Analyse

Het kon allemaal, bij het Ajax van 2019

Het jaar van Ajax Ajax sloot 2019, een jaar van extremen, af met een 6-1 zege op ADO. Hoogtepunt: eindelijk weer landskampioen. Memorabel waren de uitzeges op Real en Juventus. Dieptepunt: uitschakeling in de halve finale van de Champions League.

Feest in Bernabéu: Ajax wint in de achtste finale van de Champions League met 4-1 bij Real Madrid.
Feest in Bernabéu: Ajax wint in de achtste finale van de Champions League met 4-1 bij Real Madrid.

Het overweldigende voetbaljaar zal beklijven, als ijkpunt voor de topclub Ajax die zichzelf opnieuw uitvond. Het was het soort voetbal dat niet meer voor mogelijk werd gehouden, niet meer zou kunnen, binnen het structureel beperkte Nederlandse clubvoetbal.

Maar het kon allemaal, bij dit Ajax, terug van heel lang weggeweest, herboren tussen de Europese elite. Onbevreesd en ontembaar, jong en zelfbewust, energiek en vol bravoure.

„Zie Ajax spelen en je zult zien dat je verliefd wordt, dat weet ik zeker”, schreef Luke Edwards, sportjournalist bij The Daily Telegraph, in maart in een liefdesbrief. „De speelstijl is als het midden van een wervelwind, met zo’n meedogenloze felheid komen de spelers op je af. Ze passen en bewegen zich met een snelheid die in jaren niet vertoond is.”

Bol van de extremen

Ajax in 2019, het staat bol van de extremen. Memorabel – en bitter tegelijk. De 1-4 bij Real; de 1-2 bij Juventus; de 2-3 tegen de Spurs; de 4-4 bij Chelsea; de 0-1 tegen Valencia.

„Hier wordt het mooiste voetbal gespeeld, hier moet je zijn”, zegt oud-speler Rafael van der Vaart zondag, in een interviewtje met de stadionspeaker, voor het laatste duel dit jaar. Door de 6-1 zege op ADO Den Haag gaat Ajax als koploper de winterstop in.

„Hier kunnen we wel even van genieten”, zegt coach Erik ten Hag, doorgaans niet erg van het terugkijken. Maar nu mocht het – even dan.

Het jaar van de records. 163 goals, in 56 officiële duels. Financieel daadkrachtiger dan ooit. Omzet van bijna 200 miljoen euro, nettowinst van 52 miljoen, eigen vermogen van 210 miljoen. 75 miljoen van FC Barcelona voor Frenkie de Jong, dat door bonussen nog kan oplopen tot 86 miljoen.

Het einde van een sprookje: Ajax verliest het tweede duel in de halve finale met 3-2 van Spurs. Foto Olaf Kraak/ANP

Terug op de troon in Nederland, na vier seizoenen zonder titel. Het kampioenschap noemt Ten Hag zijn hoogtepunt. „Ook door de manier waarop, met een hele spannende titelrace.” Sleutelduel: de 3-1 zege op PSV, met die diffuse tweede helft, toen Ajax met een man minder toch won.

Dieptepunt, onontkoombaar: de uitschakeling in de laatste seconde tegen Tottenham Hotspur. „Dat blijft een litteken, voor altijd”, zegt Ten Hag. „Maar we moeten supertrots zijn, dat we dat als Ajax bereikt hebben, in dit voetballandschap: dat het je lukt om in de halve finale van de Champions League te komen.”

Ajax staat nu voor een nieuwe werkelijkheid, door de koerswijziging die in 2018 is ingezet. Met Dusan Tadic (ruim 11 miljoen) en Daley Blind (17 miljoen) werd een categorie spelers gehaald, waar Ajax niet voor in de markt was. En zoals bekend werd het salarisplafond van 1 miljoen opengebroken, meerdere spelers zitten nu ver boven die grens.

„Als ze het goed doen, ben ik de eerste die naar ze toe komt: ‘Je hoeft niet te verlengen, je krijgt er gewoon wat bij’”, zei directeur spelersbeleid Marc Overmars dit jaar in NRC. „Ik ben steeds aan het kijken: die moet bijgetrokken worden, nou die weer.”

Risico in de boardroom

Met het opwaarderen, dan wel verlengen, van de miljoenencontracten van de kernspelers zette Ajax weer vol in op een sterke Champions League-campagne. En deze zomer werd voor een kleine 60 miljoen aan nieuwe spelers gehaald.

Ajax wint over twee duels van Juventus en bereikt de halve finale van de Champions League. Foto Hollandse Hoogte

„Als je onze begroting zag, leek het wel alsof alles waar Ajax op het veld voor staat –creatief, dominant en aanvallend – niet gold voor het beleid op financieel gebied. Dat was behoudend, zonder risico en defensief”, zei algemeen directeur Edwin van der Sar afgelopen week in VI.

Van der Sar: „We speelden meer balletjes breed dan vooruit. Wij als directie hebben toen gezegd: kijk naar wat we hebben. Ajax heeft een geweldige naam, een topopleiding, er komen goede spelers aan en we hebben geld op de bank. Waarom moeten we zo defensief handelen? Met een Europa League-begroting presteer je nooit op Champions League-niveau.”

Lees ook de beschouwing over Ajax na de uitschakeling door Spurs

Ajax nam meer risico in de boardroom. Het pakte voortreffelijk uit, voor nu. Maar dat brengt ook met zich mee dat, na de verwondering van 2019, de Europese prestaties een structureel vervolg zullen moeten krijgen: Ajax móét Champions League-voetbal halen. Daar is het financiële bouwwerk op gebaseerd.

„We hebben een dure huishouding”, zei Van der Sar in een ander interview, dit weekend in het AD. „Mensen denken allemaal: Ajax kan dat makkelijk betalen. Maar als we geen Champions League halen, dan hebben we een probleem om op te lossen.” Prettig vooruitzicht is dat de landskampioen van dit seizoen vrijwel zeker is van Champions League-kwalificatie.

Tegelijkertijd is ook dit jaar gebleken hoe dun het lijntje is bij Ajax, Europees gezien. De selectie was niet breed genoeg om het verlies van de geblesseerde buitenspelers Quincy Promes en David Neres op te vangen, in de beslissende thuiswedstrijd tegen Valencia, eerder deze maand. Ajax was aanvallend niet krachtig genoeg en moet door die nederlaag na de winter verder in de Europa League.

Ajax verliest deze maand van Valencia, waarmee de Champions League-droom dit seizoen voorbij is. Foto Piroschka van de Wouw/Reuters

En hoe moet het wegvallen van regisseur Daley Blind (29) op korte – of mogelijk lange termijn – worden opgevangen? Dit weekend werd bekend dat hij een hartspierontsteking heeft. Er is een onderhuidse defibrillator geïmplanteerd, die zijn normale hartritme bij problemen kan herstellen. Hij gaat niet mee op trainingskamp, begin januari. Ten Hag „sluit niet uit” dat er al in de winterstop versterkingen worden gehaald.

De verwachting is dat meerdere dragende spelers komende zomer zullen vertrekken. „Dat is een wetmatigheid”, zegt Ten Hag. „Voor Ajax zal het moeilijk zijn om de levenscyclus van een elftal lang in stand te houden.”

Daarmee is het begin van het einde van het elftal dat Europa in 2019 overrompelde, ingezet. Het werd al voorspeld in de liefdesbrief van Edwards. „Wat dit Ajax-elftal zo bijzonder maakt, is dat het geen dynastie zal stichten, het zal niet heersen. Ajax is als een vlinder, mooi, betoverend, maar alweer de dood nabij.”