Ajax, kades, moord en monument

Jaaroverzicht Amsterdam Het was een onrustig jaar voor Amsterdam, 2019. De moord op advocaat Wiersum overschaduwde de vrolijke gebeurtenissen, zoals het Ajax-kampioenschap en de verbanning van de snorfiets naar de rijbaan.

Foto Koen van Weel / ANP

Kades en bruggen: Kwart miljard euro voor hersteloperatie die jaren gaat duren

Het is rampzalig gesteld met de Amsterdamse kades en bruggen, zo bleek begin dit jaar uit onderzoek. Decennia van achterstallig onderhoud hebben hun tot geëist: bij 10 van de 200 kilometer kademuur bestaat instortingsgevaar, 24 kilometer verkeert in slechte of ‘verdachte’ staat en 150 kilometer geldt als risicovol. Dus trok het stadsbestuur dit voorjaar de portemonnee: meer een kwart miljard euro gaat er besteed worden aan een grootschalige hersteloperatie. De plannen, dit najaar door wethouder Sharon Dijksma (Verkeer en Vervoer, PvdA) gepresenteerd, zullen jaren gaan duren en vermoedelijk nog veel meer geld kosten dan nu begroot. Afgezette grachten en voor vrachtwagens afgesloten bruggen blijven de komende jaren het straatbeeld bepalen – met stremmingen, overlast en files tot gevolg.

Foto Robin van Lonkhuijsen

AEB: Noodlijdende afvalverwerker stort stadsbestuur in crisis

Eind juni stort het Afval Energiebedrijf (AEB) het stadsbestuur in crisis. Als de afvalverwerker in het Westelijk Havengebied plots vier van de zes verbrandingsovens stillegt omwille van de veiligheid, leidt dit tot paniek op de nationale afvalmarkt: in nood moet afval op vuilnisbelten worden gestort. Daarnaast komt het bedrijf, dat al jaren slecht loopt, in zulke acute financiële nood dat het met noodkredieten van banken en de gemeente overeind gehouden moet worden. De hele zomer werkt wethouder Udo Kock (Deelnemingen, D66) aan een reddingsplan voor AEB: hij wil de afvalverwerker, nu nog volledig in handen van de gemeente, verkopen aan recyclingbedrijf Beelen uit Harderwijk. Als blijkt dat hij voor deze privatisering geen steun krijgt in het college van B en W, stapt Kock begin september teleurgesteld op. Het gesneefde ‘plan-Beelen’ krijgt een bizarre wending als eigenaar Wim Beelen tijdens een hoorzitting de wethouders Marieke van Doorninck en Sharon Dijksma beschuldigt van respectievelijk leugens en chantage – een aanval die ze overleven. Begin oktober wordt duidelijk dat ook een overname van AEB door het publieke afvalbedrijf HVC, de voorkeursoptie van het college, niet doorgaat: de Noord-Hollandse gemeenten en waterschappen die samen eigenaar zijn van HVC, zitten niet te wachten op het noodlijdende Amsterdamse bedrijf. Inmiddels zijn de rust en het optimisme bij AEB enigszins teruggekeerd. Alle ovens draaien weer en het stadsbestuur neemt ruimschoots de tijd om te kijken of het bedrijf alsnog aan een private partij verkocht kan worden. Die rust kost wel een paar lieve duiten: sinds juni heeft de gemeente Amsterdam voor 80 miljoen euro aan noodkredieten verstrekt aan AEB.

Foto Olivier Middendorp

Leen Schaap: De ijzeren brandweercommandant moet vertrekken

Met grote tegenzin legde de Amsterdamse brandweercommandant Leen Schaap dit najaar zijn functie neer. Drie jaar lang bestreed de oud-politieman met harde hand de wetteloosheid en gesloten machocultuur op de Amsterdamse kazernes, maar burgemeester Femke Halsema vond het tijd voor een meer verzoenende aanpak. Bij de uitrukdienst, waarmee Schaap op voet van oorlog verkeerde, werd zijn vertrek gevierd als een grote overwinning: op sociale media circuleerde een foto van zes brandweermannen met feesthoedjes. Het grensoverschrijdende gedrag op de kazernes is onder Schaaps opvolger Tijs van Lieshout niet verdwenen. In september maakten en verspeidden brandweerlieden foto’s van de reanimatie van de geliquideerde ex-proefvoetballer Kelvin Maynard.

