De ‘knetterbal’ knalt plastic het milieu in

Vuurwerk Na het knallen laat de knetterbal plastic achter. Volgens tegenstanders is het de grootste vervuiler van het eindejaarsgeknal.

plastic balletje gevuld met kruit, dat na het aansteken uit elkaar knalt.

plastic balletje gevuld met kruit, dat na het aansteken uit elkaar knalt.

Foto Plastic Soup Surfer

De tijd van knallen en knetteren is weer aangebroken, tot grote ergernis van professioneel afvalraper Dirk Groot. Niet vanwege de knal, maar door het plastic. Al ruim vijf jaar raapt Groot zwerfafval, en onderzoekt hij de spreiding en herkomst ervan. De grootste vervuiler van het eindejaarsgeknal is volgens de Zwerfinator, zoals hij zichzelf noemt, ‘de knetterbal’; een plastic balletje gevuld met kruit, dat na het aansteken uit elkaar knalt.

„Een ‘leukerd’ heeft verzonnen dat die balletjes, lijkend op bommetjes, het beste ontwerp zijn”, zegt Groot. „Maar er zijn genoeg knetteralternatieven zonder plastic.” Een opsomming volgt: „Knetterlint. Knetterrotjes. Knetterkings. Pili cracker. De stromboli. Genoeg te knetteren dus.”

„Drie jaar geleden begon ik de kleurrijke balletjes voor het eerst in de winkels te zien”, zegt Groot. De knetterbal mag het hele jaar door worden verkocht. Met een aantal afvalrapers registreert Groot sinds december 2018 de waargenomen balletjes in de app Litterati. De teller staat op bijna 30.000.

Dertigduizend waargenomen balletjes zijn volgens Groot slechts een fractie van wat er echt ligt. „Het zijn alleen die-hards die registeren.” Volgens hem wordt nog geen procent van de balletjes daadwerkelijk gevonden en opgeruimd.

„Nu zag ik ze ineens ook in winkels waar ze normaal niet te koop zijn, zoals de Albert Heijn”, zegt Groot.

Samen met Plastic Soup Surfer Merijn Tinga, met wie hij sinds februari de Plastic Avengers vormt, begon hij ‘Operatie Knetterbal’. Het doel: plastics die door het gebruik ervan per definitie in het milieu terechtkomen, uitbannen. Volgens Tinga horen de knetterballen in een rijtje met plastic confetti, waterballonnen en glitters. „Wat je ook doet met dit soort plastics, ze vervuilen het milieu.”

Andere ‘onzinplastics’

Afgelopen juni nam de Europese Commissie de richtlijn voor ‘single-use plastics’ aan. Daarbij gaat het vooral om plastic rietjes, doekjes, wegwerpbordjes en -bestek. „Toch vreemd dat plastics die gegarandeerd in het milieu terechtkomen daar niet in genoemd worden”, vindt Tinga. Daarom heeft hij samen met Groot de Universiteit Leiden benaderd om een dagvaarding op te stellen voor een rechter. „We willen dat een rechter een principe-uitspraak doet, waardoor een mogelijk verbod op de knetterbal voor een ban op andere ‘onzinplastics’ kan zorgen”, zegt Tinga.

Clementine Breedveld is hoogleraar burgerlijk recht aan de Universiteit Leiden, en adviseert de Avengers samen met haar studenten. „We denken vooral na over de vraag waar een vordering tegen de verkopers van die knetterballen op gebaseerd moet zijn”, zegt Breedveld. „Maar dat er sprake is van een onrechtmatige daad, is eigenlijk wel zeker.” Dit komt volgens Breedveld vooral doordat er een product verspreid wordt waarvan men al van tevoren weet dat het uiteindelijk in het milieu terechtkomt. „Die balletjes gooi je niet thuis in de hoek, om ze vervolgens netjes op te vegen en weg te gooien”, zegt ze. „Die gooi je in een park of op straat, waar het niet opgeruimd wordt.” Als de concept-dagvaarding af is, kunnen Dirk Groot en Merijn Tinga een stap naar de rechter wagen.

Verschillende bedrijven wachten echter niet op een eventuele uitspraak van de rechter. Naar aanleiding van een e-mail van Merijn Tinga hebben Albert Heijn, HEMA, Gamma en Karwei de balletjes al uit de schappen gehaald.