Analyse

Duitsland in het nauw om aanleg gaspijpleiding

Nord Stream 2 Duitsland is boos over Amerikaanse sancties wegens de aanleg van een gaspijpleiding.

Aanleg van de gaspijpleiding Nord Stream 2 in de Oostzee
Aanleg van de gaspijpleiding Nord Stream 2 in de Oostzee Foto Bernd Wuestneck/AP

De betrekkingen tussen Duitsland en de Verenigde Staten, die afgelopen jaren toch al danig bekoeld waren, zijn dit weekeinde verder onder druk komen te staan.

Twistpunt is deze keer niet de hoogte van de Duitse defensiebegroting of het nucleaire akkoord met Iran. Het zijn de vrijdag afgekondigde Amerikaanse sancties tegen voltooiing van de pijpleiding Nord Stream 2, die aardgas van Rusland via de Oostzee naar Duitsland moet gaan transporteren.

Bedrijven die bij de bouw betrokken zijn moeten nu vrezen dat vermogen in de VS wordt bevroren en dat personeel niet meer naar de VS mag reizen. Het Nederlands-Zwitsers bedrijf Allseas, dat de aanleg met speciaal daarvoor gebouwde schepen uitvoert, heeft zijn werkzaamheden meteen stilgelegd.

De Duitse regering beschouwt de Amerikaanse sancties als „een inmenging in binnenlandse aangelegenheden”. Een ingehouden diplomatieke formulering voor „waar bemoeien jullie je mee”.

De Amerikaanse strafmaatregelen zijn voor Duitsland pijnlijk. Niet alleen omdat de aanleg van de 1.200 kilometer lange pijpleiding op 200 kilometer na al voltooid is. Maar ook omdat een deel van de bezwaren van de Amerikanen tegen het project gedeeld wordt door sommige Europese landen en zelfs Duitse politici.

Daarbij gaat het niet zozeer om het argument dat Duitsland en Europa zich met de pijpleiding te veel afhankelijk zouden maken van Rusland. Ook met de bestaande leidingen via Oekraïne bestaat die afhankelijkheid. En zelfs tijdens de Koude Oorlog importeerde Europa op grote schaal gas uit de Sovjet-Unie.

Minder makkelijk kan Berlijn het argument naast zich neerleggen dat de nieuwe pijpleiding Rusland helpt Oekraïne financieel af te knijpen. Nu nog haalt dat land belangrijke inkomsten uit zijn rol als doorvoerland van Russisch gas. Als de pijpleiding door de Oostzee naar Duitsland klaar is, de tweede al, heeft Rusland Oekraïne niet meer nodig.

Dat Rusland politiek bedrijft met zijn gasexport is al jaren duidelijk. Maar bondskanselier Merkel hield jarenlang vol dat Nord Stream 2 een puur economisch project was.

Pas vorig jaar erkende ze dat het ook een politiek project is en zegde ze Oekraïne steun toe om zijn rol als transitland te behouden. Afgelopen week bereikten Rusland en Oekraïne, met Duitse bemiddeling, een akkoord waarin werd afgesproken dat Rusland in elk geval tot 2024 gas door Oekraïne blijft transporteren, zij het in afnemende hoeveelheid.

Eensgezindheid

Al jaren maken de VS bezwaar tegen de pijpleiding, daarbij aangemoedigd door een aantal Europese landen waaronder Polen. Het initiatief voor de sancties ging uit van het Congres, dat ertoe besloot in een zeldzaam vertoon van eensgezindheid tussen Republikeinen en Democraten. Behalve geopolitieke motieven, speelt voor de VS ook mee dat het land zelf graag vloeibaar gas (lng) naar Europa exporteert. Russisch gas is dus een concurrent.

Lees ook hoe Nord Stream een splijtzwam werd in Europa

Nord Stream 2 is een project van Russisch staatsbedrijf Gazprom, met vijf Europese bedrijven waaronder Shell als medefinanciers. Of de sancties behalve op de bouwers van de pijp ook zijn gericht tegen de investeerders is onduidelijk. Shell zegt te onderzoeken wat de sancties voor haar betekenen en wijst erop dat het een van de grootste afnemers is van Amerikaans lng.

Minister Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) is kritisch over de sancties. „Het kan niet zo zijn dat een ander land ons vertelt waar wij onze energie vandaan halen”, zegt hij deze maandag in De Telegraaf.