Foto Robin van Lonkhuijsen

Ajax kampioen: Voor het eerst sinds 2011 een huldiging op het Museumplein

Het was een onvergetelijk jaar voor Ajax. Oogstrelend voetbal dat tot ver buiten de landsgrenzen de aandacht trok. Een schitterende campagne in de Champions League, waarin voetbalgrootmachten als Real Madrid en Juventus in eigen stadion vernederd werden. De KNVB-beker. En het 34ste landskampioenschap, bevochten in een bloedstollende tweede competitiehelft. Voor het eerst sinds de rellen van 2011 mocht er weer een huldiging plaatsvinden op het Museumplein. Dus dromden hier op 16 mei zo’n honderdduizend man samen om de Godenzonen toe te juichen. Erg dankbaar toonden de Ajax- supporters zich niet tegenover burgemeester Femke Halsema, die de huldiging had toegestaan: ze werd uitgefloten, uitgescholden en kreeg blikjes bier naar haar hoofd.

Foto Michel van Bergen

Derk Wiersum: Moord op advocaat van kroongetuige toont ‘achterkant van Amsterdam’

De meest ingrijpende gebeurtenis van 2019 in Amsterdam vond plaats op een zonnige septemberochtend. Voor zijn huis in Buitenveldert werd Derk Wiersum, advocaat van kroongetuige Nabil B., in koelen bloede doodgeschoten. Het leidde tot een golf van geschokte reacties door het hele land. De moord – en de talloze andere liquidatie, met name in Amsterdam Zuidoost – onderstreepte wat onderzoekers Pieter Tops en Jan Tromp schreven in hun dit jaar verschenen rapport De Achterkant van Amsterdam: in de hoofdstad rukt de drugscriminaliteit steeds verder op. Het massale gebruik van xtc en cocaïne in het uitgaansleven houdt een omvangrijke en gewelddadige schaduweconomie in stand, de overheid is niet bij machte in te grijpen. In het najaar ontvouwde burgemeester Femke Halsema een nieuwe, strengere drugsaanpak. Zo gaat de politie drugsdealers zichtbaar lastigvallen op straat, krijgen ondernemers die worden afgeperst steun van de gemeente en investeert de stad in jongeren in kwetsbare wijken.

Ramon van Flymen

Pontsteiger: Iconisch maar gehorig gebouw

Amsterdam is een iconisch gebouw rijker: de Pontsteiger in de Houthavens, ontworpen door architectenbureau Arons & Gelauff. Met zijn 90 meter hoogte en opvallende vorm is het woongebouw aan het IJ bijna overal in de stad zichtbaar. Deze zomer werd het opgeleverd. De meningen lopen uiteen: NRC was lovend, de buurt spreekt spottend van ‘het schijthuis’. En er is een kleine smet: bewoners klagen over de uiterst gebrekkige isolatie van het gebouw, waardoor ze hun buren kunnen horen praten en naar de wc gaan.

Foto Olivier Middendorp

De Wallen: Halsema onderzoekt sluiting van Red Light District

Schreeuwende en pissende toeristen, krankzinnige drukte, prostituees die slachtoffer zijn van mensenhandel – de situatie op de Amsterdamse Wallen is onhoudbaar, vindt burgemeester Femke Halsema. Deze zomer presenteerde ze vier toekomstscenario’s voor de hoerenbuurt: méér raambordelen erbij, de ramen meer over de stad spreiden, prostituees permanent achter de gordijnen zetten of álle ramen dicht en de sekswerkers naar elders in de stad. Met name die laatste optie baarde opzien: nooit eerder stelde een Amsterdamse burgemeester voor om het Red Light District op te doeken. Tijdens een drukbezochte bijeenkomst over Halsema’s plannen stonden bewoners en prostituees lijnrecht tegenover elkaar. „Waarom maken we in het havengebied geen mini-Las Vegas?” vroeg een bewoonster. „Leuke lichtjes, bussen met toeristen die speciaal voor de dames komen.” De dames zelf hielden borden omhoog met: ‘More windows!’ Over één ding waren ze het wél eens: de handhaving op de Wallen schiet ernstig tekort.

