Opinie

Publieksprijs: test tenminste of iemand het boek gelezen heeft

Kozen NRC-lezers „het beste Nederlandstalige boek van 2019”? Onzin, stelt .
De genomineerde auteurs voor de NS Publieksprijs 2019. Marc-Marie Huijbrechts representeerde er de overleden Martine Bijl. Zij won de prijs met haar boek Rinkeldekink.
De genomineerde auteurs voor de NS Publieksprijs 2019. Marc-Marie Huijbrechts representeerde er de overleden Martine Bijl. Zij won de prijs met haar boek Rinkeldekink. Foto Sander Koning/ANP

In boekenland is het voortdurend verkiezingstijd. We mogen om de haverklap stemmen. Zo werd ik dit jaar aangespoord mijn stem uit te brengen op de Valentijnsprijs, the Indie Awards, het Beste Spirituele Boek en natuurlijk de NS Publieksprijs. Vreemd is daarbij dat ik nooit hoef te bewijzen dat ik het boek in kwestie heb gelezen. Doorgaans leg ik zulke stemverzoeken naast me neer, hoe hard schrijvers en uitgeverijen ook aandringen. Wedstrijden waarin het niet zozeer draait om de kwaliteit van de boeken maar om het ronselen van zoveel mogelijk stemmen, vind ik nou eenmaal weinig betekenisvol.

De NS Publieksprijs ging in november naar de eerder dit jaar overleden Martine Bijl. Geen verrassende uitslag. Hoewel ik haar schrijftalent niet wil onderschatten en ik haar Rinkeldekink een indrukwekkend boek vind, zegt de cynicus in mij dat nogal wat mensen op haar zullen hebben gestemd als een soort eerbetoon. Multitalent Bijl was nou eenmaal voor de gemiddelde Nederlander bekender dan alle andere genomineerden bij elkaar.

Ook de NRC Lezersprijs was een stemmenwedstrijd. De boekenredactie selecteerde vijfentwintig boeken die zij als (zeer) goed beoordeeld had, waar lezers vervolgens op mochten stemmen. Niets mis met het idee, wel met de uitvoering. De uitslag zegt helaas niets over de kwaliteit. Of over de smaak van NRC-lezers. Iedereen kan stemmen, ook als ze niet eens weten wat NRC is of nog nooit een boek hebben aangeraakt.

De zolderkamertjesromantiek van schrijvers is voltooid verleden tijd, voor zover daarvan ooit sprake is geweest. Van schrijvers wordt een actieve bijdrage verwacht in de promotie van hun werk. Daaraan doe ook ik mee. Als ik in aanmerking was gekomen voor deze prijs, had ik uiteraard zieltjes gewonnen. De uitslag zegt dan ook voornamelijk iets over pr-vaardigheden. Schrijvers kunnen de wedstrijd winnen door via allerlei kanalen mensen op te roepen te stemmen. De beste campagnevoerder met het grootste netwerk zal met de prijs aan de haal gaan.

Of degene die steun krijgt van een tv-bekendheid als Özcan Akyol, die op Twitter zijn 88.000 volgers opriep de poll „te fucken” en massaal op Jan van Mersbergens De onverwachte rijkdom van Altena te stemmen. Dat boek stond toen in de tussenstand in de middenmoot van de NRC Lezersprijs, maar won dinsdag met een ruime voorsprong op de nummer twee. Die nummer twee was het boek De Bourgondiërs van Bart Van Loo, die enige ergernis over de actie van Akyol niet kon onderdrukken („de prijs weze [Van Mersbergen] van harte gegund”, schreef hij op Facebook).

Lees ook het opiniestuk van Lodewijk van Oord: De literatuur is wél een wedstrijd

Ik ben natuurlijk blij voor Jan van Mersbergen. Winnaar van de NRC Lezersprijs… dat klinkt voor een leek toch zeer prestigieus. Maar echt serieus nemen kan ik het niet. Met lezen heeft het weinig te maken.

De oplossing ligt gelukkig voor de hand. Als ik digitaal een herhaalrecept aanvraag bij mijn huisarts moet ik eerst een controlevraag beantwoorden, zoals ‘Wat is de hoofdstad van Nederland?’ Het moet een fluitje van een cent zijn om een of meerdere controlevragen te stellen om te bepalen of de stemmer in de NRC Lezersprijs het boek daadwerkelijk heeft gelezen. Is het antwoord onjuist? Dan wordt de stem automatisch ongeldig verklaard. In het geval van het fraaie De onverwachte rijkdom van Altena van Jan van Mersbergen zou een vraag bijvoorbeeld kunnen luiden: ‘Wat is de bron van de rijkdom?’, gevolgd door een stuk of vier keuzemogelijkheden. Iemand die het boek niet heeft gelezen en alleen maar stemt om een schrijver een plezier te doen, zal gauw genoeg afhaken door zo’n administratieve barrière. Zo iemand heeft geen zin om zich het hoofd te breken en zal misschien zelfs tot het inzicht komen dat hij bezig is met iets volslagen onzinnigs.

NRC-lezers kunnen zulke vragen natuurlijk uitstekend beantwoorden.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.