „Laten we eens wat minder naar elkaar omkijken.”

Onderwerpen: Van pandaporno en de uitschakeling van Ajax in de Champions League, via de Nashville-verklaring en Jezus die truthbombs spit tot aan de viering van honderd jaar vrouwenkiesrecht.

Oneliner:

„Mensen die zeggen dat je niks meer mag zeggen hebben vaak een podium op tv of in de krant.”

Conclusie: In haar tweede oudejaars blijft De Breij dichter bij de oervorm van het genre dan de eerste keer in 2016. Dat leidt tot een afgewogen en geestige terugblik op grote nieuwsmomenten en actuele ontwikkelingen, en op de bedriegers en charlatans van het jaar. Helemaal eigen is haar aandacht voor positieve zaken en mensen in de samenleving. Die combinatie zorgt voor een vrijwel ideale oudejaarsconference. (RR)

Foto Bunker Theaterzaken

Martijn Koning

Motto: ‘Alles in Nederland gaat dom en knullig en daarom zijn we schattig’

Show: Koning springt liever van grap naar grap dan een lijn uit te zetten. Wel stelt hij vast dat ‘we’ het allemaal niet meer weten en dat hij zich oud voelt op zijn 41ste. Dat onbegrip en onbehagen leidt ertoe dat hij van links steeds vaker naar rechts overhelt, zegt hij. We worden bijvoorbeeld bang gemaakt voor het klimaat, terwijl we een paar jaar geleden nog bang werden gemaakt voor het kalifaat. Die dreiging is toch ook verdwenen?

Onderwerpen: Van het plagiaat van Frans Bauer, de scheiding van Wesley Sneijder en het einde van datingtelevisie, via opmerkelijke nieuwe woorden tot aan boze boeren, vleesschaamte en de vraag van Baudet aan Rutte wanneer hij voor het laatst had gehuild. Die vraag „kwam als een boemerang terug in de boreale bek van Baudet”, allitereert Koning. Verder persoonlijke stukken over zijn vader, condooms en zijn kat.

Oneliner:

„Was de dildo niet de eerste vleesvervanger?”

Conclusie: Martijn Koning is op zijn best als het over Martijn Koning gaat. Zijn commentaar op de actualiteit bevat een handvol gisse grappen, tussen vrij veel eenduidige humor. Geen oudejaars die de kijkers lang zal bijblijven. (RR)

Freek de Jonge

Motto: ‘Weten, wist, geweten’

Show: Freek behandelt niet alle actualiteiten van 2019, hij stipt ze wel even aan op zijn doldwaze, ontregelende en luchtige wijze, maar gaat veel verder. Hij verhaalt over de tijd waarin we leven en dat het zomaar verkeerd kan gaan. „Als straks de razzia’s komen.”

Onderwerpen: De oorlog is nooit ver weg bij Freek de Jonge (1944). Dat begint met indringende zigeunermuziek en ook de titel liegt er niet om: een actuele knipoog naar de lachgaswetgeving en de theaterlocatie, maar ook de echo van de vernietigingskampen in WOII. Hij spreekt niet alleen politici aan op hun falen, maar steekt ook de hand in eigen boezem. Want wat heeft hij gedaan toen de kansarme jongen Limo, die uit pure ellende het verkeerde pad opging, hem om hulp vroeg?

Oneliner:

„De gotspe van dat programma Droomhuis Gezocht in een Europa dat overstroomd wordt door vluchtelingen die geen dak boven hun hoofd vinden.”

Conclusie: Freek op zijn bijna best met tussen de bedrijven door een verkrampte choreografie, een prachtig en macaber beeld waaruit zijn levenslust en wanhoop spreekt. (PP)

Foto Tom Cornelissen

Dolf Jansen

Motto: ‘Hak geen bomen om en durf te veranderen’

Show: Jubilaris Dolf Jansen, dertig jaar oudejaarsconferences, is constant: hij praat nog net zo snel de gebeurtenissen van 2019 aan elkaar en loopt nog even hard voor het milieu, zijn onderwerp.

Onderwerpen: Alle actualiteiten jaagt hij er in razend tempo doorheen, van de ontmoeting van Máxima met de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman („in Argentinië hadden wij zo onze eigen aanpak van kritische journalisten”) tot Klaas Dijkhoff in zijn door een stylist uitgekozen giletje, van Schiphol dat onder het mom van „anticiperend handhaven” alles doet waar het zin in heeft tot Thierry Baudet die overal mee wegkomt. Ook al zegt hij niet te willen moraliseren, kwaad te worden of een mening uit te dragen, hij is een vrolijke klimaatdrammer, want dat is onmiskenbaar zijn grootste zorg.

Oneliner:

„Niet om het een of ander, maar Gerri Eickhof was wel héél snel bij die brandende Notre-Dame.”

Conclusie: Er is weinig dat de scherpe blik van Jansen ontgaat, hij is een kompas in een verwarrende tijd. Af en toe blijft hij iets te lang boven een onderwerp rondcirkelen, maar hij improviseert als de beste en excelleert in het contact met het publiek. (PP)

Foto Erik van ’t Woud

VINCENT BIJLO & THE ROSSETTIS

Motto: ‘Houd moed, omdat het moet’

Show: Een show met afwisselend conferences en liedjes door Bijlo’s vrouw, zangeres Mariska Reijmerink (en combo), die hiermee Hella de Jonge of – voor de oudere luisteraar – Corrie Vonk naar de kroon steekt.

Onderwerpen: Met als startschot ‘de wereld verkinderdagblijfiseert’ behandelt Bijlo veel actuele onderwerpen, van de boerenprotesten, stikstof en de weguitbreiding bij zijn woonstek Amelisweerd tot de homogenezing van Kees van der Staaij en de braakballen van de uil van Minerva.

Oneliner:

„We hadden toen nog zure regen, je hoefde alleen maar je slakom buiten te zetten en je had een dressing.”

Conclusie: Het eerste deel van de avond is een tikkie gammel en soms kinderachtig, zoals het onderdeel Songfestival met een potpourri van bekende liedjes. Later komt Bijlo meer op dreef en doet hij waar hij goed in is: oprecht boos de vinger op de zere plek leggen en die plek heet dit jaar klimaat. (PP)