Foto Robin van Lonkhuijsen

Snorfiets: Verbanning van het fietspad komt veiligheid ten goede

Plakken, schelden, botsingen, door rood rijden: jarenlang waren de scooters met hun blauwe nummerborden de grootste ergernis en het grootste gevaar op de Amsterdamse fietspaden. Dit voorjaar werden ze, binnen de ring, verbannen naar de rijbaan – waar ze voortaan gewoon een helm moeten dragen. De operatie SNOR (SNorfiets Op de Rijbaan) kwam na jaren lobbywerk in Den Haag tot stand en vergde een enorme logistieke inspanning van de gemeente: 3.732 nieuwe verkeersborden en een wirwar aan regels. Scooteraars klaagden dat rijden tussen de auto’s gelijk zou staan aan „vrijwillig doodgaan” en stapten zelfs naar de rechter. Maar zie: sinds het verbod nam het aantal ongelukken met snorfietsen met tweederde af. Ook het aantal snorfietsen in de stad daalde flink: van 37.000 naar 26.000.

Foto Evert Elzinga / ANP

Holocaust Namenmonument: Rechter beslist jarenlange bittere strijd

Het Holocaust Namenmonument mag er komen, bepaalden het Hof en de Raad van State dit jaar. De komst van het monument voor alle 102.000 vermoorde Nederlandse Joden, Sinti en Roma is al jarenlang inzet van een bittere stijd tussen omwonenden en de initiatiefnemer, het Nationaal Auschwitz Comité. De bewoners vonden het ontwerp van architect Daniel Libeskind megalomaan en ongeschikt voor de locatie aan de Weesperstraat, voorzitter Jacques Grishaver van het Auschwitz Comité beschuldigde de bezwaarmakers van not in my backyard-gedrag. Na het vonnis van het Hof ging de gemeente voortvarend te werk: in augustus werden alle bomen op de locatie gekapt en begonnen de voorbereidende werkzaamheden. Het monument moet medio 2021 klaar zijn.

Foto Novi Zijlstra

Hudson’s Bay: De flagship store is alweer weg

Iets meer dan twee jaar duurde het avontuur van de Canadese warenhuisketen Hudson’s Bay in Nederland. De formule sloeg niet aan, de klanten bleven weg. Dit najaar werd bekend dat alle winkels hun deuren per 2020 zullen sluiten - ook de flagship store aan het Rokin in Amsterdam. Daarmee komt in één klap 17.000 vierkante meter winkeloppervlakte leeg te staan in hartje centrum. Een nieuwe huurder zal niet zo snel te vinden zijn: de flop van Hudson’s Bay toont volgens retailexperts dat het tijdperk van het grote warenhuis ten einde is.

Foto Paul van Riel

Tram 51: Afscheid van de ‘dodenlijn’ naar Amstelveen

In maart van dit jaar reed hij voor het laatst: de sneltram tussen Amsterdam Centraal en Amstelveen Zuid. Passagiers moeten tijdelijk met de bus. Lijn 51, in gebruik sinds 1990, kampte met verschillende problemen: hij was vaak overvol en storingen zorgden voor vertraging. Bovendien vonden op de gelijkvloerse kruisingen op de Beneluxbaan verschillende dodelijke ongelukken plaats, wat de sneltram de bijnaam ‘dodenlijn’ opleverde. Sinds maart wordt er gewerkt aan een grondige upgrade van de lijn: hij wordt doorgetrokken naar Uithoorn, en een drietal kruisingen wordt ongelijkvloers. Maar wanneer de tram weer gaat rijden – volgens planning eind 2020 – sluit hij niet meer aan op het metronet van Amsterdam. Reizigers naar Amstelveen zullen op Amsterdam Zuid een eindje moeten lopen naar een nieuwe beginhalte. De ‘ontkoppeling’ van de Amstelveenlijn is het gevolg van de ondertunneling van de ringweg en uitbreiding van station Zuid, het zogeheten ‘Zuidasdok’. De kosten van dit miljardenproject vallen fiks hoger uit, zo bleek dit voorjaar.