Groei zzp’ers ongunstig voor economie

Arbeidsproductiviteit Het aantal zelfstandigen is de afgelopen jaren toegenomen, maar zij zijn per uur gemiddeld minder productief dan mensen in vaste dienst.

Illustratie Studio NRC
Illustratie Studio NRC

Het toenemend aantal zzp’ers drukt de economische groei in Nederland. Dat blijkt vrijdag uit een analyse die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) maakte van de Nederlandse arbeidsproductiviteit.

De arbeidsproductiviteit is de laatste tien jaar met amper 4 procent gestegen, terwijl de toename tussen 1998 en 2008 bijna 21 procent was. Die stagnatie gaat hand in hand met het toenemende aantal zelfstandigen.

Nederlandse zelfstandigen werkten vorig jaar gezamenlijk 2,7 miljard uur: in 2003 was dat nog 2,1 miljard uur. Vooral in de dienstverlening maken zzp’ers steeds meer uren.

De productiviteit van zzp’ers is lager dan die van grotere bedrijven. Dat werd ook al geconstateerd in meerdere rapporten en studies, zoals vorig jaar in De staat van het MKB, dat een initiatief is van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Volgens het CBS is het daarom „aannemelijk” dat die lagere productiviteit van zzp’ers de groei drukt in hun hele bedrijfstak, en dus van de hele Nederlandse economie.

De beperkte productiviteit van zzp’ers heeft volgens het CBS verschillende oorzaken. Grotere bedrijven kunnen gemakkelijker investeren in extra machines, ze kunnen in bulk produceren en hun personeel beter opleiden of bijscholen. Zzp’ers hebben deze mogelijkheden niet.

Minder investeringen

Maar volgens het CBS is het toegenomen aantal zzp’ers niet de enige oorzaak van de tragere groei van de arbeidsproductiviteit. Er wordt sinds de kredietcrisis ook minder geïnvesteerd in machines en software. Daarnaast vergrijst de beroepsbevolking. Aan het eind van de carrière stagneert de productiviteit van werknemers, of neemt die zelfs af.

Hoewel de arbeidsproductiviteit nog maar beperkt toeneemt (3,9 procent in tien jaar tijd) blijft de economische groei op peil, doordat Nederlanders steeds meer uren gaan werken. Het aantal gewerkte uren nam sinds 2008 toe met 5,3 procent. In 2018 was het aantal gewerkte uren per inwoner zelfs het hoogst in vijftig jaar.

Nederlanders zijn meer en langer gaan werken, mede vanwege versoberde pensioenregelingen en de verhoging van de AOW-leeftijd. Het bruto binnenlands product groeide sinds 2008 met ruim 9 procent.

Lees ook: Kerstpakket? Bij banken en verzekeraars nu ook voor de flexkracht

Zelfstandigen werken niet alleen relatief steeds meer uren, ze zijn er wat betreft hun uurinkomen ook meer op vooruitgegaan dan mensen met een vaste baan. Sinds 2012 nam het uurloon van zelfstandigen met 2,80 euro toe, terwijl de groei bij werknemers maar 1,70 euro per gewerkt uur was.

Overigens noemt het CBS één bedrijfstak waar er helemaal geen samenhang was tussen het aantal zzp’ers en de arbeidsproductiviteit. In de olie- en gaswinning, waar bijna niemand zelfstandig werkt, nam de arbeidsproductiviteit ook sterk af. Maar dit kwam door het dichtdraaien van de Groningse gaskraan.