Klokkenluider Rui Pinto op weg naar de rechtbank in Lissabon, in maart dit jaar.

Foto Rodrigo Antunes/EPA

Interview

‘Ik onthulde misstanden in het voetbal maar de enige die vervolgd wordt, ben ik’

De belangrijkste bron van Football Leaks zit al negen maanden in de cel. In Der Spiegel spreekt hij voor het eerst over de 147 aanklachten tegen hem. Dit is een ingekorte versie van het interview.

Af en toe klinken aankondigingen van cipiers door de luidsprekers. Verder is het stil deze maandagmorgen in de strafinrichting in het centrum van Lissabon.

De 31-jarige Rui Pinto stond aan de basis van jarenlange onthullingen over de schimmige kant van de internationale voetbalwereld. Maar nu zit hij in een Portugese cel. Begin dit jaar werd hij gearresteerd in Boedapest en daarna uitgeleverd aan Portugal. Al bijna negen maanden is deze gevangenis zijn nieuwe thuis.

Sinds 2016 verstrekte de Portugees Pinto meer dan 70 miljoen documenten aan het Duitse weekblad Der Spiegel. Die deelde de documenten met EIC, het collectief van internationale onderzoeksjournalisten waaronder van NRC. Football Leaks resulteerde in meer dan 1.000 publicaties in de Europese media over misstanden, machtsmisbruik en corruptie in de voetbalwereld.

Pinto is tot nu toe de enige die in het gevang zit. Het Portugese Openbaar Ministerie formuleerde 147 aanklachten tegen hem, waaronder poging tot afpersing, computervredebreuk en het aftappen van gegevens.

Voor het eerst spreekt Pinto over zijn zaak die naar verwachting begin 2020 op zitting komt, in een betralied kamertje. Hij draagt een slobberige spijkerbroek met zwart T-shirt. De Portugees is duidelijk dunner dan tijdens zijn arrestatie eerder dit jaar.

Had u ooit voor mogelijk gehouden dat Football Leaks zou eindigen in een gevangeniscel in Lissabon?

„Ik was me ervan bewust dat alles kon gebeuren, want ik wist dat de Portugese autoriteiten klokkenluiders strafrechtelijk vervolgen. Maar de cipiers zijn heel aardig. Ze zeggen dat de gevangenis geen plek voor mij is, dat ons land meer mensen nodig heeft die bereid zijn te strijden tegen corruptie.”

Lees ook: Ronaldo sluisde miljoenen naar de Maagdeneilanden

U zat meer dan een halfjaar volledig geïsoleerd. Hoe kwam u die dagen door?

„Ik bewoog tussen mijn cel en een heel klein veldje. Ik speelde voetbal met mezelf. In mijn cel deed ik oefeningen, maakte ik aantekeningen en las ik veel.”

Wat betekende dat mentaal?

„In het begin was het heel zwaar. We zijn allemaal mensen en hebben contact nodig met anderen. Maar ik moest me bij de situatie neerleggen. Het was van groot belang om alert te blijven.”

Waarvoor?

„De autoriteiten zijn bang voor wat ik allemaal weet en daarom is het belangrijk dat ik niet mijn beheersing verlies. De eerste aantekeningen die ik op een kladblok maakte werden in beslag genomen op last van de officier van justitie. Volgens mijn advocaat mocht dat helemaal niet. Vorige maand heb ik mijn notities teruggekregen.”

Was dit het allemaal waard?

„Het heeft wel resultaten gehad. Er zijn belastingzaken geweest tegen sterren als Cristiano Ronaldo, José Mourinho en Ángel di Maria. Er lopen strafzaken tegen voetbalmakelaars en in België en Frankrijk wordt strafrechtelijk onderzoek gedaan.”

De Football Leaks onthulden grootschalige belastingontwijking en -ontduiking via belastingparadijzen. De publicaties waren het vertrekpunt voor een strafrechtelijke vervolging én veroordeling van Ronaldo. Ook werd duidelijk hoe Russische oligarchen en Arabische sjeiks hun dubieuze geld in Europese clubs investeren.

Denk je dat de onthullingen de voetbalwereld hebben veranderd?

„Het belangrijkste voor supporters is dat hun club wint. Het gaat om winnen, de rest doet er niet toe, zelfs als mensen weten van misstanden en misdrijven. Voetbal is onaantastbaar. En de autoriteiten beschermen de sector omdat het publieke belang zo groot is.”

Lees ook: FIFA-baas hielp clubs om de regels te omzeilen

Waarom denkt u dat?

„Neem Benfica, de populairste club van Portugal – zeer invloedrijk. Een club met goede banden met de politie, met justitie, met de politiek. En zulke mensen krijgen allemaal regelmatig VIP-tickets. Zij zouden een groot belangenconflict krijgen mocht Benfica ooit serieus strafrechtelijk onderzocht moeten worden.”

