‘Zorgverzekeraars werken vooral met omzetplafonds’

Zorgcontracten Contracten van zorgverzekeraars geven ziekenhuizen de verkeerde prikkels. Dat zegt de Nederlandse Zorgautoriteit.

Een verbandkar in het Ikazia ziekenhuis in 2010.
Een verbandkar in het Ikazia ziekenhuis in 2010. Foto Lex van Lieshout / ANP

De contracten tussen zorgverzekeraars en ziekenhuizen zorgen voor de verkeerde prikkels. Ze stimuleren ziekenhuizen om zoveel mogelijk zorg te leveren. Daarvoor waarschuwt de toezichthouder Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) deze week na een analyse van ziekenhuiscontracten.

Een gemiste kans, vindt de toezichthouder. Zorgverzekeraars zouden in de contracten meer samenwerking tussen zorgaanbieders kunnen stimuleren, of het verplaatsen van dure ziekenhuiszorg naar de huisarts of wijkverpleging. Ook zouden ze kunnen sturen op een betere kwaliteit. Honderden contracten uit 2018, 2016 en 2013 werden onderzocht.

Over de jaren heen blijken omzetplafonds steeds vaker te worden afgesproken. Dat is een maximumbedrag aan omzet of aantal behandelingen, voor een gedeelte of de gehele ziekenhuiszorg. Inmiddels beslaan omzetplafonds het grootste deel van de contracten van het ziekenhuis. Gemiddeld spraken zorgverzekeraars met 58 ziekenhuizen omzetplafonds af. Omzetplafonds kwamen bij ongeveer vier op de vijf geanalyseerde contracten voor.

Op de korte termijn zijn dit soort maximumbedragen begrijpelijk om kosten te drukken. Maar de NZa schrijft dat omzetplafonds ook een „behoorlijke” prikkel geven om dat plafond vol te maken, zodat ziekenhuizen het maximale bedrag krijgen. Nooit eerder werden de omzetplafonds bij ziekenhuizen geteld; contractonderhandelingen zijn namelijk geheim.

Lees ook: Ziekenhuis Zuyderland gaat niet meer ‘elk jaar knokken’ met de verzekeraar

Andere beloningen

De bevindingen van de Nza zijn opvallend omdat het ministerie van Volksgezondheid juist wil dat ziekenhuizen hun volumegroei afremmen. Zorg moet waar nodig worden verplaatst naar de thuisomgeving. Dat is zelfs afgesproken in landelijke akkoorden met ziekenhuizen en zorgverzekeraars, de zogenoemde hoofdlijnakkoorden. In 2019 mogen ziekenhuizen met maximaal 0,8 procent groeien ondanks de vergrijzing.

Zorgverzekeraars en ziekenhuizen deden in 2018 in hun contracten nog te weinig voor die ambitie, blijkt uit het rapport van de NZa. Ze hadden goede uitkomsten meer kunnen stimuleren, of kostenbesparingen. Of een betere kwaliteit. De NZa vond over 2018 geen enkel voorbeeld van het belonen van een ziekenhuis voor betere uitkomsten of patiëntervaringen met een hoger tarief.

Bij geboortezorg betalen zorgverzekeraars overigens wel vaak op een innovatieve manier. Er wordt een vergoeding uitgekeerd voor het hele traject tot en met geboorte, in plaats van elke aparte afspraak of behandeling. Zo worden zorgaanbieders gestimuleerd om goed met elkaar samen te werken.

Een nieuw record

Met contracten die over meerdere jaren gaan, kunnen zorgverzekeraars afspraken maken over het veranderen van de organisatie en zorg in de regio. Deze komen steeds vaker voor. Een nieuw record is het contract tussen zorgverzekeraar CZ en ziekenhuis Zuyderland dat volgend jaar begint en tien jaar beslaat. De NZa vindt dat in 2018 in zulke meerjarencontracten in praktijk vaak wel erg lijken op de ouderwetse eenjarige contracten. Ze geven ziekenhuizen weinig flexibiliteit om te veranderen zodat ze kunnen krimpen.