De minst gewilde vacature in Den Haag

Belastingdienst Een opvolger vinden voor de opgestapte staatssecretaris Snel wordt nog een hele toer. Wie kan? En vooral: wie wíl?

Staatssecretaris Snel stapte woensdag op vanwege de voortdurende toeslagenaffaire bij de Belastingdienst.
Staatssecretaris Snel stapte woensdag op vanwege de voortdurende toeslagenaffaire bij de Belastingdienst. Foto David van Dam

Gezocht: schaap met veel meer dan vijf poten.

De opvolger van de deze week opgestapte Menno Snel (D66) als staatssecretaris van Financiën moet over tal van eigenschappen beschikken om de meest problematische uitvoeringorganisatie van het Rijk te leiden: de Belastingdienst. Daarnaast is affiniteit met fiscale zaken vereist. Je moet de jaarlijkse dosis aan taaie fiscale wetgeving overtuigend en met enig enthousiasme door het parlement weten te loodsen.

En je moet, op korte termijn al, in staat zijn het dossier vlot te trekken dat Snel de das om deed: de afwikkeling van de toeslagenaffaire, op een fatsoenlijke, eerlijke en kordate manier. Dat vergt empathisch vermogen (in de richting van gedupeerde ouders), stevig gezag (over de top van de Belastingdienst) en politiek vernuft, want de Tweede Kamer zit op je huid.

Daar moet je maar zin in hebben. Voor de formatie van het huidige kabinet was Menno Snel niet zonder reden de laatste kandidaat die werd gevonden: het staatssecretariaat voor Financiën is niet de populairste plek in de regering. De baan is ingewikkeld, slopend en kent een hoog afbreukrisico. Wie zou daar zijn carrière elders voor op het spel zetten?

We zetten enkele potentiële kandidaten op een rij die de klus voor de komende anderhalf jaar zouden kunnen klaren.

Udo Kock

Foto Remko de Waal/ANP

Een naam die meteen opdook als geschikte opvolger is die van de onlangs opgestapte Amsterdamse wethouder van Financiën, Economische Zaken en Zuidas. De 49-jarige econoom trad in september af omdat zijn collega-wethouders niet instemden met zijn plan de lokale vuilverbrander AEB te privatiseren. Kock heeft net als Menno Snel internationale ervaring bij het Internationaal Monetair Fonds: hij was er ruim tien jaar aan verbonden als econoom. In 2014 werd hij wethouder in de hoofdstad.

Steven van Weyenberg

Foto Bart Maat/ANP

Hij is een van de twee financieel woordvoerders in de Tweede Kamer-fractie van D66. Joost Sneller doet begrotingszaken en financiële markten, Van Weyenberg de fiscaliteit. Hoewel Sneller een kundiger debater is, zou Van Weyenberg qua anciënniteit eerder in aanmerking komen voor een kabinetspost. Hij zit sinds 2012 in de Kamer. Van Weyenberg (46) schreef mee aan de fiscale paragraaf van het regeerakkoord en heeft ambtelijke ervaring. Hij werkte als beleidsmedewerker bij het ministerie van Economische Zaken en – dat kan bij de Belastingdienst nog van pas komen – als directeur ‘uitvoeringsontwikkeling’ op het ministerie van Sociale Zaken.

Roger van Boxtel

Foto Bart Maat/ANP

Als het kabinet zoekt naar een oude rot met veel politieke ervaring, dan zou Van Boxtel (65) een optie kunnen zijn. Hij was in de jaren negentig eerst Tweede Kamerlid, later minister in het tweede kabinet-Kok. Daarna koos hij voor het bedrijfsleven: eerst leidde hij zorgverzekeraar Menzis. Sinds 2015 is hij directeur van NS. Voor een interimklus in Den Haag zou de oud-senator (2011-2015) vast nog wel te porren zijn.

Hans Vijlbrief

Foto Remko de Waal/ANP

Een man met goede kennis van het openbaar bestuur in het algemeen en het ministerie van Financiën in het bijzonder. Vijlbrief (56) doorliep vanaf 1992 een indrukwekkende ambtelijke loopbaan in Den Haag, van Economische Zaken tot Financiën. Twee jaar geleden vertrok hij als thesaurier-generaal – de rechterhand van minister Dijsselbloem – om de hoogste ambtenaar bij de Eurogroep in Brussel te worden. Hij schreef in 2016 mee aan het verkiezingsprogramma van D66.

Francine Giskes

Foto Koen van Weel/ANP

Een van de weinige vrouwen met een D66-lidmaatschap die wordt genoemd. De 68-jarige Giskes is sinds 2015 collegelid van de Algemene Rekenkamer. Zat van 1994 tot 2004 in de Tweede Kamer en was daarvoor werkzaam op het toenmalige ministerie van VROM.

Wouter Koolmees

Foto Koen van Weel/ANP

Als het kabinet wil laten zien de problemen bij de Belastingdienst serieus te nemen, zal het echt een politieke daad moeten stellen. Bijvoorbeeld door waarnemend vicepremier Wouter Koolmees van Sociale Zaken door te schuiven naar Financiën om hem tot minister van Belastingen te benoemen. D66’er Koolmees (42) kent het departement goed, omdat hij er jarenlang als beleidsambtenaar werkte, en hij ligt politiek goed in de Tweede Kamer.

Wopke Hoekstra

Foto Bart Maat/ANP

Voorlopig is de meest gehoorde optie dat D66 helemaal geen haast maakt met het vinden van een opvolger voor Snel. Hoe langer dat duurt, hoe meer de waarnemend portefeuillehouder, CDA-minister Hoekstra (44), het probleem rond de kinderopvangtoeslagen op zijn bordje heeft liggen. Met alle politieke risico’s van dien. Hij begon voortvarend door afgelopen woensdagavond al spontaan in gesprek te gaan met een vijftal gedupeerde moeders, die hij toevallig buiten de plenaire zaal van de Tweede Kamer trof.