De inhoudelijke behandeling van uw zaak begint naar verwachting begin volgend jaar. Waarom moet u tot die tijd in de cel blijven?

„Dat slaat ook helemaal nergens op. Het is oneerlijk. Maar de aanklager hamert op het risico dat ik het onderzoek kan dwarsbomen - dat ik me met ongeoorloofde zaken ga bezighouden samen met buitenlandse mogendheden. Het is belachelijk.”

Wat bedoelt het OM daarmee?

„Ik denk dat de Portugese officier doelt op andere Europese landen die juist met mij willen samenwerken om met hulp van de door mij verzamelde informatie misdrijven in de voetbalwereld te onderzoeken. Dat is toch ongelooflijk?”

Wil het Portugese OM niet met u samenwerken?

„Ze willen niets doen met de informatie die ik heb verzameld, waaronder veel bewijzen dat machtige mensen uit de voetbalsector misdrijven plegen. Ik onthulde misstanden in het publiek belang, maar de enige die vervolgd wordt ben ik, de klokkenluider.”

De strafzaak tegen Pinto is mede gebaseerd op een aangifte door marketingbureau Doyen. Doyen runde een schimmig netwerk van bedrijven, met geld van oligarchen uit Kazachstan, en zette clubs op allerlei manieren onder druk. Justitie verdenkt Doyen inmiddels van witwassen en belastingontduiking.

Pinto benaderde het kantoor in 2015 en vroeg een groot bedrag in ruil voor het niet publiceren van gevoelige en beschadigende informatie over Doyen. Maar voordat het tot serieuze onderhandelingen kwam, besloten Pinto en zijn advocaat zich zonder betaling helemaal terug te trekken.

Heeft u ergens spijt van?

„Ik betreur mijn eerste contacten met Doyen. Dat was in 2015 en ik was naïef toen. Het was zonder meer een fout van mij hen te benaderen. De aanklager zegt dat dit een poging tot afpersing was. Maar in mijn ogen was het geen misdrijf. Ik benaderde hen om te testen hoeveel waarde mijn informatie had. Ik was nooit van plan geld aan te nemen.”

U wordt aangeklaagd voor in totaal 147 feiten waaronder hacken en schending van het briefgeheim. Wat is uw reactie?

„Dat klinkt inderdaad als vele misdaden, maar het is overdreven. Kijk, de toegang krijgen tot bijvoorbeeld het intranet van een Portugees advocatenkantoor zou als één vergrijp moeten worden gezien. Maar justitie telt iedere postbus van een e-mailadres als een misdrijf en komt zo op meer dan 70 aanklachten uit. Dat vind ik heel vreemd.”

Maar hebben ze gelijk door te stellen dat u zichzelf toegang tot het netwerk verschafte?

„Dat staat te bezien. Dat zal ik op de zitting toelichten. Het is nu te vroeg om daarover te praten.”

Dat klinkt alsof u gaat bekennen te hebben gehackt terwijl u dat altijd ontkende.

Overzicht: alle Football Leaks-verhalen op een rijtje

„Ik accepteer volledig dat sommige van mijn daden volgens het Portugese recht strafbaar kunnen zijn en zal daar niet voor weglopen. Maar ik blijf bij mijn standpunt dat veel van de dingen die genoemd worden geen misdrijf zijn. Ik beschouw mezelf niet als hacker.

U heeft altijd gezegd niet alleen te handelen, maar sinds uw arrestatie is het stil geworden rond Football Leaks. Waar zijn uw kameraden?

„Je moet geduld hebben. Ik was wel het gezicht, dat klopt.”

Denkt u dat u een eerlijk proces krijgt?

„Dat betwijfel ik, want in Portugal stelt de bescherming van klokkenluiders niets voor. Wat ik vooral belangrijk vind is dat er een serieus debat plaatsvindt wat Football Leaks heeft bereikt. Tot nu toe is dat er niet geweest. Het richt zich alleen op mij als persoon en niet op de misstanden die ik heb onthuld.”

Eind vorig jaar besloot u met de Franse aanklager samen te werken. Hij bood u een getuigebeschermingsprogramma aan. Ligt dat aanbod er nog steeds?

„Vlak voordat ik naar Parijs zou gaan werd ik gearresteerd. Nadien heb ik geen contact meer gehad met de Franse autoriteiten.”

Bent u nog steeds bereid daaraan mee te werken?

„Uiteraard, maar niet terwijl ik opgesloten zit. Dat is niet eerlijk.”

Zal u nog voetbal blijven volgen als dit allemaal achter de rug is?

„Natuurlijk, voetbal is de mooiste sport ter wereld! Ik veracht alleen de schimmige wereld eromheen.”