Reportage

Japanse werkende vrouw is betutteling beu

KuToo-beweging Wat begon met een boze tweet over hoge hakken, werd een beweging tegen genderongelijkheid. „Ik vraag me af waarom vrouwen niet boos mogen worden, dat idee wil ik veranderen.”

Oprichter Yumi Ishikawa van de #KuToo-beweging. Door hun acties hebben een aantal Japanse bedrijven kledingvoorschriften gewijzigd: vrouwen hoeven geen hoge hakken meer te dragen.
Oprichter Yumi Ishikawa van de #KuToo-beweging. Door hun acties hebben een aantal Japanse bedrijven kledingvoorschriften gewijzigd: vrouwen hoeven geen hoge hakken meer te dragen. Foto Charly TRIBALLEAU/AFP

Vanwege een hoosbui sprint Yumi Ishikawa zo hard ze kan van de stationshal in Shinjuku, gelegen in centraal Tokio, naar een restaurant. Ze is haar paraplu vergeten. Op haar sneakers manoeuvreert ze soepel langs de plassen op het trottoir.

Aan tafel vertelt Ishikawa – voormalig actrice en fotomodel, nu werkzaam als parttime callcentermedewerker – hoe haar wens diezelfde sneakers op haar werk te mogen dragen in februari een nationaal debat teweegbracht. De tweet waarin zij het oneerlijk noemde dat vrouwen pijnlijke hoge hakken moeten dragen terwijl mannen comfortabele, platte schoenen mogen aantrekken, werd 30.000 keer gedeeld.

Onenigheid op haar werk ging daaraan vooraf. „Ik werkte bij een begrafenisonderneming en mijn baas wilde dat ik hoge hakken droeg. Dat deed pijn, want ik moest oude mensen ondersteunen. Dat was uiteindelijk de reden dat ik ontslag nam”, vertelt Ishikawa.

Bij veel Japanse bedrijven gelden nog altijd strikte kledingvoorschriften, voor zowel mannen als vrouwen. Maar, zegt Ishikawa, die voor vrouwen zijn veel strikter. Een enquête van het tijdschrift Business Insider Japan wees uit dat zo’n 60 procent van de ondervraagde vrouwen hoge hakken moet dragen op het werk.

Ishikawa’s klaagzang op sociale media raakte een open zenuw in de Japanse samenleving, gezien de positieve én negatieve reacties. Vrouwen deelden online hun ervaringen met kledingvoorschriften onder hashtag KuToo – die verwijst naar de Japanse termen voor schoenen (kutsu) en pijn (kutsuu) – inclusief foto’s van blaren en bebloede hielen en wreven.

Mevrouw ongesteld

Dit jaar had Japan opvallend vaak aandacht voor vrouwonvriendelijke kledingvoorschriften. In de zomer onthulde een Japans tv-programma dat vrouwen bij sommige bedrijven geen bril mochten dragen, dat zou namelijk „kil”, „onvriendelijk” of zelfs „onvrouwelijk” kunnen overkomen. En in november was er massaal kritiek op een warenhuis in Osaka dat ongestelde medewerkers vroeg een button op te spelden met daarop de tekst seiri chan, oftewel: mevrouw ongesteld. Na kritiek van consumenten besloot het warenhuis te stoppen met de actie.

Maar veel vaker zwijgen vrouwen zodra ze te maken krijgen met seksisme op de werkvloer. „Ze accepteren het, weten soms niet eens dat ze ongelijk behandeld worden”, zegt Ishikawa. „Dat mensen zich genderongelijkheid niet realiseren, is het grootste probleem.”

Ze ziet het ook in haar eigen familie: haar moeder is niet enthousiast over haar activisme. „Die is van de oude stempel: dat meisjes zich vooral moeten gedragen. Je mag niet boos worden, anders vinden jongens je niet leuk. Maar ik vraag me af waarom vrouwen niet boos zouden mogen worden – dat idee wil ik veranderen.”

Wij hebben ons laten inspireren door de #metoo-beweging uit 2017

Yumi Ishikawa activiste

Vrouwen die zich wél uitspreken, ondervinden niet zelden negatieve gevolgen. Neem de Japanse journaliste Shiori Ito, die twee jaar geleden op de nationale televisie vertelde hoe zij in 2015 slachtoffer werd van seksueel geweld. Noriyuki Yamaguchi, een bekende journalist in Japan, zou haar tijdens een zakelijk diner hebben gedrogeerd, en later in een hotelkamer hebben verkracht. In plaats van steunbetuigingen kreeg Ito kritiek voor het publiekelijk delen van dit soort informatie. Daarbij vonden veel mensen haar verhaal ongeloofwaardig, wat haar later deed besluiten het land te verlaten. Een rechtbank oordeelde woensdag dat Yamaguchi Ito een schadevergoeding van 3,3 miljoen yen (27.000 euro) moet betalen.

Ishikawa’s beweging wil ook seksueel grensoverschrijdend gedrag in het Japanse bedrijfsleven aanpakken. „Het heet niet voor niets KuToo, wij hebben ons laten inspireren door de #metoo-beweging uit 2017.”

Lees ook: Buiten het Westen is #MeToo vooral een #WeToo

Genderkloof

Wat moet er volgens haar gebeuren om hier een einde aan te maken? „Dat begint met voorlichting op scholen: jongens en meisjes moeten leren wat seksisme en seksueel grensoverschrijdend gedrag is, want dat soort voorlichting bestaat niet. Jonge mensen die de arbeidsmarkt betreden, zijn daardoor kwetsbaar. Ook moeten bedrijven medewerkers van hun personeelsafdeling trainen om ongepast gedrag beter te herkennen.”

De activiste hoopt dat KuToo mensen doet beseffen „hoe ongelijk onze samenleving en arbeidsmarkt is, en dat ze actie moeten ondernemen”. Enkele bedrijven deden dat al: onder druk van de KuToo-beweging hebben de grote techinvesteerder Softbank en telecomreus NTT Docomo de kledingvoorschriften gewijzigd. Vrouwelijk personeel mag voortaan platte schoenen dragen.

Flexcontracten

Hoe slecht de situatie is voor vrouwen op de Japanse arbeidsmarkt, bevestigt de zojuist verschenen Global Gender Gap van het World Economic Forum. Japan daalde van plek 110 naar 121, op een lijst met 153 landen. Daarmee scoort het van alle ontwikkelde landen het slechtst.

Hoewel de arbeidsparticipatie van vrouwen in Japan hoger is dan in de meeste andere landen, stromen ze minder vaak door naar managementposities en zijn ze ondervertegenwoordigd in besturen. Daarbij krijgen vrouwen vaak flexcontracten (hiseiki), waar mannen voor hetzelfde werk een vaste aanstelling hebben, inclusief hoger loon, betere arbeidsvoorwaarden en doorgroeimogelijkheden.