Wankelende ziekenhuizen: ‘ongelooflijk’ dat het niet slechter afliep

Faillissement ziekenhuizen De OVV blikt terug op de chaos in 2018 na twee ziekenhuisfailissementen. Vooral verzekeraar Zilveren Kruis komt er slecht vanaf.

Het MC Zuiderzee in Lelystad, onderdeel van MC IJsselmeerziekenhuizen, dat in 2018 plots moest sluiten.
Het MC Zuiderzee in Lelystad, onderdeel van MC IJsselmeerziekenhuizen, dat in 2018 plots moest sluiten. Foto Bram Petraeus

Dat patiënten de dupe werden van de plotselinge ziekenhuisfaillissementen van vorig jaar, was al bekend. Maar hoe groot de chaos was na het bankroet van het MC Slotervaart en de MC IJsselmeerziekenhuizen, werd donderdag pas duidelijk in een rapport van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OVV).

Voorzitter Jeroen Dijsselbloem noemt het ten dele een „ongelooflijk geluk” dat het niet slechter afliep met sommige patiënten, wat ook te danken is aan de „enorme inzet” van improviserende artsen. „Wát een risico’s zijn er genomen. Vaak is het maar net goed gegaan.”

Het rapport somt op waarom de problemen ontstonden. Zoals het gebrek aan een uitgewerkt draaiboek om zorg snel af te bouwen. Huisartsen en omliggende ziekenhuizen werden overvallen door het plotse faillissement. Bij het Amsterdamse MC Slotervaart vertrokken flexkrachten abrupt van de spoedeisende hulp, de intensive care en operatiekamers. In dat ziekenhuis waren de problemen na het faillissement het grootst, maar ook het MC Zuiderzee in Lelystad moest in allerijl de afdeling verloskunde sluiten. De communicatie liep slecht: spoedeisende hulpen in de regio lasten zonder overleg tegelijk pauzes in, waardoor soms vijf ziekenhuizen moesten worden gebeld voor een plek.

Twintig patiënten kregen hun chemomedicatie twee weken te laat, door het gebrek aan goede afspraken. Patiënten werden in zowel MC Slotervaart als de MC IJsselmeerziekenhuizen behandeld zonder dat eventuele complicaties konden worden opgevangen. Een patiënt die een gevaarlijke chemotherapie onderging, werd naar het verkeerde ziekenhuis gestuurd, waar geen gegevens over deze persoon bekend waren. Doordat een oplettende arts direct bij het Slotervaart navraag deed, werd hij nog op tijd goed bijgestaan. De OVV schrijft: „Als de arts dit een uur later had gedaan, had het voor de patiënt fataal kunnen aflopen.”

Opvallend is ook de rol van zorgverzekeraar Zilveren Kruis. De ziekenhuisbestuurders vroegen de verzekeraar begin oktober om een extra miljoenenlening om overeind te blijven. Zilveren Kruis wees dit af. In een brief gaf de verzekeraar de ziekenhuizen daarna te kennen declaraties per direct te verrekenen met de vorderingen. Zo werd in één ruk aan de geldkraan gedraaid. Bestuurders verzochten de verzekeraar toen om het MC Slotervaart in vier maanden af te bouwen - om chaos en onrust te voorkomen. Ook dat werd afgewezen: Zilveren Kruis wist niet hoeveel dat plan zou gaan kosten.

De OVV concludeert dat werd besloten om declaraties te verrekenen zonder goed beeld van de consequenties. Zilveren Kruis bekeek niet proactief of een abrupte sluiting een risico zou vormen voor de veiligheid van patiënten, hoewel hier wel signalen over waren.

Vooraf had toezichthouder Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) het belang van het gecontroleerd afbouwen van het MC Slotervaart nog benadrukt bij Zilveren Kruis. De verzekeraar legde niet alleen dit advies naast zich neer, het nam ook geen contact op met de NZa over het voornemen de geldkraan dicht te draaien, noch over het besluit. Juridisch gezien was het voor de verzekeraar mogelijk vooraf afspraken te maken met andere zorgaanbieders over het opvangen van zorg.

Ook artsen komen niet brandschoon uit het rapport. Nadat met vereende krachten acute patiënten waren geholpen, moest samenwerking wijken voor tegenstrijdige belangen. Artsen van het MC Slotervaart hielden patiënten aan zich gebonden, om op die manier een commercieel interessante marktspeler te blijven.

Zilveren Kruis greep deze periode aan als kans om het zorglandschap te herschikken en opnieuw te onderhandelen over contractvoorwaarden. De verzekeraar had een voorkeur voor het opdelen van zorg om deze over meerdere ziekenhuizen te spreiden, maar curatoren wilden liever complete vakgroepen verhuizen. Door alle vertragingen kregen veel patiënten pas in december een brief waarin stond naar welk ziekenhuis zij konden.