Analyse

Toeslagen zijn stresstest voor kabinet

Toeslagenaffaire Snels aftreden bevordert de sfeer in de coalitie niet. Alleen de VVD is opgelucht: even gaat het niet over de eigen problemen.

Hij hoefde niet weg. Tenminste, niet van de coalitiepartijen. Wie zou de problemen bij de Belastingdienst wél kunnen oplossen? Wat zouden de gedupeerde ouders opschieten met het vertrek van staatssecretaris Menno Snel (Financiën, D66)? Daarbij kwam ook nog: het gaat al een tijd slecht in Rutte III, maar welke partij heeft nu belang bij verkiezingen?

De steun intrekken voor Snel zou betekenen dat VVD, CDA en ChristenUnie hun eigen bewindspersonen óók kwetsbaar maken. Dan zou zomaar de positie van Ank Bijleveld (CDA) in gevaar kunnen komen. Op deze donderdag, de laatste dag voor het Kerstreces, moet de minister van Defensie voor de derde keer in korte tijd met de Tweede Kamer in debat over de burgerdoden in Irak. Als de coalitiepartijen elkaar openlijk afvallen, zal dit debat meer gaan over de toekomst van Rutte III dan over de bomaanval uit 2015.

Een paar minuten voor het debat over de toeslagen zou beginnen en Snel nog niet was afgetreden, kregen Kamerleden van de regeringspartijen al te horen: kom naar de plenaire zaal. Snel zelf wist al sinds het weekend dat de steun vanuit de Tweede Kamer minimaal was. GroenLinks-Kamerlid Bart Snels had hem gebeld om te zeggen dat hij een motie van wantrouwen dit keer wél zou steunen.

Uiteindelijk liet Snel op woensdag, op de dag dat het zoveelste debat over de kinderopvangtoeslagaffaire op de planning stond, aan D66-fractievoorzitter Rob Jetten weten dat hij ermee ophield. Op de werkkamer van ChristenUnie-fractievoorzitter Gert-Jan Segers werden de coalitievoormannen door Jetten bijgepraat.

Lees ook het profiel van Menno Snel: Oer-ambtenaar Menno Snel vertilde zich aan de Belastingdienst

CDA’er Omtzigt bleef graven

Bij D66 was er de afgelopen tijd irritatie over de enorm actieve opstelling van CDA’er Pieter Omtzigt in de kindertoeslagaffaire. Samen met SP’er Renske Leijten was hij het die Snel voortdurend lastige vragen bleef stellen, bleef graven. Bij D66 hoorde je steeds vaker vileine opmerkingen over Bijleveld.

Ook op woensdagmiddag nog, vlak na het aftreden van Snel. De staatssecretaris had het niet willen laten aankomen op wéér een stemming over een motie van wantrouwen. Bijleveld was gewoon blijven zitten, ook al wilden 71 Kamerleden haar begin november weg hebben. Dat de minister van Defensie donderdag opnieuw in de Kamer moet verschijnen, komt omdat D66 het debat steunde dat de SP had aangevraagd. Verder lieten ze bij D66 woensdag terloops vallen dat ze nog niet hebben nagedacht over een opvolger voor Snel. Daardoor ligt het dossier-Belastingdienst voorlopig op het bord van Wopke Hoekstra, de minister van Financiën én CDA’er.

Bij de VVD zijn ze niet heel verdrietig om het vertrek van Snel. Het leidt de aandacht af van de problemen van de liberalen zelf. In de peilingen staan ze op een recordverlies na de verlaging van de maximumsnelheid naar 100 kilometer per uur en daarbovenop nog eens de berichten over het wachtgeld en de reiskostenvergoeding voor fractievoorzitter Klaas Dijkhoff. Ook zal de VVD opgelucht zijn dat het eens niet een VVD’er is die moet opstappen. Het kabinet-Rutte III verloor eerder al Halbe Zijlstra als minister van Buitenlandse Zaken en Mark Harbers, de staatssecretaris van Asiel.

Lees ook het commentaar: Toeslagenprobleem is met aftreden van Menno Snel niet weg

Aan de post van Snel heeft de VVD slechte herinneringen: begin 2014 moest Frans Weekers aftreden als staatssecretaris van Financiën, óók vanwege problemen met toeslagen. Later kwam Eric Wiebes, nu minister van Economische Zaken en Klimaat, in de problemen door de reorganisatie van de Belastingdienst; hij hoefde alleen niet weg.

Snel wachtte woensdag geen nieuwe motie van wantrouwen meer af. Even voor drie uur vertelde hij in de Tweede Kamer dat hij zou aftreden omdat, zoals hij zei, de „Kamer begint te twijfelen of ik nog wel een deel van de oplossing ben of een deel van het probleem aan het worden ben”. Maar ook „omdat wij eigenlijk allemaal weten dat er nog nieuwe incidenten zullen komen bij de Belastingdienst”. De driehonderd ouders bij het Eindhovense gastouderbureau die ten onrechte als fraudeur geregistreerd stonden en torenhoge bedragen aan toeslagen moesten terugbetalen, zijn „pas het begin”.

Het gebeurt vaker dat een bewindspersoon meteen aan het begin van een debat opstapt. Het is gebruikelijk dat daarna alle aanwezige Kamerleden de afgetreden minister of staatssecretaris de hand schudden. Bart Snels en Henk Krol van 50Plus stonden al klaar bij ‘vak K’. Maar Snel zat duidelijk niet te wachten op een receptie, hij gaf Kamervoorzitter Khadija Arib vluchtig een handje en beende daarna de zaal uit. Daar stond hij, zichtbaar opgelucht en ontspannen, nog één keer de pers te woord. Toen hij klaar was liep hij lachend het gebouw uit. Tegen de fotografen riep hij: „De mooiste foto’s sturen jullie nog wel even op, hè jongens.”

In het nieuws pagina 4-5Commentaar pagina 17